Kısa cevap: Evet, cinsel suç şüphesiyle ifadeye çağrılan herkes CMK m. 147 uyarınca avukat bulundurma hakkına sahiptir; cinsel saldırı ve çocuğun cinsel istismarı gibi alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezası gerektiren suçlarda ise CMK m. 150 gereği müdafi bulunması zorunludur ve şüpheli/sanık avukat tutmazsa kendisine barodan re’sen bir müdafi görevlendirilir.
Cinsel suç isnadıyla karşılaşan bir kişi için ifade alma aşaması, sürecin en kritik anlarından biridir. Bu aşamada söylenenler, susulan noktalar ve avukatla yapılan görüşme, sonraki tüm sürecin seyrini etkileyebilir. Mağdur tarafının avukat tutma hakkı hakkında ayrı bir yazımızda bilgi bulabilirsiniz. Bu makalede şüpheli/sanık tarafı için cinsel suç soruşturmalarında avukat bulundurma hakkının kapsamı ve zorunlu müdafiliğin ne zaman devreye girdiği ele alınıyor.
CMK m. 147 Kapsamında İfade Alınırken Hangi Haklar Hatırlatılır?
CMK m. 147 uyarınca ifadesi alınacak kişiye, yüklenen suçun ne olduğu, susma hakkının bulunduğu, lehine olan delillerin toplanmasını isteyebileceği ve müdafi seçme hakkı bulunduğu, müdafi seçecek durumda değilse ve savunması için isterse baro tarafından kendisine bir müdafi görevlendirileceği açıkça bildirilir. Bu bildirimin yapılmaması veya eksik yapılması, alınan ifadenin hukuka aykırı delil sayılması riskini doğurabilir.
Cinsel Suçlarda Müdafi Bulundurma Ne Zaman Zorunludur?
CMK m. 150/3 uyarınca alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlardan dolayı yapılan soruşturma ve kovuşturmada, şüpheli veya sanığın müdafi bulunmaması hâlinde istemi aranmaksızın bir müdafi görevlendirilir. Cinsel saldırının nitelikli hâlleri ve çocuğun cinsel istismarı suçları bu ceza eşiğini genellikle aştığından, bu suçlarda müdafi bulunması zorunlu hâllerden sayılır.
Bu durumda kişi avukat tutmak istemese dahi, ifade alma ve yargılama sürecinde yanında bir müdafi bulunması hukuken zorunludur; müdafisiz alınan ifade bu hâllerde geçersiz sayılabilir.
| Özellik | İhtiyari Müdafilik | Zorunlu Müdafilik |
|---|---|---|
| Dayanak | CMK m. 147 | CMK m. 150/3 |
| Kimin talebiyle atanır | Şüphelinin talebiyle | Talep aranmaksızın re’sen |
| Uygulandığı hâller | Ceza alt sınırı 5 yıl veya altında olan suçlar | Ceza alt sınırı 5 yıldan fazla olan suçlar |
İfadeye Çağrıldığımda Avukatım Yoksa Ne Yapmalıyım?
Susma hakkının kapsamı için İfade Verirken Susma Hakkımı Kullanmalı mıyım? yazımıza da bakabilirsiniz. Şüpheli, ifade almadan önce avukatla görüşme talebinde bulunabilir; bu talep karşılanmadan alınan ifade hukuka aykırı sayılabilir. Genel olarak gözaltındaki kişiye nasıl avukat tutulacağını anlattığımız yazımızda süreç adım adım ele alınıyor. Kendi avukatı yoksa, zorunlu müdafilik hâllerinde kolluk veya savcılık baroyu arayarak bir müdafi görevlendirilmesini sağlar; bu süreç genellikle ifade alma işlemini geciktirmeden yürütülür.
Sonuç ve Değerlendirme
Cinsel suç şüphesiyle ifadeye çağrılan herkesin avukat bulundurma hakkı vardır; suçun niteliğine göre bu hak zaman zaman zorunlu müdafiliğe dönüşür. Müdafi bulunmadan alınan bir ifadenin hukuka aykırı delil sayılıp sayılmayacağı somut olayın koşullarına göre değerlendirilir; bu nedenle ifadeye gitmeden önce bir avukatla iletişime geçilmesi önemlidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Avukatsız verdiğim ifade geçersiz sayılır mı?
Zorunlu müdafilik hâllerinde müdafi bulunmadan alınan ifade hukuka aykırı delil sayılabilir; ihtiyari müdafilik hâllerinde ise kişi hakkının hatırlatılıp hatırlatılmadığına ve ifadeyi özgür iradesiyle verip vermediğine bakılır.
Müdafi ücretini kim öder?
Zorunlu müdafilik hâllerinde baro tarafından görevlendirilen müdafinin ücreti Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır; kişi ayrıca ücret ödemek zorunda değildir.
İfade sırasında avukatımla özel olarak görüşebilir miyim?
Evet, şüphelinin ifade alınmadan önce müdafisiyle görüşme hakkı vardır; bu görüşme gizli tutulur ve kolluk/savcılık tarafından dinlenemez.
Müdafi bulundurma hakkı ifade aşamasının en başında kullanılabilir; ifade verildikten sonra geri dönüş güçleşir.
Yazar Hakkında
Av. Burakhan Çalışkan, İstanbul Barosu’na kayıtlı olarak cinsel suçlar alanında müdafiilik çalışmaları yürütmektedir. Soruşturma aşamasında ifade alma sürecinin doğru yönetilmesinin sonraki yargılama açısından taşıdığı önemden hareketle, şüpheli ve sanıkların bu aşamadaki haklarına dair içerikler üretmektedir.
Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup güncel mevzuat ve yerleşik hukuki uygulama esas alınarak kaleme alınmıştır. İçerikte yer alan değerlendirmeler, somut olayın kendine özgü koşullarına göre farklılık gösterebilecek genel nitelikte açıklamalardır ve hiçbir şekilde hukuki tavsiye niteliği taşımaz, avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Mevzuat ve içtihatlar zaman içinde değişebileceğinden, somut bir hukuki sorun hakkında adım atmadan önce alanında yetkili bir avukata danışılması önerilir.