Dilencilik Suç mu? Çocuğu Dilendirmenin Cezası

Kısa cevap: Kendi adına dilenmek suç değil, kabahattir: Kabahatler Kanunu m. 33’e göre dilenen kişiye kolluk veya zabıta idari para cezası verir ve dilencilikten elde edilen paraya el konur. Çocuğu ya da beden veya ruh bakımından kendini idare edemeyecek bir kişiyi dilencilikte araç olarak kullanmak ise TCK m. 229’a göre suçtur ve bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası gerektirir.

Dilencilik cezası, dilenen kişinin kendisi mi yoksa yanında dilencilikte kullanılan bir çocuk ya da engelli mi olduğuna göre tamamen değişir. Bu yazıda ceza tutarı, itiraz yolu, TCK 229’un unsurları, nitelikli hâlleri ve insan ticareti ile kötü muameleden farkı üç Yargıtay kararıyla ele alınmaktadır.

Dilencilik suç mu, yoksa kabahat mi?

Dilencilik, kişinin başkalarının acıma duygusuna seslenerek karşılıksız para veya eşya istemesidir ve Türk hukukunda tek başına suç değil, kabahattir. Kabahatler Kanunu m. 33 dilenen kişiye idari para cezası öngörür. Suç olan fiil, çocukları ya da kendini idare edemeyecek kişileri dilencilikte araç olarak kullanmaktır (TCK m. 229).

Kanun metni şöyledir: “Dilencilik yapan kişiye, elli Türk Lirası idarî para cezası verilir. Ayrıca, dilencilikten elde edilen gelire elkonularak mülkiyetin kamuya geçirilmesine karar verilir.” Ayrımın pratik sonucu büyüktür: kabahat için ceza davası açılmaz, sabıka kaydı oluşmaz; suçta ise ceza mahkemesinde yargılama yapılır. Bir fiil hem kabahat hem suç oluşturursa Kabahatler Kanunu m. 15/3 gereği yalnız suçtan yaptırım uygulanır. Hükümlerin tam metni için Kabahatler Kanunu ve Türk Ceza Kanunu metinlerine bakılabilir.

Dilencilik cezası ne kadar ve cezayı kim verir?

Dilencilik cezası, Kabahatler Kanunu m. 33’e göre kanundaki temel tutarı elli Türk lirası olan bir idari para cezası ile dilencilikten elde edilen paraya el konulmasından oluşur. Temel tutar m. 17/7 gereği her takvim yılı başında yeniden değerleme oranında artırılır; ödenecek güncel tutar tutanakta yazar.

Ceza ve el koyma kararını kolluk veya belediye zabıtası, paranın mülkiyetinin kamuya geçirilmesini ise mülki amir ya da belediye encümeni verir (m. 33/2). Kabahatler Kanunu m. 17/6 uyarınca ceza tebliğden itibaren bir ay içinde ödenirse yüzde 25 indirim uygulanır ve ödeme itiraz hakkını ortadan kaldırmaz.

Dilencilik cezasına nasıl itiraz edilir?

Dilencilik nedeniyle verilen idari para cezasına ve el koymaya karşı, kararın tebliğ veya tefhiminden itibaren en geç on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine dilekçeyle başvurulur (Kabahatler Kanunu m. 27). Süre kaçırılırsa karar kesinleşir; mücbir sebep varsa sebebin kalktığı tarihten itibaren yedi gün içinde başvuru yapılabilir.

Dilekçe iki nüsha verilir ve karşı deliller gösterilir. Sık ileri sürülen itiraz sebepleri, kişi mendil veya su satarken dilenmiş gibi tutanak düzenlenmesi ve el konulan paranın tutarının kayda geçirilmemesidir.

Çocuğu dilendirmenin cezası nedir? (TCK 229)

Kısa Cevap: Çocukları ya da beden veya ruh bakımından kendini idare edemeyecek kişileri dilencilikte araç olarak kullanan kişi, TCK m. 229/1 uyarınca bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır. Fail eş veya yakın akrabaysa ceza yarı oranında, suç örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenmişse bir kat artırılır.

Madde metni şöyledir: “Çocukları, beden veya ruh bakımından kendini idare edemeyecek durumda bulunan kimseleri dilencilikte araç olarak kullanan kişi, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.” TCK m. 6/1-b’ye göre çocuk, henüz on sekiz yaşını doldurmamış kişidir; dolayısıyla 16 veya 17 yaşındaki bir gencin dilencilikte kullanılması da suçun konusuna girer.

Hesaplama örneği: Hâkim, çocuğunu dilencilikte araç olarak kullanan bir anne için temel cezayı alt sınırdan 1 yıl olarak belirlerse 229/2 uyarınca yarı oranında artırımla ceza 1 yıl 6 aya çıkar. TCK m. 62’deki takdiri indirim tam oranda (altıda bir) uygulanırsa sonuç ceza 1 yıl 3 ay olur. Örnek açıklayıcıdır; gerçek ceza dosyaya göre belirlenir.

“Dilencilikte araç olarak kullanma” ne demek, Yargıtay neye bakıyor?

Dilencilikte araç olarak kullanma, failin çocuğu veya kendini idare edemeyecek kişiyi, para istenen kişinin algılayabileceği biçimde dilenirken yanında, kucağında ya da yakınında bulundurmasıdır. TCK m. 229’un hareket unsuru dilenmek değil, bu kişiyi acıma duygusunu artırmak için kullanmaktır; dilenmeyi failin kendisinin yapması da yeterlidir.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun 02.06.2021 tarihli, 2020/369 Esas, 2021/244 Karar sayılı kararı bu ölçütü açıkça ortaya koymuştur. Kurula göre araç olarak kullanmadan, ilgili kişiyi “muhatabın (menfaat talep edilen kişi) algılayabileceği bir şekilde beraberinde (yanında, elinden tutarak veya sırtında vs.) ya da kendisine yakın bir yerde bulundurmak anlaşılmalıdır.” Kurula göre dilenme anındaki konumlar, giysiler ve söylenen sözler bir bütün olarak değerlendirilir.

Aynı ölçütü uygulayan Yargıtay 8. Ceza Dairesi’nin 28.02.2023 tarihli, 2021/1992 Esas, 2023/863 Karar sayılı kararında, sekiz ve dokuz yaşındaki iki çocuk caddede tek başına para isterken tespit edilmiş; zabıta görevlisi yanlarında yetişkin bulunmadığını beyan etmiştir. Daire, sanığın dilenme sırasında çocukların yanında bulunmadığı gerekçesiyle verilen beraat kararını onamıştır. Bu, çocuğu sokağa gönderen yetişkinin sorumsuz olduğu anlamına gelmez; olay başka bir suç tipine kayabilir.

Anne veya babanın çocuğunu dilendirmesi daha ağır mı cezalandırılır?

Evet, anne veya babanın çocuğunu dilendirmesi daha ağır cezalandırılır. TCK m. 229/2’ye göre suçun üçüncü derece dahil kan veya kayın hısımları ya da eş tarafından işlenmesi hâlinde verilecek ceza yarı oranında artırılır. Anne, baba, büyükanne, büyükbaba, kardeş, amca, dayı, hala ve teyze bu kapsamdadır.

Yargıtay 8. Ceza Dairesi’nin 30.05.2023 tarihli, 2021/13755 Esas, 2023/3883 Karar sayılı kararına konu olayda sanık, öz oğlunu yanında bulundurup hasta olarak göstererek dilenmiştir. İlk derece mahkemesi 1 yıl 10 ay 15 gün hapis cezası vermiş; Daire, 229/2 uyarınca yapılan artırımı ve suçun işleniş biçimi ile kastın yoğunluğu nedeniyle alt sınırdan uzaklaşılmasını hukuka uygun bulmuştur.

Mahkûmiyet TCK m. 53 uyarınca infaz tamamlanıncaya kadar velayet hakkından yoksunluk doğurur; ancak m. 53/3 uyarınca cezası ertelenen, denetimli serbestlikle infaz edilen veya koşullu salıverilen hükümlünün kendi çocukları üzerindeki velayet yetkisi bu hükümle kalkmaz.

Organize dilencilik ile insan ticareti (TCK 80) arasındaki fark nedir?

Organize dilencilik, çocukların veya engellilerin bir örgüt düzeni içinde dilencilikte kullanılmasıdır ve TCK m. 229/3 uyarınca cezayı bir kat artırır. İnsan ticareti ise kişileri zorla çalıştırmak veya hizmet ettirmek maksadıyla tedarik etmek, kaçırmak, bir yerden başka yere götürmek ya da barındırmaktır ve TCK m. 80 uyarınca sekiz yıldan on iki yıla kadar hapis gerektirir.

Ayrım, kişinin elde edilme ve tutulma biçimine dayanır: çocukları başka şehirlerden getirip evlerde barındırarak dilenmeye gönderen bir şebeke, 229’un ötesinde insan ticareti sorusunu doğurur. TCK m. 80/3’e göre on sekiz yaşından küçükler bu amaçlarla tedarik edilir, sevk edilir veya barındırılırsa tehdit, cebir ya da kandırma gibi araç fiiller olmasa da aynı ceza verilir; m. 80/2 uyarınca bu fiillerde mağdurun rızası geçersizdir. Yabancı uyruklu kişilerde göçmen kaçakçılığı ile insan ticareti arasındaki fark da ayrıca değerlendirilir.

Çocuğa mendil sattırmak dilencilik mi, kötü muamele mi?

Çocuğa sokakta mendil sattırmak, satış sırasında fail çocuğun yanında değilse TCK m. 229’daki dilencilik suçunu oluşturmaz; koşulları varsa TCK m. 232/1’deki kötü muamele suçunu oluşturur. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, gece geç saatte altı yaşındaki çocuğa tek başına mendil sattıran annenin eylemini kötü muamele olarak nitelendirmiştir.

Ceza Genel Kurulu’nun yukarıda anılan 02.06.2021 tarihli kararında Özel Daire eylemi 229/1 kapsamında görmüş, yerel mahkeme kötü muamelede direnmişti. Kurul, sanığın mendil satışı sırasında çocuğun yanında olmadığını, ancak aynı konutta yaşadığı küçük oğluna merhamet, acıma ve şefkatle bağdaşmayacak şekilde gece vakti cadde üzerinde mendil sattırmanın TCK m. 232/1’i oluşturduğunu kabul etmiştir. Dava, dosyadaki usul eksiklikleri nedeniyle sonunda zamanaşımından düşmüştür. TCK m. 232/1 iki aydan bir yıla kadar hapis öngörür; konunun ayrıntısı ebeveynin çocuğa şiddeti ve kötü muamele yazısında ele alınmıştır.

Çocuğu düzenli olarak sokakta çalıştırmak bakım ve eğitim yükümlülüğünü de ilgilendirir: TCK m. 233/1 bu yükümlülüğü ihlali şikâyete bağlı olarak üç aydan iki yıla kadar hapisle; m. 233/3 ise çocuğunun ahlak, güvenlik ve sağlığını ağır şekilde tehlikeye sokan ana veya babayı bir yıldan üç yıla kadar hapisle cezalandırır.

Dilencilikte kullanılan çocuğa ne olur?

Dilencilikte kullanılan çocuk suçun faili değil mağdurudur ve 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu m. 3’e göre korunma ihtiyacı olan çocuk sayılır. Çocuk hakkında danışmanlık, eğitim, bakım, sağlık veya barınma tedbirlerine karar verilebilir; bu tedbirler öncelikle çocuğun kendi aile ortamında korunmasını hedefler (m. 5).

Çocuk kendi başına dileniyorsa da Kabahatler Kanunu m. 11/1 uyarınca on beş yaşını doldurmamış çocuğa idari para cezası uygulanamaz.

Dilencilik davasında HAGB veya erteleme verilebilir mi?

Evet, TCK m. 229/1 uyarınca verilen ceza çoğu dosyada iki yılın altında kaldığı için hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) ve hapis cezasının ertelenmesi değerlendirilebilir. 7589 sayılı Kanun’la değişik CMK m. 231/5’e göre HAGB, hükmolunan ceza iki yıl veya daha az olduğunda mümkündür; TCK m. 51/1’e göre erteleme sınırı da iki yıldır.

HAGB için sanığın daha önce kasıtlı suçtan mahkûm olmaması ve yeniden suç işlenmeyeceği kanaati gerekir; 7589 sayılı Kanun’la değişik metinde sanığın kabulü şartı yer almamaktadır. HAGB kararına karşı artık istinaf yoluna başvurulur (CMK m. 231/12). Örgüt faaliyeti nedeniyle bir kat artırım uygulanan dosyalarda alt sınır iki yıla çıkar; temel ceza alt sınırdan uzaklaştırılırsa bu kurumlar uygulanamaz.

Uygulamada sık yapılan hatalar

Dilencilik dosyalarında sonucu en çok etkileyen hatalar ilk tespit anında yapılır. Tutanakta çocuğun dilenen kişiye göre konumunun yazılmaması, Yargıtay’ın aradığı “beraberinde veya yakınında bulundurma” ölçütünün sonradan ispatını zorlaştırır; bu yüzden tutanak ve tanık beyanlarının ayrıntısı dosyanın yönünü belirler.

• Sokakta mal satan çocuk ile dilenen çocuk aynı kabul edilir; oysa satış faaliyeti 229’u değil, şartları varsa 232 veya 233’ü gündeme getirir.
• İdari para cezası tutanağına on beş günlük süre kaçırıldıktan sonra itiraz edilmek istenir.
• Örgütlü yapı ve barındırma olgusu bulunan dosyalarda insan ticareti ihtimali hiç araştırılmaz.

Sonuç ve değerlendirme

Dilencilik cezası iki ayrı rejime tabidir: kendi adına dilenen yetişkine Kabahatler Kanunu m. 33 uyarınca idari para cezası ve el koyma uygulanır, çocuğu ya da kendini idare edemeyecek kişiyi dilencilikte araç olarak kullanan ise TCK m. 229 uyarınca 1-3 yıl hapisle yargılanır. Yargıtay, çocuğun dilenme anında failin yanında veya yakınında olup olmadığına bakar; değilse olay kötü muamele, aile yükümlülüğünün ihlali ya da insan ticareti açısından incelenir. Ceza hukukundaki diğer konular için makaleler dizinine bakılabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Yazar Hakkında

Av. Burakhan Çalışkan, ceza hukuku alanında çalışmakta; çocuklara karşı işlenen suçlar, aile düzenine karşı suçlar ile kabahatler nedeniyle verilen idari yaptırım kararlarına itiraz konularındaki dosyalarda müdafilik ve vekillik yapmaktadır. TCK 229, kötü muamele ve aile hukukundan doğan yükümlülüğün ihlali gibi birbirine yakın suç tiplerinin ayrımına ilişkin bilgilendirici yazılar kaleme almaktadır. Çalışmalarını Çalışkan Hukuk Bürosu’nda sürdürmekte, ceza hukukuna dair içerikleri burakhancaliskan.av.tr üzerinden paylaşmaktadır.

Hukuki Sorumluluk Reddi: Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup güncel mevzuat ve yerleşik hukuki uygulama esas alınarak kaleme alınmıştır. İçerikte yer alan değerlendirmeler, somut olayın kendine özgü koşullarına göre farklılık gösterebilecek genel nitelikte açıklamalardır ve hiçbir şekilde hukuki tavsiye niteliği taşımaz, avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Mevzuat ve içtihatlar zaman içinde değişebileceğinden, somut bir hukuki sorun hakkında adım atmadan önce alanında yetkili bir avukata danışılması önerilir.