Kısa cevap: İşyerinde veya araçta uyuşturucu ele geçirilmesi, işletme sahibinin veya araç sahibinin otomatik olarak cezai sorumluluğu anlamına gelmez; TCK m. 21 uyarınca kast gerekir ve sahibin maddenin varlığından haberdar olduğunun somut delillerle ortaya konması aranır. Ancak fiil bir tüzel kişinin (şirketin) faaliyeti çerçevesinde işlenmişse, TCK m. 189 uyarınca tüzel kişi hakkında ayrıca güvenlik tedbirlerine hükmolunabilir.
İşyerinde veya işletmeye ait bir araçta uyuşturucu madde ele geçirilmesi, işletme sahiplerini veya yöneticilerini ciddi bir belirsizlikle karşı karşıya bırakır. Bu yazıda, işletme sahibinin bu tür durumlarda ne zaman sorumlu tutulabileceği ve tüzel kişiler bakımından öngörülen özel düzenleme ele alınmaktadır.
İşletme Sahibinin Kişisel Cezai Sorumluluğu Ne Zaman Doğar?
TCK m. 21/1 uyarınca suçun oluşması kastın varlığına bağlıdır; bu ilke işletme sahipleri için de geçerlidir. Bir işyerinde veya işletmeye ait araçta uyuşturucu bulunması, işletme sahibinin bundan haberdar olduğu ve bilerek bulundurduğu anlamına otomatik olarak gelmez. Sorumluluk için, maddenin işletme sahibinin bilgisi dahilinde bulunduğu, çalışanlardan biri tarafından gizlice yerleştirilmediği ve sahibin bu konuda somut bir bağlantısının bulunduğu ortaya konmalıdır.
Çalışanın Bilgisi Dışında Yaptığı Fiilden İşveren Sorumlu mu?
Hayır, bir çalışanın işveren veya işletme sahibinin bilgisi ve talimatı dışında, kendi inisiyatifiyle işyerinde veya araçta uyuşturucu bulundurması hâlinde, işveren kural olarak bu fiilden cezai açıdan sorumlu tutulmaz. Ceza sorumluluğunun kişiselliği ilkesi burada da geçerlidir; işverenin sorumlu tutulabilmesi için fiile bilerek iştirak ettiğinin veya en azından bundan haberdar olup göz yumduğunun somut delillerle ispatlanması gerekir.
Tüzel Kişiler Hakkında Hangi Tedbirler Uygulanır?
TCK m. 189 uyarınca, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçlarının bir tüzel kişinin (şirketin) faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde, tüzel kişi hakkında bunlara özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunur. Bu düzenleme, gerçek kişinin cezai sorumluluğundan ayrı olarak, suçun işlendiği ticari yapının kendisine yönelik idari/hukuki sonuçlar doğurabileceği anlamına gelir; tüzel kişi hakkındaki bu tedbirler, TCK m. 60’ta düzenlenen genel esaslara göre uygulanır.
Araç Sahibi, Kiraya Verdiği veya Ödünç Verdiği Araçtaki Maddeden Sorumlu mu?
Hayır, kural olarak değildir. Bir aracın kiralanması, ödünç verilmesi veya bir çalışana tahsis edilmesi hâlinde, o araçta sonradan ele geçirilen uyuşturucu maddeden araç sahibinin sorumlu tutulabilmesi için, maddenin sahibin bilgisi dahilinde bulunduğunun ayrıca ispatlanması gerekir. Aracı kullanan kişinin kimliği, kullanım süresi ve araca kimlerin erişebildiği, bu tür bir savunmanın somutlaştırılmasında önemli unsurlardır.
Sonuç ve Değerlendirme
İşyerinde veya araçta uyuşturucu ele geçirilmesi hâlinde, işletme veya araç sahibinin cezai sorumluluğu kendiliğinden doğmaz; TCK m. 21’deki kast şartı çerçevesinde ayrıca ispatlanması gerekir. Fiil bir tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenmişse, gerçek kişilerin cezai sorumluluğundan bağımsız olarak TCK m. 189 uyarınca tüzel kişi hakkında da güvenlik tedbirleri gündeme gelebilir. Bu konu, evde bulunan uyuşturucudan aile bireylerinin sorumluluğuna ilişkin yazımızla benzer ilkelere dayanmaktadır.
Sıkça Sorulan Sorular
Şirket ortağı, diğer ortağın işlediği suçtan sorumlu olur mu?
Hayır, ortaklardan birinin bilgisi ve iradesi dışında işlenen bir fiilden, o ortağın kişisel cezai sorumluluğu doğmaz; sorumluluk her ortak bakımından ayrı ayrı değerlendirilir.
Tüzel kişiye uygulanan güvenlik tedbiri nedir?
TCK m. 60’ta düzenlenen tüzel kişilere özgü güvenlik tedbirleri arasında izin iptali ve müsadere gibi tedbirler yer alır; somut uygulama, ilgili özel kanun hükümleri çerçevesinde belirlenir.
Araç sahibinin haberi olmadan araçta uyuşturucu taşınırsa ne olur?
Araç sahibinin bu durumdan habersiz olduğu ve maddeyle bilerek bir bağlantısının bulunmadığı ispatlanabilirse, TCK m. 21’deki kast şartı gerçekleşmediğinden araç sahibi cezai açıdan sorumlu tutulamaz.
İşyeriniz veya aracınızla ilgili bir uyuşturucu soruşturmasıyla karşılaştıysanız bize 0 506 976 23 55 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.
Yazar Hakkında
Av. Burakhan Çalışkan, İstanbul Barosu’na kayıtlı olarak ceza hukuku alanında, işletme sahipleri ve şirket yöneticilerinin işyeri veya araçla bağlantılı uyuşturucu dosyalarındaki bireysel sorumluluğunun tespitine ilişkin çalışmalar yürütmektedir. Çalışkan Hukuk Bürosu bünyesinde, Kartal/İstanbul merkezli olarak tüzel kişileri de ilgilendiren ceza dosyalarında savunma stratejileri geliştirilmektedir. İletişim: 0 506 976 23 55.
Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup güncel mevzuat ve yerleşik hukuki uygulama esas alınarak kaleme alınmıştır. İçerikte yer alan değerlendirmeler, somut olayın kendine özgü koşullarına göre farklılık gösterebilecek genel nitelikte açıklamalardır ve hiçbir şekilde hukuki tavsiye niteliği taşımaz, avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Mevzuat ve içtihatlar zaman içinde değişebileceğinden, somut bir hukuki sorun hakkında adım atmadan önce alanında yetkili bir avukata danışılması önerilir.