Kısa cevap: Evet; 5941 sayılı Çek Kanunu m.5 uyarınca çekte “karşılıksızdır” işlemi yapılmasına sebebiyet vermek suçtur. Ancak bu suçun cezası hapis değil, hamilin şikayeti üzerine her bir çek için çek bedelinin karşılıksız kalan miktarından az olamayan, 1.500 güne kadar adli para cezasıdır. Buna ek olarak mahkeme, ilgili kişi hakkında çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına da hükmeder.
Ticari hayatta sık karşılaşılan “karşılıksız çek” durumu, hem alacaklı hem de çeki düzenleyen taraf açısından önemli hukuki sonuçlar doğurur. Bu yazıda karşılıksız çek düzenleme suçunun unsurları, öngörülen adli para cezasının hesaplanma biçimi, çek düzenleme ve hesap açma yasağı ile bu cezanın ödenmemesi hâlinde neler olacağı, 5941 sayılı Çek Kanunu’nun ilgili hükümleri çerçevesinde ele alınmaktadır.
Hem hamil hem de çeki düzenleyen taraf bakımından sürelerin doğru hesaplanması sonucu doğrudan etkiler.
Karşılıksız Çek Suçu Nedir, Kim Şikayet Edebilir?
5941 sayılı Kanun m.5, çekle ilgili olarak “karşılıksızdır” işlemi yapılmasına sebebiyet veren kişinin, hamilin şikayeti üzerine cezalandırılacağını düzenler. Yani bu suçun soruşturulması resen değil, çeki elinde bulunduran ve ödeme talebinde bulunan hamilin şikayetine bağlıdır. Şikayet hakkı, kanunda öngörülen süre içinde kullanılmalıdır; aksi hâlde şikayet hakkı düşebilir.
Ceza Hapis mi, Adli Para Cezası mı?
Kısa Cevap: Karşılıksız çek düzenleme suçunun cezası hapis değildir; hamilin şikayeti üzerine, her bir çekle ilgili olarak 1.500 güne kadar adli para cezasına hükmolunur. Hükmedilecek adli para cezası, çek bedelinin karşılıksız kalan miktarından az olamaz; yani ceza miktarı doğrudan çekin karşılıksız kalan tutarına bağlı olarak artar.
Çek Düzenleme ve Hesap Açma Yasağı Nedir?
Adli para cezasına ek olarak, mahkeme ilgili kişi hakkında ayrıca çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına hükmeder; kişi hakkında zaten böyle bir yasak varsa bu yasağın devamına karar verilir. Bu yasak, kişinin ticari hayatını doğrudan etkileyen, idari nitelikte bir yaptırımdır ve adli para cezasından bağımsız olarak uygulanır.
| Unsur | Açıklama |
|---|---|
| Şikayet | Hamilin şikayeti üzerine soruşturulur, resen soruşturulmaz |
| Ceza türü | Hapis değil, 1.500 güne kadar adli para cezası |
| Ceza alt sınırı | Çek bedelinin karşılıksız kalan miktarından az olamaz |
| Ek yaptırım | Çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı |
Adli Para Cezasını Ödemezsem Ne Olur?
Karşılıksız çek düzenleme suçu nedeniyle hükmedilen adli para cezasının ödenmemesi hâlinde, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un m.106 hükümleri uygulanır; ödenmeyen kısma karşılık gelen gün miktarı hapis cezasına çevrilebilir veya kamuya yararlı bir işte çalıştırma kararı verilebilir. Bu konudaki genel esaslar için adli para cezası ödenmezse ne olur yazımızı, hükmün ertelenmesiyle ilgili istisnalar için ise cezanın ertelenmesi hangi durumlarda uygulanmaz yazımızı inceleyebilirsiniz.
Şikayetten Cezaya Giden Süreç Nasıl İşler?
-
01
Bankanın Karşılıksızdır İşlemi
Çek ibraz edildiğinde karşılığı bulunmazsa banka “karşılıksızdır” kaşesini işler.
-
02
Hamilin Şikayeti
Çeki elinde bulunduran hamil, kanuni süre içinde Cumhuriyet savcılığına şikayette bulunur.
-
03
Mahkeme Yargılaması
İcra ceza mahkemesi, çek bedeli ve ilgili şartları değerlendirerek yargılamayı yürütür.
-
04
Ceza ve Yasak
Mahkumiyet hâlinde adli para cezası ile birlikte çek düzenleme ve hesap açma yasağına hükmedilir.
KARŞILIKSIZ ÇEKTE ŞİKAYETTEN CEZAYA GİDEN SÜREÇ
Sonuç ve Değerlendirme
Karşılıksız çek düzenlemek, 5941 sayılı Kanun kapsamında hâlâ bir suçtur; ancak bugünkü düzenlemede hapis cezası değil, çek bedeline bağlı bir adli para cezası ve ayrı bir idari yaptırım olan çek düzenleme yasağı öngörülmüştür. Şikayet süresinin kaçırılmaması, hem alacaklı hem de çeki düzenleyen taraf için sürecin doğru yönetilmesi açısından önemlidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Karşılıksız çek düzenleyen kişi hapse girer mi?
Hayır, doğrudan hapis cezası öngörülmemiştir; ceza, çek bedelinin karşılıksız kalan kısmından az olamayan, 1.500 güne kadar adli para cezasıdır.
Soruşturma resen mi başlar, şikayet mi gerekir?
Soruşturma, çeki elinde bulunduran hamilin şikayeti üzerine başlar; resen soruşturulmaz.
Çek düzenleme yasağı ne kadar sürer?
Yasağın süresi mahkeme kararında belirtilir; kişi hakkında zaten yasak varsa mahkeme bu yasağın devamına karar verir.
Adli para cezası nasıl hesaplanır?
Ceza, çek bedelinin karşılıksız kalan miktarından az olamaz; mahkeme bu asgari sınırın üzerinde belirleme yapabilir.
Adli para cezasını ödemezsem hapis mi yatarım?
Ödenmeyen kısım, 5275 sayılı Kanun m.106 uyarınca hapis cezasına çevrilebilir veya kamuya yararlı bir işte çalıştırmaya karar verilebilir.
Şirket adına düzenlenen çekte kim sorumlu tutulur?
Sorumluluk, çeki düzenleyen ve imzalayan gerçek kişiye aittir; bu husus çekin düzenlenme biçimine göre somut olayda değerlendirilir.
Yazıda anlatılanlar genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayınıza özgü bir değerlendirme için bize ulaşabilirsiniz.
Yazar Hakkında
Av. Burakhan Çalışkan, İstanbul Barosu’na kayıtlı olarak Kartal merkezli hukuk bürosunda ekonomik suçlar ve icra ceza hukuku başta olmak üzere ceza yargılaması alanındaki çalışmalarını sürdürmektedir. Karşılıksız çek düzenleme iddiaları, hem şikayet süresi hem de adli para cezasının doğru hesaplanması bakımından dikkatli bir usul takibi gerektirdiğinden, bu tür dosyalarda erken aşamada hukuki destek alınması yakından takip edilmektedir.
Hukuki Sorumluluk Reddi
Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup güncel mevzuat ve yerleşik hukuki uygulama esas alınarak kaleme alınmıştır. İçerikte yer alan değerlendirmeler, somut olayın kendine özgü koşullarına göre farklılık gösterebilecek genel nitelikte açıklamalardır ve hiçbir şekilde hukuki tavsiye niteliği taşımaz, avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Mevzuat ve içtihatlar zaman içinde değişebileceğinden, somut bir hukuki sorun hakkında adım atmadan önce alanında yetkili bir avukata danışılması önerilir.