Kısa cevap: Yeni delile dayanan yargılamanın yenilenmesi istemi, hükmü veren mahkemeye sunulur (CMK m. 318/1) ve dayandığı yasal nedenler ile delilleri içermek zorundadır (CMK m. 317/2). Delilin “yeni” sayılabilmesi için iki şey birlikte aranır: hükmü veren mahkemece değerlendirilmemiş olması ve yalnız başına ya da önceden sunulan delillerle birlikte beraati veya daha hafif bir cezayı içeren kanun hükmünün uygulanmasını gerektirecek nitelikte olması (CMK m. 311/1-e). Mahkeme, istemin kabule değer olup olmadığına duruşma yapılmaksızın karar verir; bu kararlara itiraz edilebilir.
Delilin kanunun aradığı yenilik ve sonuca etkililik ölçütlerini karşılayıp karşılamadığı, dosyayla birlikte değerlendirilmelidir. Durumunuzu aktarabilirsiniz.
Kanun ne diyor?
“Yeni olaylar veya yeni deliller ortaya konulup da bunlar yalnız başına veya önceden sunulan delillerle birlikte göz önüne alındıklarında sanığın beraatini veya daha hafif bir cezayı içeren kanun hükmünün uygulanması ile mahkûm edilmesini gerektirecek nitelikte olursa.”
Kaynak: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, mevzuat.gov.tr — madde metni birebir aktarılmıştır.
Bu bent, yargılamanın yenilenmesi sebepleri arasında uygulamada en sık dayanılanıdır. Diğer bentler belirli olayların gerçekleşmesine bağlıyken (belgenin sahteliği, yalan tanıklık, hâkimin kusuru), bu bent daha geniş bir alan tanır. Ancak kanun karşılığında yüksek bir eşik koymuştur.
“Yeni delil” sayılmanın üç ölçütü
| Ölçüt | Ne anlama gelir? | Sağlanmazsa |
|---|---|---|
| Yenilik | Olay veya delil, hükmü veren mahkemece değerlendirilmemiş olmalıdır. Dosyada bulunup tartışılmış bir delil yeniden ileri sürülemez | İstem, yenileme sebebi bulunmadığı gerekçesiyle kabule değer görülmez |
| Sonuca etkililik | Yeni olay veya delil, yalnız başına veya önceden sunulan delillerle birlikte göz önüne alındığında beraati ya da daha hafif bir cezayı içeren kanun hükmünün uygulanmasını gerektirecek nitelikte olmalıdır | İstem esassız görülerek duruşma yapılmaksızın reddedilir (CMK m. 321/1) |
| Başka yolun bulunmaması | Hatanın giderilebilmesini sağlayacak başka bir yol varsa yenileme yoluna gidilemez | CMK m. 315/2 uyarınca istem reddedilir |
Kanun, yeni delilin yalnızca ortaya konmasını yeterli görmez. Delil, beraati veya daha hafif bir cezayı içeren kanun hükmünün uygulanmasını gerektirecek nitelikte olmalıdır. Dikkat edilmesi gereken ifade şudur: daha hafif bir cezayı içeren kanun hükmü. Yani aynı maddenin sınırları içinde daha az ceza verilmesi değil, farklı ve daha hafif bir hükmün uygulanmasını gerektirmelidir. Aksi hâlde CMK m. 315/1’deki yasak devreye girer.
İstem dilekçesi nasıl hazırlanır?
| Unsur | Dayanak | Açıklama |
|---|---|---|
| Hangi hükme karşı olduğu | — | Mahkeme adı, esas ve karar numarası, kesinleşme tarihi |
| Dayanılan yasal neden | CMK m. 317/2 | CMK m. 311/1’in hangi bendine dayanıldığı açıkça yazılmalıdır (yeni delil için: (e) bendi) |
| Dayanılan deliller | CMK m. 317/2 | İstem, yasal nedenleri ile birlikte dayandığı delilleri içerir; delilin yalnızca varlığını bildirmek yetmez, açıklanması gerekir |
| Sonuca etkinin açıklanması | CMK m. 311/1-e | Yeni delilin neden beraati veya daha hafif cezayı gerektirdiğinin gerekçelendirilmesi |
| Varsa infazın durdurulması talebi | CMK m. 312/1 | İstem infazı kendiliğinden ertelemez; geri bırakma veya durdurma ayrıca talep edilmelidir |
| Sunulacağı merci | CMK m. 318/1 | Dilekçe hükmü veren mahkemeye sunulur |
Yasal neden gösterilmemiş veya deliller açıklanmamış istemler daha ilk aşamada reddediliyor. Elinizdeki belgeleri aktarabilirsiniz.
Süreç adım adım
- 01
Delilin niteliğinin değerlendirilmesi
Elde edilen bilgi veya belgenin gerçekten “yeni” olup olmadığı ve sonuca etkili olup olmadığı önce değerlendirilir. Dosyada bulunup tartışılmış bir delil yeniden ileri sürülemez.
- 02
Dilekçenin hazırlanması
İstem, dayandığı yasal nedenler ile delilleri içerir (CMK m. 317/2). Hangi bende dayanıldığı ve delilin sonuca etkisi açıkça gösterilir.
- 03
Hükmü veren mahkemeye sunulması
İstem, hükmü veren mahkemeye verilir (CMK m. 318/1). Yargıtay’ın doğrudan hüküm kurduğu hâllerde de hükmü vermiş olan mahkemeye başvurulur (m. 318/2).
- 04
Kabule değerlik kararı
Mahkeme, istemin kabule değer olup olmadığına duruşma yapılmaksızın karar verir (CMK m. 318/3). Kanunda belirlenen şekilde yapılmamış, yasal neden gösterilmemiş veya deliller açıklanmamışsa istem reddedilir (m. 319/1).
- 05
Tebliğ ve itiraz
İstem kabule değer görülürse, bir diyeceği varsa iki hafta içinde bildirmek üzere Cumhuriyet savcısına ve ilgili tarafa tebliğ olunur (CMK m. 319/2). Bu madde gereğince verilen kararlara itiraz edilebilir (m. 319/3).
- 06
Delillerin toplanması
Mahkeme istemi yerinde bulursa delillerin toplanması için naip hâkim veya istinabe olunan mahkemeyi görevlendirebilir ya da kendisi toplayabilir (CMK m. 320/1). Bu sırada soruşturmaya ilişkin hükümler uygulanır (m. 320/2).
- 07
Esas hakkında karar
İddialar yeterli derecede doğrulanmazsa istem esassız olması nedeniyle duruşma yapılmaksızın reddedilir; aksi hâlde mahkeme yargılamanın yenilenmesine ve duruşmanın açılmasına karar verir (CMK m. 321).
Yeni delile dayanan başvuruda süreç
Reddedilme sebepleri
Kanun, istemin iki ayrı aşamada reddedilebileceğini öngörür ve sebepleri farklıdır.
Her iki ret kararına da itiraz edilebilir (CMK m. 319/3).
Sıkça sorulan sorular
Yeni delil bulundu, yargılamanın yenilenmesi nasıl istenir?
İstem, hükmü veren mahkemeye yazılı olarak sunulur (CMK m. 318/1) ve dayandığı yasal nedenler ile delilleri içermelidir (CMK m. 317/2). Yeni delile dayanılıyorsa CMK m. 311/1’in (e) bendine dayanıldığı açıkça belirtilmeli ve delilin neden beraati ya da daha hafif cezayı gerektirdiği gerekçelendirilmelidir.
Hangi delil “yeni delil” sayılır?
Hükmü veren mahkemece değerlendirilmemiş olan olay veya delillerdir. Ayrıca bunların yalnız başına veya önceden sunulan delillerle birlikte göz önüne alındığında sanığın beraatini veya daha hafif bir cezayı içeren kanun hükmünün uygulanmasıyla mahkûm edilmesini gerektirecek nitelikte olması aranır. Dosyada bulunup tartışılmış bir delil yeniden ileri sürülemez.
Dosyada olan ama tartışılmayan bir belge yeni delil sayılır mı?
Bu, somut olaya göre değerlendirilir. Belirleyici olan, delilin hükmü veren mahkemenin değerlendirmesine girip girmediğidir. Dosyaya sunulmuş ancak gerekçede hiç tartışılmamış bir belge bakımından bu tartışma açılabilir; ancak mahkemenin bilgisi dâhilinde olup değerlendirilmiş bir delil için yenilik koşulu gerçekleşmez.
Tanık sonradan ifadesini değiştirirse yeni delil olur mu?
Doğrudan yeni delil sayılmaz. Eğer iddia, tanığın yalan tanıklık yaptığı yönündeyse bu (b) bendi kapsamındadır ve CMK m. 316/1 gereği ancak bu fiilden dolayı kesinleşmiş bir mahkûmiyet hükmü verilmişse kabul edilir. Buna karşılık tanığın daha önce bilinmeyen somut bir olguyu ilk kez açıklaması, (e) bendi kapsamında değerlendirilebilir.
İstem için süre var mı?
Yeni delile dayanan istem bakımından kanunda bir süre öngörülmemiştir; hüküm infaz edilmiş olsa dahi başvurulabilir (CMK m. 313/1). Süre sınırı yalnızca AİHM kararına dayanan hâlde vardır: kararın kesinleştiği tarihten itibaren bir yıl (CMK m. 311/1-f).
Dilekçede neler bulunmalı?
CMK m. 317/2 iki unsuru açıkça arar: yasal nedenler ve dayanılan deliller. Kanunda belirlenen şekilde yapılmamış, yasal hiçbir neden gösterilmemiş veya bunu doğrulayacak deliller açıklanmamış istemler kabule değer görülmeyerek reddedilir (CMK m. 319/1). Bu nedenle delilin yalnızca varlığını bildirmek yeterli değildir; açıklanması gerekir.
Mahkeme duruşma yapar mı?
Kabule değerlik aşamasında yapmaz: istemin kabule değer olup olmadığına duruşma yapılmaksızın karar verilir (CMK m. 318/3). Esas incelemesinde de iddialar yeterli derecede doğrulanmazsa istem duruşma yapılmaksızın reddedilir (m. 321/1). Duruşma, ancak mahkeme yargılamanın yenilenmesine karar verirse açılır (m. 321/2).
Reddedilirse itiraz edebilir miyim?
Evet. CMK m. 319/3, bu madde gereğince verilen kararlara itiraz edilebileceğini düzenler.
Başvuru infazı durdurur mu?
Kendiliğinden durdurmaz (CMK m. 312/1). Ancak mahkeme infazın geri bırakılmasına veya durdurulmasına karar verebilir. Bu nedenle dilekçede ayrıca talep edilmesi gerekir.
Deliller nasıl toplanır?
Mahkeme istemi yerinde bulursa, delillerin toplanması için bir naip hâkimi veya istinabe olunan mahkemeyi görevlendirebileceği gibi kendisi de yerine getirebilir (CMK m. 320/1). Bu sırada soruşturmaya ilişkin hükümler uygulanır (m. 320/2).
Cezanın miktarını düşürmek için yeni delil sunabilir miyim?
Kanunun aynı maddesinde yer alan sınır içinde kalmak üzere cezanın değiştirilmesi amacıyla yargılamanın yenilenmesi kabul edilemez (CMK m. 315/1). Yeni delil, ancak beraati veya daha hafif bir cezayı içeren kanun hükmünün uygulanmasını gerektiriyorsa sonuç doğurur — yani aynı maddedeki takdir farkı değil, farklı bir hükmün uygulanması söz konusu olmalıdır.
İlgili sayfalar
Yenileme sebeplerinin tamamı ve genel çerçeve için kesinleşmiş cezam var, dosya yeniden açılabilir mi yazısına bakabilirsiniz. Hüküm kesinleştikten sonraki süreç için ceza kesinleşince ne yapılmalıdır; adli sicil bakımından adli sicil kaydı nasıl silinir; genel çerçeve için savunma alanları sayfalarına geçebilirsiniz.
Hükmün hangi mahkemeden çıktığını, ne zaman kesinleştiğini ve elinizdeki yeni delili aktarmanız yeterli.
Hukuki Sorumluluk Reddi
Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup güncel mevzuat ve yerleşik hukuki uygulama esas alınarak kaleme alınmıştır. İçerikte yer alan değerlendirmeler, somut olayın kendine özgü koşullarına göre farklılık gösterebilecek genel nitelikte açıklamalardır ve hiçbir şekilde hukuki tavsiye niteliği taşımaz, avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Mevzuat ve içtihatlar zaman içinde değişebileceğinden, somut bir hukuki sorun hakkında adım atmadan önce alanında yetkili bir avukata danışılması önerilir.