Kısa cevap: Ev sahibi, kiracının evine onun rızası olmadan giremez; tapu ve yedek anahtar ev sahibinde olsa bile kiralanan ev kira süresince kiracının konutudur. Türk Ceza Kanunu (TCK) m. 116 uyarınca ev sahibi izinsiz eve girerse altı aydan iki yıla kadar hapis cezası söz konusudur; giriş gece vakti, cebir veya tehditle yapılırsa ceza bir yıldan üç yıla kadar hapse çıkar.
- Kiralanan ev, kira süresince kiracının konutudur; ev sahibinin rızasız girişi TCK 116 kapsamında suçtur.
- Basit hâlin cezası 6 ay-2 yıl hapistir; gece, cebir veya tehditle girilirse 1-3 yıl hapistir.
- Ev sahibi evi gösterme veya tamir için girebilir, ancak TBK 319 uyarınca önceden bildirim ve kiracının izniyle.
- Kilidi değiştirmek, eşyaları çıkarmak veya suyu kesmek tahliye yolu değildir; Yargıtay bu eylemleri cezalandırmıştır.
- Basit hâlde şikâyet süresi 6 aydır; gece veya zorla girişte soruşturma şikâyete bağlı değildir.
Ev sahibi izinsiz eve girerse ne olacağını bu yazıda yedek anahtar, evi gösterme, eşyalar, gizli kamera, kilit değiştirme ve şikâyet süreci başlıklarıyla, güncel kanun metinleri ve Yargıtay kararları üzerinden ele alıyoruz.
Basit hâlde altı ay içinde şikâyet edilmezse soruşturma yapılamaz; tutanak, fotoğraf ve mesajlar olay günü kayda alınmalıdır.
Ev sahibi kiracının evine izinsiz girebilir mi?
Kısa Cevap: Hayır. Konut dokunulmazlığının ihlali, bir kimsenin konutuna veya eklentisine rızasına aykırı olarak girmek ya da rızayla girdikten sonra çıkmamaktır ve TCK 116’da düzenlenen bir suçtur. Kanun mülkiyetten değil “bir kimsenin konutu”ndan söz eder; evde oturan kiracı ev sahibine karşı da korunur.
Maddenin birinci fıkrası şöyledir (TCK tam metni):
“(1) Bir kimsenin konutuna, konutunun eklentilerine rızasına aykırı olarak giren veya rıza ile girdikten sonra buradan çıkmayan kişi, mağdurun şikayeti üzerine, altı aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.”
TCK m. 116/1
Balkon, bahçe veya depo gibi eklentilere rızasız girmek de suçun kapsamındadır; rızayla girip “çıkın” denmesine rağmen evde kalmak da aynı suçtur. Ortak konut ve eşler arasındaki rıza kuralını boşanılan eşin evine anahtarla girmek yazımızda, suçun genel unsurlarını ise konut dokunulmazlığını ihlal cezası rehberimizde anlattık.
Ev sahibi kiracı yokken veya yedek anahtarla girerse ne olur?
Ev sahibinin kiracı yokken yedek anahtarla ya da çilingir açtırarak eve girmesi, kiracının rızası bulunmadığı sürece TCK 116/1 kapsamında suçtur. Yedek anahtarı tutmak suç değildir; suç, anahtarın kiracının izni dışında kullanılmasıyla oluşur. Kiracının şehir dışında olması sonucu değiştirmez.
Ev sahibi, kiracının bir süredir evde görünmemesi üzerine kapıyı çilingire açtırmış ve tadilata başlamıştı. İlk derece mahkemesi beraat verdi; bölge adliye mahkemesi TCK 44 uyarınca daha ağır cezayı gerektiren hakkı olmayan yere tecavüzden (TCK 154) mahkûmiyet kurdu. Daire, suç vasfının doğru belirlendiğini belirterek hükmü onadı.
Kiracının evi terk ettiği düşünülüyorsa doğru yol icra dairesi veya sulh hukuk mahkemesidir. TCK 154/1’in cezası altı aydan üç yıla kadar hapis ve bin güne kadar adli para cezasıdır.
Yangın veya alt kata su sızması gibi başka türlü önlenemeyen ağır bir tehlikede TCK 25/2’deki zorunluluk hâli gündeme gelir. Bu istisna dar yorumlanır; önce itfaiye, kolluk veya kiracıya haber verilmeli, müdahale tehlikeyi gidermekle sınırlı kalmalıdır.
Ev sahibi evi göstermek veya tamir için eve girebilir mi?
Ev sahibi, satış, yeniden kiralama veya bakım için evi gezdirme hakkına sahiptir; ancak bu hak kiracının bilgisi ve izniyle kullanılır. Türk Borçlar Kanunu (TBK) m. 319, kiracıya zorunlu ölçüde gezmeye izin verme, ev sahibine ise ziyareti uygun süre önce bildirme ve kiracının yararını gözetme yükümlülüğü getirir.
“Kiracı, bakım, satış ya da sonraki kiralama için zorunlu olduğu ölçüde, kiraya verenin ve onun belirlediği üçüncü kişinin kiralananı gezip görmesine izin vermekle yükümlüdür.”
TBK m. 319/2 (TBK tam metni)
Aynı maddenin üçüncü fıkrası, gezmenin “uygun bir süre önce” bildirilmesini şart koşar. Kanun gün sayısı belirtmez; makul olan, tarih ve saati yazılı mesajla önceden kararlaştırmaktır.
TBK 319 bir borç doğurur; ziyaret reddedilirse yol hukuk mahkemesidir, kendi başına içeri girmek değil.
Ev sahibi izinsiz eve girerse cezası nedir?
Ev sahibi izinsiz eve girerse TCK 116/1 uyarınca altı aydan iki yıla kadar hapis cezası öngörülür. Giriş gece vakti, cebir veya tehdit kullanılarak yapılırsa TCK 116/4 gereği ceza bir yıldan üç yıla kadar hapistir. Silahla veya birden fazla kişiyle birlikte girilmesi hâlinde TCK 119/1 cezayı bir kat artırır.
TCK m. 6/1-e’ye göre gece vakti, güneşin batmasından bir saat sonra başlayıp doğmasından bir saat öncesine kadar süren zamandır.
| Eylem | Öngörülen ceza | Dayanak |
|---|---|---|
| Kiracının rızası olmadan eve girmek | 6 ay – 2 yıl hapis, şikâyete bağlı | TCK 116/1 |
| Kiralanan işyerine rızasız girmek | 6 ay – 1 yıl hapis veya adli para cezası | TCK 116/2 |
| Gece vakti, cebir veya tehditle girmek | 1 – 3 yıl hapis, şikâyete bağlı değil | TCK 116/4 |
| Silahla veya birden fazla kişiyle girmek | Ceza bir kat artırılır | TCK 119/1 |
| Kira alacağı için kiracının eşyasını almak | 2 ay – 1 yıl hapis veya adli para cezası | TCK 144/1-b |
| Kiracının eşyasına zarar vermek | 4 ay – 3 yıl hapis veya adli para cezası | TCK 151/1 |
| Evde gizli kamera ile görüntü kaydetmek | 1 – 3 yıl hapis, bir kat artırılarak | TCK 134/1 |
| Çıkarmak için ısrarla huzur bozmak | 3 ay – 1 yıl hapis | TCK 123/1 |
Örnek hesap: Gündüz yedek anahtarla girişte alt sınır 6 aydan başlanıp TCK 62 uyarınca altıda bir indirilirse ceza 5 ay hapis olur. Bu kısa süreli hapis cezası (TCK 49/2) TCK 50/1-a uyarınca adli para cezasına çevrilebilir; bir günü TCK 52/2’ye göre 100-500 TL’dir. Gece girişte hesap 1 yıldan başlar.
Ev sahibi eşyalara dokunur, eşya alır veya gizli kamera koyarsa hangi suçlar oluşur?
Ev sahibinin kiracının eşyalarını alması, bozması veya evi kayda alması, konut dokunulmazlığının ihlaline ek olarak ayrı suçlar oluşturur. Kira borcuna karşılık eşya almak TCK 144/1-b, eşyaya zarar vermek TCK 151, gizli kamera ise TCK 134 kapsamında incelenir.
Kira alacağının gerçek olması eşyayı almayı hukuka uygun hâle getirmez; TCK 144/1-b yalnız cezayı indirir. TBK 336’daki hapis hakkı da kiracının eşyasını kendi başına alıp götürme izni değildir.
Gizli kamera en ağır sonuçlu eylemdir. TCK 134/1 bir yıldan üç yıla kadar hapis öngörür; gizlilik görüntü veya ses kaydıyla ihlal edilmişse ceza bir kat artırılır. Görüntüler paylaşılırsa TCK 134/2 uyarınca iki yıldan beş yıla kadar hapis ayrıca söz konusudur. TCK 139 gereği bu suçlar şikâyete bağlıdır.
Ev sahibinin kilidi değiştirmesi veya suyu-elektriği kesmesi suç mu?
Ev sahibinin kiracıyı çıkarmak için kilidi değiştirmesi, eşyaları dışarı koyması veya su, elektrik ve doğalgazı kesmesi suçtur ve tahliye sonucu doğurmaz. Yargıtay, kira borcu ödenmese bile kendi başına harekete geçen ev sahibini cezai sorumlu tutmuştur.
Kira borcu ödenmeyince ev sahibi noter ihtarı göndermiş ve icra takibi başlatmış, ardından rızasız eve girip eşyaları çıkarmış ve kilidi değiştirmişti. Daire, yasal yollardan tahliye gerekirken bu eylemin konut dokunulmazlığını ihlal suçunu oluşturduğunu belirterek hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararını onadı.
Kira bedeli konusunda anlaşmazlık yaşayan ev sahibi kiracıya çok sayıda mesaj göndermiş, ardından su, elektrik ve doğalgaz vanalarını kapatmıştı. Daire oy çokluğuyla eylemlerin TCK 123 kapsamında huzur ve sükûnu bozma suçunu oluşturduğunu belirterek beraat hükmünü bozdu; karşı oy, amacın tahliye olduğu görüşündeydi.
TCK 123 “sırf huzur ve sükûnunu bozmak maksadıyla” ve “ısrarla” yapılan davranışları cezalandırdığından tek seferlik bir kesinti ile süren bir baskı farklı değerlendirilebilir. Huzur bozma suçunun unsurları için huzur ve sükûnu bozma suçu yazımıza, zorla tahliyenin hukuki sonuçları için ev sahibi kiracıyı zorla evden çıkarabilir mi yazımıza bakabilirsiniz.
Ev sahibi hakkında şikâyet süresi ne kadar, uzlaştırma var mı?
Ev sahibinin izinsiz girişinde şikâyet süresi, TCK 73 uyarınca kiracının fiili ve faili öğrendiği günden itibaren altı aydır. Bu süre yalnız şikâyete bağlı 116/1 ve 116/2 için geçerlidir. Gece, cebir veya tehditle girişte TCK 116/4 metninde “şikâyet üzerine” ibaresi bulunmaz; soruşturma re’sen yürür.
Konut dokunulmazlığının gece saat 01.00 sıralarında ihlal edildiği iddia edilmiş, mahkeme şikâyetten vazgeçme nedeniyle düşme kararı vermişti. Daire, TCK 116/4’teki nitelikli hâlin kovuşturulmasının şikâyete bağlı olmadığını belirterek hükmü bozdu.
Uzlaştırma ise her iki hâlde de mümkündür. Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) m. 253/1-b-4, şikâyete bağlı olup olmadığına bakılmaksızın TCK 116’nın tamamını uzlaştırma kapsamına alır; teklife yedi gün içinde cevap verilmezse reddedilmiş sayılır. Aynı kiracıya karşı silahla tehdit (TCK 106/2) gibi uzlaştırma dışı bir suç da işlenmişse CMK 253/3 gereği uzlaşma uygulanmaz. Ayrıntı için uzlaştırma (CMK 253) rehberimize bakabilirsiniz.
Ev sahibi izinsiz girdiğinde kiracı ne yapmalı?
Ev sahibi izinsiz girdiğinde kiracının ilk işi delili korumak ve kolluğa bildirmektir. Tutanak, fotoğraf, apartman kamerası ve yazışmalar hem ceza soruşturmasında hem kira uyuşmazlığında belirleyici olur; değiştirilmiş kilit kırılmamalı, ev sahibine aynı yöntemle karşılık verilmemelidir.
- 01
Kolluğa haber verin
112 veya en yakın karakolu arayın; olay yeri ve görgü tespit tutanağı tutulmasını isteyin.
- 02
Delilleri saklayın
Kapı, kilit ve eşyaları fotoğraflayın; mesajları ve kamera görüntülerini saklayın.
- 03
Tanıkları not edin
Girişi gören komşu, yönetici veya çilingirin bilgilerini kaydedin.
- 04
Şikâyetinizi süresinde yapın
Altı aylık süre içinde karakola veya başsavcılığa başvurun.
- 05
Kira yükümlülüklerinizi sürdürün
Kirayı ödemeye devam edin; tahliye ancak icra veya mahkeme yoluyla olur.
EV SAHİBİ İZİNSİZ GİRDİĞİNDE İZLENECEK ADIMLAR
Ev sahibi kiracıyı hangi yasal yollarla çıkarabilir?
Ev sahibi kiracıyı ancak kanunda sayılan sebeplerle ve icra dairesi ya da sulh hukuk mahkemesi aracılığıyla çıkarabilir. TBK 347 uyarınca kiraya veren, sürenin bitimine dayanarak sözleşmeyi sona erdiremez; on yıllık uzama süresi sonunda üç ay önceden bildirimle fesih mümkündür.
Başlıca yollar TBK 350 (ihtiyaç, yeniden inşa), TBK 352 (yazılı tahliye taahhüdü, iki haklı ihtar), İcra ve İflas Kanunu (İİK) m. 269 vd. (kira alacağı için tahliye talepli takip) ve İİK m. 272’deki tahliye emridir. Bu yolların hiçbiri kapıyı açma veya kilidi değiştirme yetkisi vermez; tahliye icra memuru eliyle yapılır.
Uygulamada sık yapılan hatalar
Ev sahibi ile kiracı arasındaki dosyalarda hatalar çoğunlukla “kendi evime giriyorum” düşüncesiyle yapılır. Sık karşılaşılan durumlar şunlardır:
- Tapunun kendi adına olmasını giriş yetkisi saymak; korunan, evde oturanın huzurudur.
- Kira ödenmedi diye kilidi değiştirmek; icra takibi başlatılmış olsa bile tahliye kararı yerine geçmez.
- Kiracı evde yokken alıcıya ev gezdirmek; TBK 319 önceden bildirim ve izin ister.
- Kiracının da kilidi kırarak veya ev sahibini tehdit ederek karşılık vermesi; bu kez kiracı hakkında soruşturma açılabilir.
Sonuç olarak, ev sahibinin girme hakkı TBK 319’daki bildirimli ve izinli ziyaretle sınırlıdır; uyuşmazlığın çözüm yeri icra dairesi ve mahkemedir. Diğer ceza hukuku rehberlerimize makaleler sayfamızdan ulaşabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Ev sahibi kiracı yokken eve girebilir mi?
Hayır. Kiracı evde olmasa da kiralanan ev onun konutudur ve ev sahibinin bilgisi ve izni olmadan içeri girmesi TCK 116/1 uyarınca altı aydan iki yıla kadar hapis gerektirir. Yangın veya su baskını gibi başka türlü önlenemeyen ağır bir tehlike varsa TCK 25/2 kapsamında zorunluluk hâli ayrıca değerlendirilir.
Kiracı evi alıcılara veya yeni kiracılara göstermek zorunda mı?
Evet, ancak sınırlı ölçüde. TBK 319 uyarınca kiracı, bakım, satış veya sonraki kiralama için zorunlu olduğu ölçüde evin gezilmesine izin vermekle yükümlüdür. Ev sahibi ziyareti uygun bir süre önce bildirmek ve kiracının yararını gözetmek zorundadır; bu hüküm habersiz ve kiracısız girişe yetki vermez.
Ev sahibi kilidi değiştirdi, ne yapmalıyım?
Önce 112 veya en yakın karakol aracılığıyla durumu tutanağa geçirtin, kapının ve kilidin fotoğrafını çekin, mesajları saklayın. Yargıtay 8. Ceza Dairesi, kira borcu nedeniyle kilidi değiştiren ev sahibinin eylemini konut dokunulmazlığının ihlali saymıştır. Şikâyet, fiili ve faili öğrendiğiniz günden itibaren altı ay içinde yapılmalıdır.
Ev sahibi kiraladığım dükkâna izinsiz girerse suç olur mu?
Evet. TCK 116/2, herkesin serbestçe girebildiği bölümler dışındaki işyerlerini de korur. Kiralanan dükkânın kapalı bölümüne kiracının rızası olmadan girmek, şikâyet üzerine altı aydan bir yıla kadar hapis veya adli para cezası gerektirir; gece veya zorla girişte TCK 116/4 uygulanır.
Ev sahibi suyu veya elektriği kesebilir mi?
Kesemez; tahliye yalnız icra dairesi veya mahkeme yoluyla sağlanır. Kiracıyı çıkarmak için vanaları kapatmak ve ısrarla mesaj göndermek, Yargıtay 12. Ceza Dairesi’nin oy çokluğuyla verdiği bir kararda TCK 123 kapsamında huzur ve sükûnu bozma suçu sayılmıştır. Bu suçun cezası üç aydan bir yıla kadar hapistir.
Şikâyetimi geri alırsam dava düşer mi?
Basit hâlde düşer. TCK 116/1 şikâyete bağlı olduğundan TCK 73/4 uyarınca vazgeçme davayı düşürür. Giriş gece vakti, cebir veya tehditle yapılmışsa TCK 116/4 şikâyete bağlı değildir; Yargıtay bu hâlde şikâyetten vazgeçme nedeniyle düşme kararı verilemeyeceğini kabul etmiştir. Her iki hâlde uzlaştırma mümkündür.
Ev sahibi eve girip eşyalarımı alırsa hangi suç oluşur?
Eve giriş TCK 116 kapsamında ayrıca değerlendirilir. Eşyaları kira alacağına karşılık almak TCK 144/1-b uyarınca alacağı tahsil amacıyla hırsızlıktır ve şikâyet üzerine iki aydan bir yıla kadar hapis veya adli para cezası gerektirir. Eşyalara zarar verilmişse TCK 151 kapsamında mala zarar verme de gündeme gelir.
Girişin saati, kullanılan anahtar ve yazışmalar suç vasfını belirler; somut olayınızı belgeler üzerinden inceleyebiliriz.
Yazar Hakkında
Av. Burakhan Çalışkan, Kartal’daki Çalışkan Hukuk Bürosu’nda ceza hukuku alanında çalışmaktadır. Kira ilişkisinden doğan konut dokunulmazlığının ihlali, hakkı olmayan yere tecavüz ve huzur ve sükûnu bozma soruşturmalarında hem kiracıların hem ev sahiplerinin dosyalarında görev almakta; suç vasfı tartışmalarını kira hukukundaki tahliye yollarıyla birlikte değerlendirmektedir. Bu yazı, güncel kanun metinleri ve tam metni incelenen Yargıtay kararları esas alınarak hazırlanmıştır.
Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup güncel mevzuat ve yerleşik hukuki uygulama esas alınarak kaleme alınmıştır. İçerikte yer alan değerlendirmeler, somut olayın kendine özgü koşullarına göre farklılık gösterebilecek genel nitelikte açıklamalardır ve hiçbir şekilde hukuki tavsiye niteliği taşımaz, avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Mevzuat ve içtihatlar zaman içinde değişebileceğinden, somut bir hukuki sorun hakkında adım atmadan önce alanında yetkili bir avukata danışılması önerilir.