Kısa cevap: Trafik kazasında zararın tahsili için dava açmadan önce sigorta kuruluşuna yazılı başvuru zorunludur ve kuruluşun 15 gün cevap süresi vardır (KTK m.97). Belgeler eksiksizse ödeme süresi sekiz iş günüdür (m.99). Cevap gelmezse dava ya da Sigorta Tahkim Komisyonu yolu açılır; zorunlu sigortalarda şirket tahkim sistemine üye olmasa bile başvuru mümkündür. Düşük bedelli ibraname ise iki yıl içinde iptal edilebilir (m.111).
Trafik kazası dosyalarında kaybedilen paranın büyük bölümü mahkemede değil, sigorta yazışmalarında kaybedilir: eksik evrakla yapılan başvuru süreyi başlatmaz, değer kaybı hiç talep edilmez, ikame araç bedeli gündeme gelmez ve teklif edilen tutar aceleyle imzalanır.
Bu sayfa Maltepe’deki dosyaları sigortadan tahsilat ekseninde ele alıyor: başvuru usulü ve süreler, değer kaybı ile mahrumiyet bedeli, Sigorta Tahkim Komisyonu ve ibranamenin iptali. Zararın hesaplanması ve faiz başlangıcı ayrı konulardır.
Sorumluluğu kaldıran anlaşmalar geçersizdir; yetersiz olduğu açıkça belli olan uzlaşmalar iki yıl içinde iptal edilebilir (KTK m.111). Teklifi değerlendirmek için iletişime geçebilirsiniz.
Sigortaya Başvuru: Zorunlu Aşama ve Süreler
Kısa cevap: Zarar görenin, zorunlu mali sorumluluk sigortasında öngörülen sınırlar içinde dava yoluna gitmeden önce ilgili sigorta kuruluşuna yazılı başvuruda bulunması gerekir. Sigorta kuruluşunun başvuru tarihinden itibaren en geç 15 gün içinde başvuruyu yazılı olarak cevaplamaması veya verilen cevabın talebi karşılamadığına ilişkin uyuşmazlık olması hâlinde, zarar gören dava açabilir veya 5684 sayılı Kanun çerçevesinde tahkime başvurabilir (KTK m.97).
İkinci süre ödemeye ilişkindir ve çoğu zaman gözden kaçar: sigortacılar, genel şartlarla belirlenen belgelerin merkez veya kuruluşlarından birine iletildiği tarihten itibaren sekiz iş günü içinde poliçe sınırları içindeki miktarları ödemek zorundadır (m.99). Bu sürenin işlemeye başlaması belgelerin eksiksiz olmasına bağlıdır; eksik evrakla yapılan başvuru süreyi başlatmaz ve dosyayı haftalarca bekletir.
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Zorunluluk | Zarar görenin, zorunlu mali sorumluluk sigortasında öngörülen sınırlar içinde dava yoluna gitmeden önce ilgili sigorta kuruluşuna yazılı başvuruda bulunması gerekir | KTK m.97 |
| Cevap süresi | Sigorta kuruluşu, başvuru tarihinden itibaren en geç 15 gün içinde başvuruyu yazılı olarak cevaplamak zorundadır | KTK m.97 |
| Cevap gelmezse | Zarar gören dava açabilir veya 5684 sayılı Kanun çerçevesinde tahkime başvurabilir | KTK m.97 |
| Ödeme süresi | Sigortacılar, genel şartlarla belirlenen belgelerin merkez veya kuruluşlarından birine iletildiği tarihten itibaren sekiz iş günü içinde ödeme yapmak zorundadır | KTK m.99 |
| Sigortacılar arası paylaşım | Ödemeyi yapan sigortacının talebi üzerine diğer sigortacılar, talep tarihinden itibaren sekiz iş günü içinde kendilerine düşen miktarı öder | KTK m.99 |
| ZMSS zorunluluğu | İşletenlerin mali sorumluluk sigortası yaptırmaları zorunludur | KTK m.91 |
Sigorta Tahkim Komisyonu: Daha Hızlı Yol
Kısa cevap: Sigorta tahkim sistemine üye olan kuruluşlarla uyuşmazlığa düşen kişi, uyuşmazlık konusu sözleşmede özel bir hüküm olmasa bile tahkim usulünden faydalanabilir. Daha önemlisi: ilgili mevzuatla zorunlu tutulan sigortalardan kaynaklanan uyuşmazlıklar için, ilgili kuruluş sigorta tahkim sistemine üye olmasa dahi hak sahipleri tahkim usulünden faydalanabilir (5684 sayılı Kanun m.30).
Bu son cümle zorunlu trafik sigortası bakımından belirleyicidir: şirketin sisteme üye olup olmadığına bakılmaksızın tahkim yolu açıktır. Uygulamada tahkim, poliçe limitleri içindeki uyuşmazlıklarda mahkemeye göre belirgin biçimde daha hızlı sonuç verir.
| Konu | Kural |
|---|---|
| Kime açık? | Sigorta tahkim sistemine üye olan kuruluşlarla uyuşmazlığa düşen kişi, sözleşmede özel bir hüküm olmasa bile tahkim usulünden faydalanabilir |
| Zorunlu sigortalarda | İlgili mevzuatla zorunlu tutulan sigortalardan kaynaklanan uyuşmazlıklar için ilgili kuruluş tahkim sistemine üye olmasa dahi hak sahipleri tahkim usulünden faydalanabilir |
| Kesinlik sınırı | Beş bin Türk Lirasının altındaki uyuşmazlıklar hakkında verilen hakem kararları kesindir |
| İtiraz | Beş bin Türk Lirası ve üzerindeki uyuşmazlıklarda, kararın Komisyonca bildiriminden itibaren on gün içinde, bir defaya mahsus olmak üzere Komisyon nezdinde itiraz edilebilir |
| Ücret | Uyuşmazlık çözümü için Komisyona başvuranlardan başvuru ücreti alınır |
Kararın kesinliği tutara bağlıdır: beş bin Türk Lirasının altındaki uyuşmazlıklarda hakem kararları kesindir; bu tutar ve üzerindeki uyuşmazlıklarda kararın bildiriminden itibaren on gün içinde, bir defaya mahsus olmak üzere Komisyon nezdinde itiraz edilebilir. Bu on günlük süre kısa olduğu için kararın tebliğ tarihinin takvime işlenmesi gerekir.
- 01
Kaza tespit tutanağı ve delillerin toplanması
Tutanak, olay yeri fotoğrafları, kamera kayıtları ve tanık bilgileri ilk saatlerde toplanmalıdır. Hasarın boyutu ve kusur dağılımı bu belgelerden çıkar.
- 02
Ekspertiz ve hasar tespiti
Araç değer kaybı ve onarım bedeli için ekspertiz raporu alınır. Değer kaybı, onarım yapılsa dahi aracın piyasa değerindeki düşüşü ifade eder ve ayrı bir kalemdir.
- 03
Sigorta kuruluşuna yazılı başvuru
Zorunlu mali sorumluluk sigortası sınırları içinde dava öncesi yazılı başvuru zorunludur (KTK m.97). Başvuruya eklenen belgelerin eksiksiz olması, sekiz iş günlük ödeme süresinin işlemeye başlaması bakımından belirleyicidir.
- 04
On beş günlük cevap süresi
Sigorta kuruluşu en geç 15 gün içinde yazılı cevap vermek zorundadır. Cevap gelmez ya da verilen cevap talebi karşılamazsa dava veya tahkim yolu açılır.
- 05
Tahkim ya da dava tercihi
Sigorta Tahkim Komisyonu, poliçe limitleri içindeki uyuşmazlıklarda daha hızlı sonuç verir. Limiti aşan kısım ile manevi tazminat için ise doğrudan sorumlulara karşı dava açılır.
- 06
Teklif edilen bedelin değerlendirilmesi
Bu aşamada imzalanan ibraname en sık yapılan hatadır. Sorumluluğu kaldıran anlaşmalar geçersizdir; yetersiz olduğu açıkça belli olan uzlaşmalar ise iki yıl içinde iptal edilebilir (KTK m.111).
Kazadan tahsilata giden yol
Hangi Kalemler İstenebilir?
Trafik kazası dosyalarında en sık atlanan iki kalem araç değer kaybı ve ikame araç (mahrumiyet) bedelidir. Değer kaybı, araç usulüne uygun onarılsa dahi kaza kaydı ve hasar geçmişi nedeniyle aracın piyasa değerinde meydana gelen düşüştür; onarım bedelinden ayrı bir kalemdir ve onarımın ödenmiş olması bu talebi ortadan kaldırmaz.
| Kalem | Açıklama |
|---|---|
| Araç değer kaybı | Onarım yapılsa dahi aracın kaza öncesine göre uğradığı piyasa değeri kaybı; ekspertiz raporuyla belirlenir |
| İkame araç / mahrumiyet bedeli | Aracın onarımda geçirdiği makul süre boyunca kullanılamamasından doğan zarar |
| Onarım gideri | Hasarın giderilmesi için yapılan gerçek gider |
| Tedavi giderleri | Yaralanmalı kazalarda tedavi ve rehabilitasyon giderleri |
| Kazanç kaybı | İş göremezlik dönemine ilişkin gelir kaybı |
| Güç kaybı ve ekonomik geleceğin sarsılması | Kalıcı maluliyet hâlinde çalışma gücünün azalmasından doğan kayıplar |
| Destekten yoksun kalma | Ölümlü kazalarda ölenin desteğinden yoksun kalanların kayıpları |
| Manevi tazminat | Bedensel bütünlüğün zedelenmesi ya da ağır zarar veya ölüm hâlinde yakınlar için |
Bedensel zarar bulunan dosyalarda tablo genişler: tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalmasından doğan kayıplar ve ekonomik geleceğin sarsılması ayrı ayrı istenebilir. Ölümlü kazalarda ise cenaze giderleri ve destekten yoksun kalma tazminatı gündeme gelir; izlenecek yol için ölümlü kazada tazminat başvurusu yazımıza bakabilirsiniz. Genel çerçeve için kaza tazminatı nasıl alınır ve sigorta avukatı yazılarımızı inceleyebilirsiniz.
İmzalanan İbraname Süreci Bitirir mi?
Kısa cevap: Çoğu zaman hayır. Karayolları Trafik Kanunu iki ayrı koruma getirir: bu Kanunla öngörülen hukuki sorumluluğu kaldıran veya daraltan anlaşmalar geçersizdir; tazminat miktarlarına ilişkin olup da yetersiz veya fahiş olduğu açıkça belli olan anlaşma veya uzlaşmalar ise yapıldıkları tarihten başlayarak iki yıl içinde iptal edilebilir (KTK m.111).
Pratikte bu, kazanın hemen ardından teklif edilen ve aceleyle kabul edilen tutarların sonradan tartışılabileceği anlamına gelir. Belirleyici olan, ödenen tutar ile gerçek zarar arasındaki farkın açıkça belli olup olmadığıdır; bu da ekspertiz ve hesap raporlarıyla ortaya konur.
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Sorumluluğu kaldıran anlaşma | Bu Kanunla öngörülen hukuki sorumluluğu kaldıran veya daraltan anlaşmalar geçersizdir | KTK m.111 |
| Yetersiz veya fahiş uzlaşma | Tazminat miktarlarına ilişkin olup da yetersiz veya fahiş olduğu açıkça belli olan anlaşma veya uzlaşmalar, yapıldıkları tarihten başlayarak iki yıl içinde iptal edilebilir | KTK m.111 |
| Pratik sonuç | İmza atılmış olması süreci tek başına bitirmez; gerçek zararın belirgin biçimde altında kalındığı ortaya konulabiliyorsa iptal yolu açıktır | — |
| Sağlık giderleri | Trafik kazaları sebebiyle sağlık kurumlarının sunduğu hizmet bedelleri, kazazedenin sosyal güvencesi olup olmadığına bakılmaksızın Sosyal Güvenlik Kurumunca karşılanır | KTK m.98 |
Zamanaşımı ve Görevli Merci
Motorlu araç kazalarından doğan maddi zararların tazminine ilişkin talepler, zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrenmeden itibaren iki yıl, her hâlde kaza gününden itibaren on yıl içinde zamanaşımına uğrar. Ancak dava cezayı gerektiren bir fiilden doğuyor ve ceza kanunu daha uzun bir zamanaşımı öngörüyorsa, bu süre maddi tazminat talepleri için de geçerlidir (KTK m.109). Taksirle yaralama ve taksirle öldürme suçlarını oluşturan kazalarda bu, iki yılın çok ötesine geçen bir süre demektir.
Görev bakımından: poliçe limitleri içindeki uyuşmazlıklar Sigorta Tahkim Komisyonu ya da mahkeme yoluyla; limiti aşan kısım ve manevi tazminat ise doğrudan sorumlulara karşı açılacak davayla çözülür. Dosyalar Kartal’daki İstanbul Anadolu Adliyesi‘nde görülür. Kazanın ceza boyutu için Maltepe ceza avukatı, iş kazası niteliğindeki olaylar için Maltepe iş avukatı sayfamıza bakabilirsiniz.
Dosyanız Değerlendirilirken Nelere Bakılır?
İlk bakılan şey başvurunun yapılıp yapılmadığı ve içeriğidir: yazılı başvuru var mı, belgeler eksiksiz mi, on beş günlük cevap süresi işlemiş mi. Bu aşama atlanmışsa dava usulden sorun çıkarır.
İkincisi talep edilen kalemlerin eksiksizliğidir — değer kaybı ve mahrumiyet bedeli istenmiş mi. Üçüncüsü ekspertiz raporunun niteliğidir: aracın yaşı, kilometresi ve onarılan parçalar doğru esas alınmış mı. Dördüncüsü ise imzalanmış bir belge olup olmadığıdır; varsa iki yıllık iptal süresi içinde olunup olunmadığı baştan hesaplanmalıdır.
Bu iki kalem onarım bedelinden bağımsızdır ve ayrıca talep edilmedikçe ödenmez. Dosyanızı değerlendirmek için Çalışkan Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz.
Bilirkişi raporuna itiraz süresi ve hazır dilekçe şablonları için değer kaybı bilirkişi raporuna itiraz dilekçesi sayfamıza göz atabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Doğrudan dava açabilir miyim, önce sigortaya mı başvurmalıyım?
Önce sigortaya başvurmak zorunludur. Zarar görenin, zorunlu mali sorumluluk sigortasında öngörülen sınırlar içinde dava yoluna gitmeden önce ilgili sigorta kuruluşuna yazılı başvuruda bulunması gerekir (KTK m.97). Sigorta kuruluşu başvuru tarihinden itibaren en geç 15 gün içinde yazılı cevap vermezse veya verilen cevap talebi karşılamazsa, zarar gören dava açabilir ya da tahkime başvurabilir.
Sigorta ne kadar sürede ödeme yapmak zorunda?
Sigortacılar, hak sahibinin zorunlu mali sorumluluk sigortası genel şartlarıyla belirlenen belgeleri sigortacının merkez veya kuruluşlarından birine ilettiği tarihten itibaren sekiz iş günü içinde, poliçe sınırları içinde kalan miktarları hak sahibine ödemek zorundadır (KTK m.99). Bu sürenin işlemeye başlaması için belgelerin eksiksiz iletilmiş olması gerekir; eksik evrak süreyi başlatmaz.
Sigorta Tahkim Komisyonu nedir, kimler başvurabilir?
Sigortacılık yapan kuruluşlarla uyuşmazlığa düşen kişilerin uyuşmazlıklarını çözmek üzere kurulmuş bir tahkim mekanizmasıdır. Tahkim sistemine üye kuruluşlarla uyuşmazlığa düşen kişi, sözleşmede özel bir hüküm olmasa bile bu usulden faydalanabilir. Daha da önemlisi: mevzuatla zorunlu tutulan sigortalardan kaynaklanan uyuşmazlıklarda, ilgili kuruluş tahkim sistemine üye olmasa dahi hak sahipleri tahkim usulünden faydalanabilir (5684 sayılı Kanun m.30). Zorunlu trafik sigortası bu kapsamdadır.
Tahkim kararına itiraz edilebilir mi?
Tutara bağlıdır. Beş bin Türk Lirasının altındaki uyuşmazlıklar hakkında verilen hakem kararları kesindir. Beş bin Türk Lirası ve daha üzerindeki uyuşmazlıklarda ise kararın Komisyonca ilgiliye bildiriminden itibaren on gün içinde, bir defaya mahsus olmak üzere Komisyon nezdinde itiraz edilebilir (5684 m.30).
Araç değer kaybı nedir, ayrıca istenebilir mi?
Evet, onarım bedelinden ayrı bir kalemdir. Değer kaybı; araç usulüne uygun onarılsa dahi, kaza kaydı ve hasar geçmişi nedeniyle aracın piyasa değerinde meydana gelen düşüşü ifade eder. Tutar, aracın yaşı, kilometresi, hasarın niteliği ve onarılan parçalar dikkate alınarak ekspertiz raporuyla belirlenir. Onarım bedelinin ödenmiş olması bu talebi ortadan kaldırmaz.
İkame araç veya mahrumiyet bedeli nasıl hesaplanır?
Aracın onarımda geçirdiği makul süre boyunca kullanılamamasından doğan zarardır. Hesapta; onarımın gerçekte ne kadar sürdüğü, benzer bir aracın günlük kira bedeli ve aracın kullanım amacı (ticari kullanımda kazanç kaybı ayrıca gündeme gelir) dikkate alınır. Talep için aracın fiilen kullanılamadığının belgelenmesi gerekir.
Sigorta düşük bir bedel ödeyip imza attırdı, ne yapabilirim?
Karayolları Trafik Kanunu bu konuda iki koruma getirir. Birincisi: bu Kanunla öngörülen hukuki sorumluluğu kaldıran veya daraltan anlaşmalar geçersizdir. İkincisi: tazminat miktarlarına ilişkin olup da yetersiz veya fahiş olduğu açıkça belli olan anlaşma veya uzlaşmalar, yapıldıkları tarihten başlayarak iki yıl içinde iptal edilebilir (KTK m.111). Yani imzalanmış bir ibraname, gerçek zararın belirgin biçimde altında kalındığı ortaya konulabiliyorsa süreci tek başına bitirmez.
Hastane masraflarını kim karşılıyor?
Trafik kazaları sebebiyle üniversitelere bağlı hastaneler ve diğer bütün resmî ve özel sağlık kurum ve kuruluşlarının sundukları sağlık hizmet bedelleri, kazazedenin sosyal güvencesi olup olmadığına bakılmaksızın genel sağlık sigortalısı sayılanlar için belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından karşılanır (KTK m.98). Bu nedenle tedavi giderleri çoğu dosyada ayrı bir tahsilat kalemi oluşturmaz.
Poliçe limitini aşan zararımı nasıl alırım?
Sigortaya başvuru yolu yalnızca poliçe sınırları içindeki zararlar için geçerlidir. Limiti aşan kısım ile manevi tazminat için doğrudan sorumlulara — işletene, sürücüye ve varsa bağlı olduğu teşebbüsün sahibine — karşı dava açılır. Bu kişiler zarar bakımından müştereken ve müteselsilen sorumludur.
Kaza tespit tutanağı tutulmadıysa ne olur?
Tutanak bulunmaması talebi imkânsız kılmaz, ancak ispat yükünü ağırlaştırır. Bu durumda olay yeri fotoğrafları, kamera kayıtları, tanık beyanları, hasar fotoğrafları ve varsa çağrı merkezi kayıtları birlikte değerlendirilir. Kamera kayıtlarının kısa sürede silindiği düşünülürse, bu delilin ilk günlerde talep edilmesi gerekir.
Tazminat talebinde zamanaşımı ne kadar?
Motorlu araç kazalarından doğan maddi zararların tazminine ilişkin talepler, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yıl ve her hâlde kaza gününden başlayarak on yıl içinde zamanaşımına uğrar. Ancak dava cezayı gerektiren bir fiilden doğar ve ceza kanunu daha uzun bir zamanaşımı öngörüyorsa, bu süre maddi tazminat talepleri için de geçerlidir (KTK m.109). Yaralanmalı ve ölümlü kazaların çoğunda durum budur.
Kendi kusurum varsa tazminat alabilir miyim?
Kural olarak evet, ancak tazminat kusur oranında indirilir. Zarar gören, zararı doğuran fiile razı olmuş veya zararın doğmasında ya da artmasında etkili olmuşsa hâkim tazminatı indirebilir veya tamamen kaldırabilir. Kusur dağılımı bilirkişi incelemesiyle belirlenir; ceza dosyasındaki kusur raporu bu aşamada güçlü bir dayanak oluşturur.
Uyuşmazlık hangi mercide çözülür?
Poliçe limitleri içindeki uyuşmazlıklarda Sigorta Tahkim Komisyonu ya da asliye ticaret / asliye hukuk mahkemesi; limiti aşan kısım ve manevi tazminat için ise sorumlulara karşı açılacak davada asliye hukuk mahkemesi görevlidir. Maltepe’nin ayrı adliyesi bulunmadığından dosyalar Kartal’daki İstanbul Anadolu Adliyesi‘nde görülür.
Yazar Hakkında
Av. Burakhan Çalışkan, İstanbul Barosu’na kayıtlı avukat olarak Kartal’daki bürosunda sigorta ve tazminat dosyalarını takip etmektedir. Maltepe ve çevre ilçelerden gelen trafik kazası dosyalarında; sigorta kuruluşuna başvurudan ekspertiz sürecine, Sigorta Tahkim Komisyonu başvurularından dava ve istinaf aşamasına kadar müvekkillerini temsil etmektedir. İletişim: 0 506 976 23 55 — Cevizli Mahallesi, Ulubey Sokak, No: 4A D: 46, Kartal/İstanbul.
Kaynaklar
- 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu — mevzuat.gov.tr (m.85, 91, 97, 98, 99, 109, 111)
- 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu — mevzuat.gov.tr (m.30)
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — mevzuat.gov.tr
- Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu — seddk.gov.tr
Hukuki Sorumluluk Reddi
Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup güncel mevzuat ve yerleşik hukuki uygulama esas alınarak kaleme alınmıştır. İçerikte yer alan değerlendirmeler, somut olayın kendine özgü koşullarına göre farklılık gösterebilecek genel nitelikte açıklamalardır ve hiçbir şekilde hukuki tavsiye niteliği taşımaz, avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Mevzuat ve içtihatlar zaman içinde değişebileceğinden, somut bir hukuki sorun hakkında adım atmadan önce alanında yetkili bir avukata danışılması önerilir.