Kısa cevap: Soruşturma, yetkili mercilerin bir suç şüphesini öğrenmesinden iddianamenin kabulüne kadar geçen evredir (CMK m. 2/1-e). Cumhuriyet savcısı suç izlenimi veren bir hâli öğrenir öğrenmez araştırmaya başlar ve şüphelinin lehine ve aleyhine delilleri birlikte toplar (m. 160). Evre iki sonuçtan biriyle biter: yeterli şüphe varsa iddianame (m. 170/2), yoksa kovuşturmaya yer olmadığı kararı (m. 172/1). Takipsizliğe karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edilebilir (m. 173/1).
Soruşturma Nedir?
Ceza muhakemesi iki ana evreye ayrılır. Birincisi soruşturma, ikincisi kovuşturmadır. Kanun ikisini de açıkça tanımlar: soruşturma, “kanuna göre yetkili mercilerce suç şüphesinin öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar geçen evre”dir (CMK m. 2/1-e).
Bu evrede henüz bir yargılama yoktur; araştırma vardır. Kişi “sanık” değil şüpheli sıfatını taşır. Dosya kural olarak gizlidir ve amaç, kamu davası açmaya yer olup olmadığını belirlemektir.
Soruşturma Ne Zaman ve Nasıl Başlar?
CMK m. 160/1’e göre Cumhuriyet savcısı, ihbar veya başka bir suretle bir suçun işlendiği izlenimini veren bir hâli öğrenir öğrenmez kamu davasını açmaya yer olup olmadığına karar vermek üzere hemen işin gerçeğini araştırmaya başlar. Yani soruşturmanın başlaması için ayrı bir karara gerek yoktur; şikâyete bağlı suçlarda ise şikâyet, soruşturma şartıdır.
CMK m. 160/2, savcıyı yalnızca suçu ispatlamakla değil, şüphelinin lehine olan delilleri de toplamakla ve şüphelinin haklarını korumakla yükümlü kılar. Bu, soruşturma aşamasında lehe delil toplanmasını talep etmenin bir lütuf değil, kanuni bir dayanağı olan hak olduğu anlamına gelir.
Soruşturma Evresinde Neler Yapılır?
| Aşama | Ne olur? | Dayanak |
|---|---|---|
| Şüphenin öğrenilmesi | İhbar, şikâyet veya kolluğun tespitiyle savcı durumu öğrenir ve hemen araştırmaya başlar | CMK m. 160/1 |
| Delillerin toplanması | Savcı, adlî kolluk aracılığıyla lehe ve aleyhe delilleri toplar ve muhafaza altına alır | CMK m. 160/2 |
| Koruma tedbirleri | Gerektiğinde arama, elkoyma, gözaltı, adli kontrol veya tutuklama gündeme gelir | CMK m. 90 vd. |
| İfade alma | Şüpheli, müdafi hazır bulunma hakkıyla birlikte dinlenir | CMK m. 147 |
| Sonuç: iddianame | Yeterli şüphe varsa kamu davası açılır | CMK m. 170/2 |
| Sonuç: takipsizlik | Yeterli delil yoksa kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir | CMK m. 172/1 |
| İtiraz | Takipsizliğe karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz | CMK m. 173/1 |
Soruşturma Nasıl Sona Erer?
Savcı, topladığı delilleri değerlendirir ve iki karardan birini verir. Deliller suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe oluşturuyorsa görevli ve yetkili mahkemeye hitaben bir iddianame düzenler (CMK m. 170/2). Kamu davasının açılması için yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilememişse ya da kovuşturma olanağı bulunmuyorsa kovuşturmaya yer olmadığına karar verir (m. 172/1).
İddianamenin mahkemece kabul edilmesiyle soruşturma biter ve kovuşturma evresi başlar.
Soruşturma Ne Kadar Sürer?
Kanun soruşturma için genel bir azami süre öngörmemiştir. Uygulamada süre; dosyanın kapsamına, bilirkişi veya adli tıp incelemesi gerekip gerekmediğine, başka yerlerden bilgi ve belge istenip istenmediğine göre değişir. Bu belirsizliğe karşılık dava zamanaşımı süresi işlemeye devam eder; zamanaşımı dolduğunda kamu davası düşer (TCK m. 66).
Takipsizlik Kararına İtiraz Edilebilir mi?
Evet. Suçtan zarar gören, kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde, kararı veren Cumhuriyet savcısının yargı çevresinde görev yaptığı ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerdeki sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir (CMK m. 173/1). İtiraz dilekçesinde kamu davasının açılmasını gerektirebilecek olaylar ve deliller belirtilir (m. 173/2).
İfade öncesinde dosyanın kapsamını bilmek ve lehe delillerin toplanmasını talep etmek sürecin seyrini etkiler. Av. Burakhan Çalışkan ile iletişime geçebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Soruşturma nedir?
Soruşturma, kanuna göre yetkili mercilerin suç şüphesini öğrenmesinden iddianamenin kabulüne kadar geçen evredir (CMK m. 2/1-e). Bu evrede dosya gizlidir ve yargılama değil, araştırma yapılır.
Soruşturma ne zaman başlar?
Cumhuriyet savcısı, ihbar veya başka bir yolla bir suçun işlendiği izlenimini veren bir hâli öğrenir öğrenmez soruşturmaya başlar (CMK m. 160/1). Ayrı bir karar veya başvuru şart değildir; şikâyete bağlı suçlarda ise şikâyet aranır.
Soruşturmada savcı yalnızca aleyhe delil mi toplar?
Hayır. CMK m. 160/2 savcıyı şüphelinin lehine ve aleyhine olan delilleri birlikte toplamakla ve şüphelinin haklarını korumakla yükümlü kılar. Lehe delillerin toplanmasını talep etmek şüphelinin hakkıdır.
Soruşturma nasıl sona erer?
İki sonuçtan biriyle: toplanan deliller suçun işlendiği konusunda yeterli şüphe oluşturuyorsa savcı iddianame düzenler (CMK m. 170/2); yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilememişse veya kovuşturma olanağı yoksa kovuşturmaya yer olmadığına karar verir (m. 172/1).
Soruşturma ne kadar sürer?
Kanunda soruşturma için genel bir azami süre öngörülmemiştir. Süre; dosyanın kapsamına, bilirkişi incelemesi gerekip gerekmediğine, istinabe ve adli yardımlaşma ihtiyacına göre değişir. Buna karşılık dava zamanaşımı süresi işlemeye devam eder.
Takipsizlik kararına itiraz edilebilir mi?
Evet. Suçtan zarar gören, kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde, kararı veren savcının yargı çevresinde görev yaptığı ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerdeki sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir (CMK m. 173/1).
Soruşturma ile kovuşturma arasındaki fark nedir?
Soruşturma savcılık aşamasıdır ve iddianamenin kabulüne kadar sürer. Kovuşturma ise iddianamenin kabulüyle başlayıp hükmün kesinleşmesine kadar geçen mahkeme aşamasıdır (CMK m. 2/1-f). Soruşturmada şüpheli, kovuşturmada sanık sıfatı kullanılır.
Hakkımda soruşturma olduğunu nasıl öğrenirim?
Soruşturma dosyaları gizlidir; ancak müdafi dosyayı inceleyebilir ve UYAP üzerinden sorgulama yapılabilir. Ayrıntı için hakkımda soruşturma olduğunu nasıl öğrenirim yazımıza bakabilirsiniz.
Hukuki Sorumluluk Reddi
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; güncel mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır. Somut olayın koşullarına göre sonuç değişebilir ve bu metin hukuki tavsiye niteliği taşımaz, avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Adım atmadan önce bir avukata danışılması önerilir.