İşlediğim Suçu Yapay Zekâya Anlatırsam İhbar Eder mi?

Kısa cevap: Yapay zekâ sohbet uygulamalarının Türk savcılıklarına bağlanan otomatik bir ihbar mekanizması yoktur; yazdıklarınız kendiliğinden bir suç duyurusuna dönüşmez. Ancak bu, yazdıklarınızın güvende olduğu anlamına gelmez. Yapay zekâ ile yapılan görüşme avukat–müvekkil gizliliği kapsamında değildir: Avukatlık Kanunu m. 36’daki sır saklama yükümlülüğü ve CMK m. 46’daki tanıklıktan çekinme hakkı yalnızca avukatlara tanınmıştır. Sohbet kayıtları hem sağlayıcının sunucusunda hem de cihazınızda kalır ve bir soruşturmada CMK m. 134 uyarınca cihazda arama ve kopyalama yoluyla dosyaya girebilir.

Bu soru son iki yılda giderek daha sık soruluyor. İnsanlar bir hukuki sıkıntıyla karşılaştığında, avukata gitmeden önce durumu bir yapay zekâ asistanına anlatıp “başım ne kadar dertte” diye ölçmek istiyor. Soruyu soranların çoğu aslında iki ayrı şeyi merak ediyor: yazılım beni şikâyet eder mi, ve yazdıklarım bir gün karşıma delil olarak çıkar mı? Bu iki sorunun cevabı birbirinden çok farklıdır ve tehlikeli olan, çoğu kişinin sandığının aksine, birincisi değil ikincisidir.

Yapay zekâ sizi savcılığa ihbar eder mi?

Doğrudan cevap: hayır. Yaygın kullanılan yapay zekâ asistanlarının Türkiye’deki Cumhuriyet başsavcılıklarına, kolluğa ya da CİMER’e bağlanan otomatik bir bildirim hattı bulunmamaktadır. Bir kullanıcının anlattığı olay, yazılım tarafından bir suç duyurusuna dönüştürülüp yetkili makamlara iletilmez.

Bunun hukuki bir sebebi de vardır. Türk hukukunda ihbar yükümlülüğü, Türk Ceza Kanunu‘nun 278, 279 ve 280. maddelerinde düzenlenmiştir ve bu maddelerin muhatabı gerçek kişiler ile belirli meslek mensuplarıdır. Bir yazılım ya da onu işleten ticari şirket, bu maddelerde tanımlanan failler arasında yer almaz. Kaldı ki bu asistanların büyük bölümü yurt dışında yerleşik şirketlerce işletilmektedir ve Türk ceza mevzuatındaki bildirim yükümlülükleri bakımından muhatap kabul edilmeleri söz konusu değildir.

Buna karşılık “ihbar etmiyor” cümlesi, sorunun yalnızca yarısını cevaplar. Asıl mesele bildirim değil, kaydın varlığıdır.

Türk hukukunda kimin ihbar yükümlülüğü var?

Kimin bildirmek zorunda olduğunu görmek, yapay zekânın bu tablonun neresinde durduğunu da açıklar.

Tablo iki şeyi birden gösteriyor. Birincisi, yapay zekâ bu listenin hiçbir satırında yer almaz. İkincisi ve daha önemlisi: bir arkadaşınız yer alır. Anlattığınız suç hâlen işlenmekte olan ya da sonuçları sınırlandırılabilecek nitelikteyse, güvendiğiniz kişi bildirimde bulunmadığı takdirde kendisi TCK m. 278 kapsamında sorumluluk altına girebilir. Yapay zekâya anlatmanın “arkadaşa anlatmaktan daha güvenli” olduğu yönündeki sezgi, işte bu tek noktada doğrudur — ve başka hiçbir noktada değildir.

Asıl risk ihbar değil, kaydın kendisidir

Yapay zekâ ile yaptığınız görüşme, kulağa iki kişi arasındaki bir sohbet gibi gelse de teknik olarak bir veri işleme faaliyetidir. Yazdığınız her mesaj sağlayıcının sunucusuna gider, orada işlenir ve kural olarak hesabınıza bağlı biçimde saklanır. Aynı içerik çoğu zaman kullandığınız cihazda da bulunur: uygulama önbelleğinde, tarayıcı geçmişinde ya da ekran görüntüsü olarak.

Bu kaydın hukuki niteliği, bir arkadaşınıza attığınız mesajdan farklı değildir. Hukuken korunan bir sır statüsü kazanmaz, ayrıcalıklı iletişim sayılmaz ve sağlayıcının sizin lehinize bir çekinme hakkı yoktur. Yapay zekânın “bunu kimseye söylemem” anlamına gelecek bir cevap vermesi, hukuki bir taahhüt değildir; yalnızca bir metin üretimidir.

Sohbet kayıtları bir soruşturmada nasıl dosyaya girer?

Uygulamada bu kayıtların dosyaya girmesinin en yaygın yolu, sağlayıcıdan veri istenmesi değil, kişinin kendi cihazının incelenmesidir. Ceza Muhakemesi Kanunu m. 134 bu tedbiri ayrıntılı biçimde düzenler ve sıkı şartlara bağlar.

Bu adımların her biri savunma bakımından bir denetim noktasıdır. Kuvvetli şüphenin somut delillere dayanıp dayanmadığı, başka surette delil elde etme imkânının gerçekten tükenip tükenmediği, savcı kararının süresinde hâkim onayına sunulup sunulmadığı ve yedekten kopyanın şüpheliye verilip verilmediği ayrı ayrı incelenir. Usule aykırılık saptandığında elde edilen verilerin hükme esas alınamayacağı ileri sürülür.

Yurt dışındaki sağlayıcıdan kayıt istenebilir mi?

Teorik olarak evet, ancak bu yol pratikte cihaz incelemesinden çok daha zahmetlidir. Yurt dışında yerleşik bir şirketten veri talep edilmesi kural olarak uluslararası adli yardımlaşma usullerini gerektirir; bu süreç aylar sürebilir ve talep edilen devletin kendi hukukundaki koşullara tabidir. Sağlayıcıların kendi veri saklama süreleri ve şeffaflık politikaları da ülkeden ülkeye ve şirketten şirkete değişir.

Bu nedenle “sağlayıcı veriyi vermez” gibi bir güvence de, “her talep karşılanır” gibi bir korku da gerçeği yansıtmaz. Doğru olan şudur: kayıt mevcuttur, hukuken talep edilebilir niteliktedir ve talebin sonuçlanıp sonuçlanmayacağı somut olaya bağlıdır.

KVKK bu kayıtlar bakımından koruma sağlar mı?

Sık karşılaşılan bir yanılgı, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamında silme talebinde bulunarak bir ceza soruşturmasının önüne geçilebileceğidir. Kanun buna izin vermez.

KVKK m. 28/1-d uyarınca kişisel verilerin soruşturma, kovuşturma, yargılama veya infaz işlemlerine ilişkin olarak yargı makamları veya infaz mercileri tarafından işlenmesi hâlinde Kanun hükümleri uygulanmaz. Ayrıca m. 28/2-a, veri işlemenin suç işlenmesinin önlenmesi veya suç soruşturması için gerekli olduğu hâllerde, ilgili kişinin haklarını düzenleyen 11. maddenin uygulanmayacağını öngörür. Yani KVKK’daki silme ve itiraz hakları, adli bir sürecin karşısına çıkarılabilecek bir kalkan değildir.

Yapay zekânın kendiliğinden bildirim yaptığı istisna: çocuk istismarı içeriği

Yukarıdaki “yapay zekâ ihbar etmez” tespitinin gerçek bir istisnası vardır ve bunun bilinmesi gerekir. Çocuk cinsel istismarı içeriği söz konusu olduğunda, ABD’de yerleşik teknoloji sağlayıcıları tespit ettikleri içerikleri kendi ulusal mevzuatları gereği National Center for Missing & Exploited Children (NCMEC) adlı kuruluşa bildirmekle yükümlüdür. Bu bildirimler uluslararası kanallarla ilgili ülkelerin makamlarına iletilir ve Türkiye’de bu yolla başlatılan soruşturmalar uygulamada karşımıza çıkmaktadır.

Bu, platformun kendi inisiyatifiyle harekete geçtiği ve herhangi bir yargı kararı beklenmeden bildirim yapıldığı tek belirgin alandır. Bu tür bir bildirimin ardından yürütülen süreci ve savunma yollarını NCMEC mağdurları: müstehcenlik suçlaması ve savunma yolları yazımızda ayrıntılı olarak inceledik.

Avukata anlatmak neden hukuken tamamen farklıdır?

Bu yazının asıl cevabı burada. Bir olayı hukuken korunan gizlilik içinde anlatabileceğiniz muhatap, yapay zekâ da arkadaşınız da değildir. Avukatlık ilişkisini ayrı bir yere koyan, üst üste binen üç ayrı hükümdür.

Birincisi, açığa vurma yasağı. 1136 sayılı Avukatlık Kanunu m. 36 uyarınca avukatların, kendilerine tevdi edilen veya avukatlık görevi dolayısıyla öğrendikleri hususları açığa vurmaları yasaktır. Aynı maddenin ikinci fıkrasına göre avukatın bu hususlarda tanıklık edebilmesi iş sahibinin muvafakatini almasına bağlıdır; ancak bu hâlde dahi avukat tanıklıktan çekinebilir ve çekinme hakkının kullanılması hukuki ve cezai sorumluluk doğurmaz.

İkincisi, tanıklıktan çekinme hakkı. CMK m. 46/1-a avukatları, bu sıfatları dolayısıyla öğrendikleri bilgiler bakımından tanıklıktan çekinebilecekler arasında sayar. Maddenin ikinci fıkrası ise (a) bendinde belirtilenler dışında kalan kişilerin, ilgilinin rızası varsa tanıklıktan çekinemeyeceğini düzenler. Bu düzenlemenin pratik anlamı şudur: hekim ya da mali müşavir, ilgilinin rızası hâlinde tanıklık etmek zorundadır; avukat ise rıza olsa bile çekinebilir.

Üçüncüsü, bildirim yükümlülüğünden muafiyet. TCK m. 278/4 uyarınca tanıklıktan çekinebilecek olan kişiler bakımından suçu bildirmeme suçundan cezaya hükmolunmaz. Yani avukat, öğrendiği olayı bildirmediği için suçlanamaz.

Bu üç hüküm birlikte okunduğunda ortaya çıkan tablo nettir: kanun koyucu, kişinin kendisini savunabilmesi için bir olayı korkusuzca anlatabileceği bir alan tanımlamış ve bu alanı yalnızca avukatlık ilişkisine özgülemiştir. Aşağıdaki tablo üç muhatabı karşılaştırıyor.

Yazdıklarınız nedeniyle endişeliyseniz ne yapmalısınız?

Öncelikle bir noktayı netleştirelim: bu yazının amacı delil gizlemenin ya da soruşturmadan kaçınmanın yollarını göstermek değildir. Nitekim TCK m. 281 gerçeğin ortaya çıkmasını engellemek amacıyla suç delillerini yok etmeyi, silmeyi, gizlemeyi veya değiştirmeyi altı aydan beş yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırır. Maddenin birinci fıkrasının son cümlesi kişinin kendi işlediği suçun deliline ilişkin fiili bakımından ceza verilmeyeceğini öngörse de, sizin yerinize bir başkasının silmesi o kişiye ayrı bir ceza sorumluluğu yükler. Yakınlarınızdan böyle bir talepte bulunmak, onları da soruşturmanın içine çeker.

İfade sürecinde hangi hakların bulunduğunu ve nelere dikkat edilmesi gerektiğini ifadeye çağrıldım, ne yapmalıyım? yazımızda ayrıntılı olarak açıkladık. Susma hakkının kullanılmasının sanık aleyhine yorumlanıp yorumlanamayacağı meselesini ise susma hakkı aleyhe yorumlanabilir mi? başlıklı yazımızda ele aldık.

Yapay zekâ ve ceza hukuku: daha geniş tablo

Bu yazıda ele alınan mesele, yapay zekânın ceza hukukunu ilgilendirdiği alanlardan yalnızca biridir. Yapay zekâ araçlarıyla üretilen içeriklerden doğan sorumluluğun kime ait olduğu, bu araçlar kullanılarak işlenen fiillerin hangi suç tiplerine girdiği ve mağdurun hangi yollara başvurabileceği ayrı başlıklardır. Genel çerçeveyi yapay zekâ ve ceza hukuku: sorumluluk kimde? yazımızda, yapay zekâyla üretilen sahte içeriklere ilişkin özel durumu ise deepfake içerik suç mu? yazımızda inceledik.

Sonuç

Yapay zekâ sizi ihbar etmez; ama sizi korumaz da. Bu iki cümle arasındaki fark, çoğu kişinin gözden kaçırdığı noktadır. Yazılımın savcılığa bağlanan bir bildirim hattı yoktur, ancak yazdıklarınız hukuken korunan bir sır da değildir: sunucuda ve cihazınızda kayıt olarak durur ve kanuni şartlar gerçekleştiğinde CMK m. 134 kapsamında dosyaya girebilir.

Türk hukuku, kişinin kendisini savunabilmesi için bir olayı serbestçe anlatabileceği korunaklı bir alan tanımıştır; fakat bu alanı yapay zekâya ya da yakın çevreye değil, yalnızca avukatlık ilişkisine tanımıştır. Avukatlık Kanunu m. 36, CMK m. 46/1-a ve TCK m. 278/4 bu korumayı birlikte kurar. Hukuki bir endişeniz varsa, olayı anlatacağınız ilk yerin bu koruma altındaki yer olması gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Hukuki Sorumluluk Reddi

Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup güncel mevzuat ve yerleşik hukuki uygulama esas alınarak kaleme alınmıştır. İçerikte yer alan değerlendirmeler, somut olayın kendine özgü koşullarına göre farklılık gösterebilecek genel nitelikte açıklamalardır ve hiçbir şekilde hukuki tavsiye niteliği taşımaz, avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Mevzuat ve içtihatlar zaman içinde değişebileceğinden, somut bir hukuki sorun hakkında adım atmadan önce alanında yetkili bir avukata danışılması önerilir.