Kısa cevap: Evet, yurt dışında işlenen suç belirli şartlarla Türkiye’de yargılanır. Türk vatandaşı, Türk kanununa göre alt sınırı en az bir yıl hapis olan bir suçu yabancı ülkede işler ve Türkiye’de bulunursa, o ülkede hakkında hüküm verilmemişse TCK m. 11 uyarınca Türkiye’de yargılanır. Daha hafif suçlarda altı ay içinde şikâyet, uyuşturucu ticareti gibi TCK m. 13 suçlarında çoğunlukla Adalet Bakanının talebi gerekir.
- Türk vatandaşının yurt dışında işlediği ve Türk kanununa göre alt sınırı en az bir yıl hapis olan suç, kişi Türkiye’de bulunuyorsa Türkiye’de yargılanır (TCK m. 11/1).
- Alt sınırı bir yıldan az olan suçlarda yargılama, zarar görenin veya yabancı hükûmetin Türkiye’ye girişten itibaren altı ay içindeki şikâyetine bağlıdır (TCK m. 11/2).
- Hapis ile adli para cezası seçimlik öngörülen suçlarda TCK m. 14 uyarınca soruşturma açılmaz.
- Aynı fiilden yabancı ülkede hüküm verilmişse TCK m. 11 kapsamında Türkiye’de yeniden yargılama yapılmaz; TCK m. 13’teki bazı suçlar bu kuralın dışındadır.
- Yurt dışında gözaltı, tutukluluk veya hükümlülükte geçen süre Türkiye’de verilen cezadan düşülür (TCK m. 16).
“Yurt dışında işlenen suç Türkiye’de yargılanır mı” sorusu, tatilde kavgaya karışan ya da gurbette soruşturma geçirip Türkiye’ye dönen kişilerin sık sorduğu bir sorudur. Bu yazıda Türk Ceza Kanunu (TCK) m. 8-19’daki yer bakımından uygulama kurallarını, şikâyet ve Bakan talebi şartlarını, mahsubu ve Yargıtay kararlarını genel ilkeler düzeyinde açıklıyoruz.
Yurt dışında işlenen hafif suçlarda şikâyet, failin Türkiye’ye girdiği tarihten itibaren altı ay içinde yapılmazsa Türkiye’de yargılama yolu kapanır. Mağdur veya şüpheli olarak sürenin nasıl işlediğini erkenden netleştirmek gerekir.
Yurt dışında işlenen suç Türkiye’de yargılanır mı?
Kısa Cevap: Yurt dışında işlenen suç, TCK m. 11, 12 ve 13’teki şartlar gerçekleşirse Türkiye’de yargılanır. Belirleyici olan; failin vatandaş mı yabancı mı olduğu, suçun Türk kanunundaki alt sınırı, failin Türkiye’de bulunması, yabancı ülkede hüküm verilip verilmediği ve gerekiyorsa şikâyet ya da Adalet Bakanı talebidir.
Yer bakımından uygulama, Türk ceza kanunlarının hangi ülkede işlenen fiillere uygulanacağını belirleyen kurallar bütünüdür. TCK m. 8 uyarınca fiil kısmen veya tamamen Türkiye’de işlenmişse ya da netice Türkiye’de gerçekleşmişse suç Türkiye’de işlenmiş sayılır; örneğin yurt dışından Türkiye’deki birini dolandırmak böyledir. Bu durumda aşağıdaki şartlar aranmaz ve TCK m. 9 uyarınca yabancı ülkedeki hüküm de yeniden yargılamayı engellemez.
Türk vatandaşının yurt dışında işlediği suç için şartlar nelerdir?
Türk vatandaşının yurt dışında işlediği suçun Türkiye’de yargılanması için TCK m. 11/1 dört şart arar: fail Türk vatandaşı olmalı, suç Türk kanununa göre alt sınırı en az bir yıl hapis gerektirmeli, fail Türkiye’de bulunmalı ve aynı fiilden yabancı ülkede hüküm verilmemiş olmalıdır. Ayrıca suç Türk hukukuna göre kovuşturulabilir olmalıdır.
Hükmün güncel metni şöyledir:
“Bir Türk vatandaşı, 13 üncü maddede yazılı suçlar dışında, Türk kanunlarına göre aşağı sınırı bir yıldan az olmayan hapis cezasını gerektiren bir suçu yabancı ülkede işlediği ve kendisi Türkiye’de bulunduğu takdirde, bu suçtan dolayı yabancı ülkede hüküm verilmemiş olması ve Türkiye’de kovuşturulabilirliğin bulunması koşulu ile Türk kanunlarına göre cezalandırılır.” (TCK m. 11/1)
Alt sınır hesabı Türk kanununa göre yapılır; suçun işlendiği ülkedeki ceza belirleyici değildir. TCK m. 15 uyarınca soruşturma evresinde ileri sürülen ağırlaştırıcı nedenlerin aşağı sınırı ile hafifletici nedenlerin yukarı sınırı hesaba katılır. TCK m. 14 ise ayrı bir sınır koyar: suçun kanun maddesinde hapis ile adli para cezasından biri seçimlik olarak öngörülmüşse soruşturma veya kovuşturma açılmaz.
Sanığın, Almanya’da internet ilanıyla para toplanıp malların gönderilmediği nitelikli dolandırıcılık eylemine iştirak ettiği iddia edilmişti. Daire, TCK 11’deki koşulların kovuşturma şartı niteliğinde olduğunu belirterek şöyle dedi: “Yurtdışında işlediği suçtan dolayı Türk vatandaşı hakkında yabancı ülkede mahkumiyet veya beraat hükmü verilmiş ve kesinleşmiş olması halinde artık Türkiye’de yeniden yargılama yapılamayacaktır.” Almanya’da dava açılıp açılmadığı ve hüküm verilip verilmediği araştırılmadan kurulan mahkûmiyet bozuldu.
Alt sınırı bir yıldan az suçlarda şikâyet şartı nedir?
Türk vatandaşının yurt dışında işlediği ve alt sınırı bir yıldan az hapis gerektiren suçlarda yargılama, TCK m. 11/2 uyarınca zarar görenin veya yabancı hükûmetin şikâyetine bağlıdır. Şikâyet, vatandaşın Türkiye’ye girdiği tarihten itibaren altı ay içinde yapılmalıdır; süre geçerse Türkiye’de yargılama yapılamaz ve dava düşer.
Bu süre, TCK m. 73’teki fiili ve faili öğrenmeden başlayan genel şikâyet süresinden farklıdır; başlangıç anı failin Türkiye’ye girişidir. Şikâyet hakkı yalnız suçtan doğrudan zarar görene veya vekiline aittir.
Almanya’da kurulmuş bir derneğe bağışlanan paraların amacı dışında kullanıldığı iddiasıyla Türkiye’de dava açılmıştı. Daire, alt sınırı bir yıldan az hapis gerektiren eylemler için yabancı hükûmetin şikâyeti bulunmadığını, zarar görenin şikâyetinin ise altı aylık süre geçtikten sonra yapıldığını belirterek davanın düşürülmesine karar verdi. Yurt dışında yalnız iddianame düzenlenmiş veya soruşturması süren sanıklar hakkında TCK 11/1’e dayanılarak düşme kararı verilmesini de hukuka aykırı buldu.
Hangi suçlar Türkiye’de yargılanır, hangileri yargılanmaz?
Yurt dışında işlenen bir suçun Türkiye’de yargılanıp yargılanmayacağı büyük ölçüde Türk kanunundaki ceza aralığına bağlıdır. Aşağıdaki tablo, güncel TCK metinlerine göre sık karşılaşılan suçlarda Türk vatandaşı fail bakımından sonucu gösterir; nitelikli hâller alt sınırı değiştirebilir.
| Suç | Türk kanunundaki ceza | Türkiye’de yargılama |
|---|---|---|
| Hırsızlık (TCK 141/1) | 1 – 3 yıl hapis | TCK 11/1: şikâyet aranmaz, Türkiye’de bulunma ve yabancı hüküm olmaması gerekir |
| Dolandırıcılık (TCK 157) | 1 – 5 yıl hapis ve adli para | TCK 11/1 kapsamında |
| Kasten yaralama (TCK 86/1) | 1 yıl 6 ay – 3 yıl hapis | TCK 11/1 kapsamında |
| Tehdit (TCK 106/1, ilk cümle) | 6 ay – 2 yıl hapis | TCK 11/2: Türkiye’ye girişten itibaren 6 ay içinde şikâyet |
| Hakaret (TCK 125/1) | 3 ay – 2 yıl hapis veya adli para | TCK 14: seçimlik ceza, soruşturma açılmaz |
| Uyuşturucu ticareti (TCK 188) | TCK 188’deki ağır hapis cezaları | TCK 13/1-e: Türk kanunu uygulanır, Adalet Bakanının talebi gerekir |
Yurt dışında yargılanıp ceza alan Türkiye’de yeniden yargılanır mı?
Yurt dışında yargılanıp hüküm giyen Türk vatandaşı, TCK m. 11 kapsamındaki suçlar bakımından Türkiye’de yeniden yargılanmaz; çünkü yabancı ülkede hüküm verilmemiş olması kovuşturma şartıdır. Bu kural mahkûmiyet kadar beraat için de geçerlidir. İstisnalar Türkiye’de işlenmiş sayılan suçlar (TCK m. 9), görev suçları (TCK m. 10) ve TCK m. 13/3’tür.
TCK m. 13/3 uyarınca, uluslararası suçlar ile devlete karşı belirli suçlar (m. 13/1-a ve b) bakımından yabancı ülkede mahkûmiyet veya beraat kararı verilmiş olsa bile Adalet Bakanının talebiyle Türkiye’de yargılama yapılır. Yabancı ülkede verilen cezanın Türkiye’de çekilmesi ise ayrı bir konudur ve hükümlü nakli kurallarına tabidir.
Yabancı ülkede verilen cezanın Türkiye’de çekilmesi için başvuru yolu ve şartlar hükümlü nakli yazımızda anlatılmaktadır.
TCK 13’teki suçlarda Adalet Bakanı talebi ne zaman gerekir?
TCK m. 13, failin vatandaş veya yabancı olmasına bakılmaksızın yurt dışında işlendiğinde Türk kanunlarının uygulanacağı suçları sayar. Bu suçlarda TCK m. 11’deki bir yıllık alt sınır ve Türkiye’de bulunma şartı aranmaz. Ancak devlet güvenliğine ilişkin bir kısım suç dışında, Türkiye’de yargılama yapılması Adalet Bakanının talebine bağlıdır.
Listede soykırım, insanlığa karşı suçlar, göçmen kaçakçılığı ve insan ticareti gibi uluslararası suçlar (m. 13/1-a), devletin güvenliğine ve anayasal düzene karşı suçlar (m. 13/1-b), işkence (TCK 94-95), çevrenin kasten kirletilmesi (TCK 181), uyuşturucu imal ve ticareti (TCK 188), kullanmayı kolaylaştırma (TCK 190), parada ve mühürde sahtecilik (TCK 197, 202) ve fuhuş (TCK 227) yer alır. Yurt dışında yaşayanların kullanım suçundan yürütülen dosyalar için yurt dışında yaşayanlar ve TCK 191 süreci yazımıza bakabilirsiniz.
Yabancının yurt dışında işlediği suç Türkiye’de yargılanır mı?
Yabancının yurt dışında işlediği suç, TCK m. 12 uyarınca suç Türkiye’nin, bir Türk vatandaşının veya Türk özel hukuk tüzel kişisinin zararına işlenmişse ve fail Türkiye’de bulunuyorsa Türkiye’de yargılanabilir. Türkiye’nin zararına suçlarda alt sınır en az bir yıl olmalı ve Adalet Bakanı istemde bulunmalıdır; Türk vatandaşı zararına suçlarda zarar görenin şikâyeti yeterlidir.
Mağdur da yabancıysa şartlar ağırlaşır: TCK m. 12/3 uyarınca suçun alt sınırı en az üç yıl olmalı, suçluların iadesi anlaşması bulunmamalı veya iade talebi kabul edilmemiş olmalıdır; yargılama yine Bakanın istemine bağlıdır. Rüşvet ve nüfuz ticareti suçlarında ise m. 12/5 uyarınca Bakan istemi aranmaz. Türk vatandaşının yurt dışında mağdur olduğu cinsel suçlardaki özel durumlar yurt dışında işlenen cinsel suçlar yazımızda ayrıca anlatılmıştır.
Türkiye’de verilecek ceza yabancı ülkedeki cezadan ağır olabilir mi?
Türkiye’de verilecek ceza, kural olarak yabancı ülkedeki cezanın üst sınırını aşamaz. TCK m. 19/1, egemenlik alanı dışında işlenen suçlarda Türk kanununa göre bulunan cezanın, suçun işlendiği ülke kanunundaki üst sınırla sınırlanacağını öngörür. Suç Türkiye’nin güvenliğine, bir Türk vatandaşına veya Türk tüzel kişisine karşı işlenmişse bu sınır uygulanmaz.
Türk vatandaşı sanığın Çek Cumhuriyeti’nde işlediği iddia edilen suçta yerel mahkeme, TCK’ya göre 13 yıl 4 ay olarak belirlediği cezayı Çek Ceza Kanunu’ndaki üst sınır olan 8 yıla TCK 19/1 uyarınca indirmişti. Daire kararı, sanığın hata savunmasının TCK 30 kapsamında tartışılmaması nedeniyle bozdu; üst sınır uygulamasını bozma nedeni yapmadı.
Yurt dışında yatılan süre cezadan düşülür mü?
Yurt dışında yatılan süre, TCK m. 16 uyarınca Türkiye’de verilen cezadan düşülür. Mahsup, suç nerede işlenmiş olursa olsun aynı suçtan dolayı yabancı ülkede gözaltında, gözlem altında, tutuklulukta veya hükümlülükte fiilen geçen süreyi kapsar. Yabancı mahkemenin verdiği cezanın tamamı değil, gerçekten özgürlükten yoksun kalınan süre düşülür.
“Nerede işlenmiş olursa olsun bir suçtan dolayı, yabancı ülkede gözaltında, gözlem altında, tutuklulukta veya hükümlülükte geçen süre, aynı suçtan dolayı Türkiye’de verilecek cezadan mahsup edilir.” (TCK m. 16/1)
Göçmen kaçakçılığından mahkûm edilen sanık, aynı eylemden Yunanistan’da da yargılanmıştı. Yerel mahkeme Yunan mahkemelerinin verdiği cezanın tamamının mahsubuna hükmetmişti. Daire bunu kanuna aykırı buldu ve hükmü, yabancı ülkede gözaltında, gözlem altında, tutuklulukta veya hükümlülükte fiilen geçen sürelerin mahsubu şeklinde düzelterek onadı.
Rakamla görelim: Almanya’da dolandırıcılık şüphesiyle 4 ay tutuklu kalıp serbest bırakılan ve hüküm verilmeden Türkiye’ye dönen kişi, aynı fiilden Türkiye’de 1 yıl 8 ay hapis cezası alırsa, 4 aylık süre düşülür ve infaz edilecek ceza 1 yıl 4 aya iner. Türkiye’deki gözaltı ve tutukluluk süreleri de TCK m. 63 uyarınca ayrıca mahsup edilir.
Uygulamada sık yapılan hatalar
Yurt dışında işlenen suç dosyalarında sık görülen hatalar şunlardır:
- Suçun işlendiği ülkede dava açılmadığı için Türkiye’de de sorun çıkmayacağını düşünmek; alt sınırı bir yıl ve üzeri suçlarda Türkiye’ye dönüş kovuşturmanın önünü açar.
- Yabancı ülkedeki kesinleşmiş hükmün onaylı ve tercümeli suretini dosyaya sunmamak; hüküm varlığı ispatlanmadan kovuşturma engeli ileri sürülemez.
- Türkiye’ye giriş tarihini belgelemeden altı aylık şikâyet süresini tartışmak; giriş-çıkış kayıtları bu sürenin temel delilidir.
- Yurt dışındaki gözaltı ve tutukluluk sürelerini gösteren belgeleri toplamamak; mahsup ancak belgeyle yapılır.
- Yurt dışında ikamet ederken açılan dosyayı takip etmemek; bu durumda yurt dışında yaşayanların Türkiye’deki davalarının takibi ve yurt dışındaki sanığın yargılanması, kırmızı bülten ve kaçaklık konuları gündeme gelir.
Sonuç ve değerlendirme
Yurt dışında işlenen suç Türkiye’de otomatik olarak yargılanmaz; TCK m. 11-13’teki kovuşturma şartları tek tek aranır. Türk vatandaşı için eşik bir yıllık alt sınırdır; altında altı aylık şikâyet, seçimlik cezalarda soruşturma yasağı uygulanır. Yabancı hüküm kural olarak ikinci yargılamayı engeller; TCK m. 16 ve m. 19 cezanın miktarını etkiler. Diğer rehberler için makaleler dizinimize bakabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Yurt dışında işlenen suç için kişinin Türkiye’de bulunması şart mı?
TCK m. 11 ve m. 12 kapsamındaki suçlarda evet; kanun, failin Türkiye’de bulunmasını kovuşturma şartı olarak arar. TCK m. 13’te sayılan uyuşturucu ticareti, parada sahtecilik veya uluslararası suçlar gibi suçlarda ise kanun böyle bir bulunma şartı öngörmez.
Yurt dışında beraat eden Türk vatandaşı Türkiye’de tekrar yargılanır mı?
Kural olarak hayır. TCK m. 11, yabancı ülkede hüküm verilmemiş olmasını şart koşar; kesinleşmiş beraat da mahkûmiyet gibi bu engeli doğurur. İstisna, TCK m. 13/1-a ve b bentlerindeki suçlardır; bunlarda Adalet Bakanının talebiyle yeniden yargılama yapılır.
Hakaret veya tehdit yurt dışında işlenirse Türkiye’de dava açılır mı?
Hakaret (TCK m. 125/1) hapis veya adli para cezası olarak seçimlik yaptırıma bağlandığından TCK m. 14 uyarınca soruşturma açılmaz. Alt sınırı altı ay olan tehdit (TCK m. 106/1) için ise yargılama, zarar görenin veya yabancı hükûmetin, failin Türkiye’ye girişinden itibaren altı ay içinde yapacağı şikâyete bağlıdır.
Yabancı ülkede soruşturma sürüyorsa Türkiye’de dava açılabilir mi?
Açılabilir. TCK m. 11’in aradığı engel yabancı ülkede verilmiş bir hükümdür; yalnız soruşturma yürütülmesi veya iddianame düzenlenmesi hüküm sayılmaz. Diğer şartlar varsa Türkiye’de dava açılmasına engel yoktur.
Yurt dışında işlenen suçta hangi mahkeme yetkilidir?
CMK m. 14 uyarınca yetkili mahkeme, şüphelinin yakalandığı yer, yakalanmamışsa yerleşim yeri, o da yoksa Türkiye’deki son adresinin bulunduğu yer mahkemesidir. Savcının, şüphelinin veya sanığın istemiyle Yargıtay, suçun işlendiği yere daha yakın bir mahkemeyi de yetkili kılabilir.
Türkiye’de verilecek ceza yurt dışındaki cezadan ağır olabilir mi?
Kural olarak olamaz. TCK m. 19/1 uyarınca Türkiye’de verilecek ceza, suçun işlendiği ülke kanunundaki cezanın üst sınırını aşamaz. Ancak suç Türkiye’nin güvenliğine karşı veya zararına, bir Türk vatandaşına ya da Türk kanunlarına göre kurulmuş özel hukuk tüzel kişisine karşı işlenmişse bu sınır uygulanmaz.
Yurt dışında yatılan süre Türkiye’deki cezadan düşülür mü?
Evet. TCK m. 16 uyarınca aynı suçtan dolayı yabancı ülkede gözaltında, gözlem altında, tutuklulukta veya hükümlülükte geçen süre Türkiye’de verilecek cezadan mahsup edilir. Mahsup, yabancı mahkemenin verdiği cezanın tamamı üzerinden değil, fiilen özgürlükten yoksun kalınan süre üzerinden yapılır.
Suçun Türkiye’de işlenmiş sayılıp sayılmadığı, alt sınır hesabı, yabancı ülkedeki hükmün etkisi ve mahsup edilecek süreler dosyanın seyrini belirler. Bu unsurları belgeleriyle birlikte inceleyebiliriz.
Yazar Hakkında
Av. Burakhan Çalışkan, Kartal’daki Çalışkan Hukuk Bürosu’nda ceza hukuku alanında çalışmaktadır. Yurt dışında yaşayan veya yurt dışından dönen Türk vatandaşlarının ceza dosyalarında; yer bakımından uygulama şartları, yabancı ülke kararlarının etkisi, şikâyet süreleri ve mahsup taleplerine ilişkin savunma süreçlerini yürütmektedir. Bu yazı, TCK m. 8-19 ve CMK m. 14’ün güncel metinleri ile tam metni incelenen Yargıtay kararları esas alınarak hazırlanmıştır.
Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup güncel mevzuat ve yerleşik hukuki uygulama esas alınarak kaleme alınmıştır. İçerikte yer alan değerlendirmeler, somut olayın kendine özgü koşullarına göre farklılık gösterebilecek genel nitelikte açıklamalardır ve hiçbir şekilde hukuki tavsiye niteliği taşımaz, avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Mevzuat ve içtihatlar zaman içinde değişebileceğinden, somut bir hukuki sorun hakkında adım atmadan önce alanında yetkili bir avukata danışılması önerilir.