Kısa cevap: Yurt dışında yaşayanların Türkiye’deki davaları, çoğu durumda Türkiye’ye gelmeden takip edilebilir: konsoloslukta veya yabancı noterde (Apostil şerhiyle) avukata vekaletname verilir, dosya e-Devlet ve UYAP üzerinden izlenir, tebligatlar vekile yapılır. Ceza davasında ise sınır vardır: sorgusu yapılmamış sanık hakkında mahkûmiyet kurulamaz ve alt sınırı beş yıl ve üzeri hapis gerektiren suçlarda istinabe ile sorgu yapılamaz (CMK m. 193, 196).
- Konsolosluk vekaletnamesi Türkiye’deki mahkeme, icra ve tapu işlemlerinde kullanılır; boşanma, sulh ve feragat için özel yetki yazılmalıdır.
- Yurt dışındaki sanığın sorgusu istinabe yoluyla yabancı mahkemede yapılabilir; ağır suçlarda bu yol kapalıdır.
- Kanun yolu süresi gerekçeli kararın usulüne uygun tebliğinden başlar ve iki haftadır.
Almanya, Hollanda, İngiltere veya başka bir ülkede yaşarken Türkiye’de şüpheli, sanık, mağdur ya da tanık olarak bir ceza dosyasına, yahut boşanma, miras, tapu veya icra dosyasına taraf olmak sık karşılaşılan bir durumdur. Bu rehberde vekaletname, dosya takibi, yurt dışı tebligat, sorgu ve ifade yolları, yokluğunda yargılamanın sınırları ve hukuk davalarındaki farklar adım adım ele alınmaktadır.
Konsolosluk bildiriminde otuz günlük başvuru süresi, gerekçeli kararda ise iki haftalık kanun yolu süresi vardır. Belgeyi aldığınız gün durumunuzu bize iletebilirsiniz.
Yurt dışında yaşayan biri Türkiye’deki davasını Türkiye’ye gelmeden takip edebilir mi?
Yurt dışında yaşayan bir Türk vatandaşı, Türkiye’deki davasının büyük bölümünü vekil aracılığıyla takip edebilir. HMK m. 73’e göre davaya vekâlet, hüküm kesinleşinceye kadar davanın takibi için gereken bütün işlemleri kapsar. Ceza davasında ise sanığın sorgusu kişisel bir işlemdir; avukat bu sorguyu sanık yerine yapamaz.
Konsolosluktan vekaletname nasıl verilir?
Konsolosluktan vekaletname, yurt dışındaki Türk vatandaşının bulunduğu ülkedeki Türk büyükelçiliği veya başkonsolosluğunda düzenlettiği ve Türkiye’de noter vekaletnamesi gibi kullanılan belgedir. Randevu, konsolosluk.gov.tr üzerinden alınır; kimlik belgesi ile avukatın adı, soyadı ve baro bilgileri yanınızda olmalıdır. Vekaletnamenin hangi davalar için verildiği metinde açıkça yazılmalıdır.
Konsolosluğa gidemeyen kişi, bulunduğu ülkenin noterinde de vekaletname düzenletebilir. Bu durumda belgenin Türkiye’de kullanılabilmesi için ülke Lahey Apostil Sözleşmesi’ne tarafsa o ülkenin yetkili makamından Apostil şerhi alınır; taraf değilse konsolosluk onayı gerekir. Yabancı dildeki vekaletnameye Türkçe tercüme eklenir. Ayrıntılar için konsolosluk.gov.tr adresine bakılabilir.
Vekaletnamede hangi yetkiler açıkça yazılmalı?
HMK m. 74, bazı işlemlerin genel dava vekaletnamesiyle yapılamayacağını düzenler. Kanunun ifadesiyle vekil, açıkça yetki verilmemişse “sulh olamaz, hâkimi reddedemez, … haczi kaldıramaz, … davadan veya kanun yollarından feragat edemez” ve kişiye sıkı sıkıya bağlı haklarla ilgili davaları açamaz. Boşanma davası açtıracak veya haczi kaldırtacak kişi bu yetkileri vekaletnameye ayrıca yazdırmalıdır. HMK m. 76 uyarınca avukat vekaletnamenin aslını veya onayladığı örneğini dosyaya koymak zorundadır.
Türkiye’deki dava dosyası yurt dışından nasıl öğrenilir ve izlenir?
Türkiye’deki dava dosyası yurt dışından, e-Devlet kapısındaki “Dava Dosyası Sorgulama” hizmeti ve UYAP Vatandaş Portal ile izlenebilir. Bu ekranlar adınıza kayıtlı, erişime açık dosyaların mahkemesini, esas numarasını ve duruşma günlerini gösterir. e-Devlet şifresi Türkiye’de PTT’den veya yurt dışında bazı konsolosluklardan alınabilir.
Her dosya ekranda görünmez. Gizlilik kararı bulunan soruşturmalarda bilgi sınırlı kalabilir. Vekaletname verdiğiniz avukat ise CMK m. 153/1 uyarınca soruşturma evresinde dosyayı inceleyebilir ve belgelerin örneğini harçsız alabilir; iddianamenin kabulünden sonra ise m. 153/4 gereği dosyanın tamamına erişir. Ayrıntılar: hakkınızda soruşturma olduğunu öğrenme yolları.
Yurt dışındaki adrese tebligat nasıl yapılır?
Yurt dışındaki adrese tebligat, Tebligat Kanunu m. 25 uyarınca o ülkenin yetkili makamı aracılığıyla yapılır; evrak Dışişleri Bakanlığı veya doğrudan ilgili büyükelçilik ya da başkonsolosluk yoluyla gönderilir. Muhatap Türk vatandaşı ise m. 25/a gereğince tebligat konsolosluk aracılığıyla da yapılabilir.
Konsolosluk yolunda muhataba, tebliğin konusunu ve otuz gün içinde başvurulmazsa tebliğin yapılmış sayılacağını bildiren bir yazı gönderilir. Kanuna göre başvurulmadığı takdirde “tebligat otuzuncu günün bitiminde yapılmış sayılır.”
Dosyada vekil varsa tebligat vekile yapılır (Tebligat Kanunu m. 11); ancak aynı madde, ceza kararlarının sanığa tebliğine ilişkin CMK hükümlerini saklı tutar. Adresi bulunamayan kişiye ilanen tebligat yapılır ve m. 28 uyarınca ilan suretleri yurt dışındaki bilinen adrese iadeli taahhütlü mektupla da gönderilir. Elektronik tebligat gerçek kişiler için talebe bağlıdır; adres alındıktan sonra tebligat elektronik yolla yapılır ve adrese ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır (m. 7/a).
Yargıtay 7. Ceza Dairesi’nin 24.01.2024 tarihli, 2023/13826 Esas, 2024/730 Karar sayılı kararında sanık, duruşmada yurt dışında bir adres bildirmiş, gerekçeli karar ise Türkiye’deki adresine Tebligat Kanunu m. 21/2 uyarınca tebliğ edilmişti. Daire, tebligatın önce m. 25/a gereğince yurt dışı adresine, bu mümkün değilse m. 10 uyarınca adres kayıt sistemindeki adrese yapılması gerektiğini belirterek tebligatı geçersiz saydı.
Ceza davasında sanık yurt dışındaysa sorgu nasıl yapılır?
Ceza davasında yurt dışındaki sanığın sorgusu, CMK m. 196/6 uyarınca iki yolla yapılabilir: belirlenen duruşma gününden önce duruşma açılarak sanığın Türkiye’ye geldiği bir tarihte dinlenmesi ya da istinabe yoluyla, yani sanığın bulunduğu ülkenin mahkemesi aracılığıyla sorgulanması. İstinabe, adli yardımlaşma talebiyle yabancı makama gönderilir.
İstinabenin önemli bir sınırı vardır. CMK m. 196/2 şöyledir: “Sanık, alt sınırı beş yıl ve daha fazla hapis cezasını gerektiren suçlar hariç olmak üzere, istinabe suretiyle sorguya çekilebilir.” Aynı fıkra, sorgudan önce sanığa ifadesini esas mahkemesi huzurunda vermek isteyip istemediğinin sorulmasını zorunlu tutar. Uyuşturucu ticareti veya nitelikli cinsel saldırı gibi suçlarda istinabe ile alınan savunma hükme esas alınamaz.
Yargıtay 10. Ceza Dairesi’nin 29.04.2025 tarihli, 2021/9608 Esas, 2025/5003 Karar sayılı kararında uyuşturucu madde ticareti suçundan yargılanan sanığın savunması istinabe yoluyla alınmış ve hüküm bu savunmaya dayanılarak kurulmuştu. Daire, CMK m. 193/1 ve 196/2 gereğince alt sınırı beş yıl ve daha fazla hapis gerektiren suçta sanığın istinabe yoluyla dinlenemeyeceğini belirterek savunma hakkının kısıtlandığı gerekçesiyle hükmü bozdu.
SEGBİS konusunda yaygın bir yanılgı vardır. CMK m. 196/4, sesli ve görüntülü iletişim tekniğiyle sorguyu ve duruşmaya katılmayı “yurt içinde bulunan sanığın” için düzenler. Yurt dışındaki sanık için kanundaki yol istinabe ve önceden duruşma açılmasıdır. SEGBİS uygulamasının avantaj ve sorunları SEGBİS ile ifade vermek yazısında ayrıca ele alınmıştır.
Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun 08.06.2021 tarihli, 2021/6 Esas, 2021/263 Karar sayılı kararında Almanya’da yaşayan sanığın savunması uluslararası istinabe ile Leverkusen’deki mahkemede alınmak istenmiş; sanık Türkiye’de avukat tutmak istediğini ve o an beyanda bulunmayacağını söylemişti. Genel Kurul, bu beyanın susma hakkının kullanılması sayılamayacağını, savunmayı müdafii huzurunda yapma isteğinin savunma yapıldığı anlamına gelmeyeceğini belirterek mahkûmiyeti bozdu.
Duruşmadan vareste (bağışık) tutulma ne demektir?
Duruşmadan vareste tutulma, sorgusu yapılmış sanığın sonraki duruşmalara gelmek zorunda olmamasıdır. CMK m. 196/1’e göre mahkemece sorgusu yapılmış sanık veya bu konuda yetkili kıldığı müdafii isterse, mahkeme sanığı duruşmada hazır bulunmaktan bağışık tutabilir. Yurt dışındaki sanık için pratik yol, sorgudan sonra bu talebin müdafii aracılığıyla iletilmesidir; mahkeme gerekli görürse sanığın hazır bulunmasını yine isteyebilir.
Sanık gelmezse yokluğunda karar verilebilir mi?
Sanık gelmezse yokluğunda karar verilmesi sınırlıdır. CMK m. 193/1’e göre “hazır bulunmayan sanık hakkında duruşma yapılmaz.” İstisna olarak m. 193/2, toplanan delillere göre mahkûmiyet, ceza verilmesine yer olmadığı ve güvenlik tedbiri dışında bir karar verilecekse, sorgu yapılmamış olsa da davanın yoklukta bitirilmesine izin verir; beraat ve düşme kararları bu kapsamdadır.
Sanık hakkında kaçaklık kararı verilmişse 16.07.2026 tarihli 7589 sayılı Kanunla değişen CMK m. 247/3 uygulanır: kovuşturma yapılabilir, ancak daha önce sorgusu yapılmamışsa mahkûmiyet ve ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilemez. Kaçaklık, gaiplik, yakalama kararı ve kırmızı bülten süreçleri yurt dışındaki sanığın nasıl yargılandığı yazısında ayrıntılı anlatıldığı için burada tekrarlanmamıştır. Uyuşturucu kullanma suçu özelinde yurt dışında yaşayanların durumu ise ilgili podcast bölümünde konuşulmaktadır.
Mağdur, şikâyetçi veya tanıksanız yurt dışından nasıl dinlenirsiniz?
Mağdur, şikâyetçi veya tanık olarak yurt dışında bulunan kişi, CMK m. 180 uyarınca naip hâkim veya istinabe yoluyla dinlenebilir. Sesli ve görüntülü iletişimle dinleme olanağı varsa m. 180/5 gereği bu yöntem uygulanır.
Mağdurun dosyayı takip etmesi için ayrıca vekil tayin etmesi mümkündür. CMK m. 153/5, müdafiin dosya inceleme yetkisinden suçtan zarar görenin vekilinin de yararlanacağını öngörür. Vekil katılma talebinde bulunur, delil sunar ve kanun yollarına başvurur. Tanık ise vekil aracılığıyla beyan veremez; güncel yurt dışı adresini mahkemeye bildirmesi dinlenmeyi hızlandırır.
Boşanma, miras, tapu ve icra dosyaları vekille nasıl yürütülür?
Boşanma, miras, tapu ve icra dosyaları, özel yetkileri içeren bir vekaletnameyle büyük ölçüde avukat aracılığıyla yürütülür. Boşanma davasında yetkili mahkeme TMK m. 168 uyarınca eşlerden birinin yerleşim yeri veya son altı aydır birlikte oturdukları yerdir. Türkiye’de yerleşim yeri kalmamış vatandaşlar için MÖHUK m. 41 sırayı belirler: sâkin olunan yer, son yerleşim yeri, o da yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemesi.
Anlaşmalı boşanmada ise vekil yeterli değildir. TMK m. 166/3, boşanma kararı verilebilmesi için “hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi” şartını arar. Bu yüzden anlaşmalı boşanmada tarafların duruşmaya katılması planlanmalıdır. Yurt dışında verilmiş bir boşanma kararının Türkiye’de kesin hüküm sayılması için MÖHUK m. 58 uyarınca tanıma kararı, icra edilecek hükümler için m. 50 uyarınca tenfiz kararı gerekir.
Miras ve tapu işlerinde mirasçılık belgesi, ortaklığın giderilmesi veya tapu satışı vekille yapılabilir; ancak TBK m. 504/3 uyarınca vekil, özel olarak yetkili kılınmadıkça taşınmazı devredemez ve bağışlama yapamaz, bu yüzden satış ve bağış yetkisi vekaletnamede ayrıca yer almalıdır. İcra dosyalarında vekil takip başlatır ve tahsilat yapar; haczin kaldırılması ve feragat ise HMK m. 74 uyarınca özel yetki ister.
Yurt dışından dava takibi adım adım nasıl yapılır?
Yurt dışından dava takibi beş adımdan oluşur: dosyanın tespiti, vekaletname, adres bildirimi, sorgu veya dinlenme planı ve kararın takibi. Adımların içeriği dosyadaki sıfatınıza göre değişir.
Yurt dışından dava takibinin aşamaları
Karar çıkınca istinaf ve temyiz süresi nereden başlar?
Ceza davasında istinaf ve temyiz süresi, CMK m. 273/1 ve 291/1 uyarınca hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren iki haftadır. Yurt dışında yaşayan sanık için sürenin başlangıcı, tebligatın usulüne uygun yapılıp yapılmadığına bağlıdır. Usulsüz tebligat süreyi başlatmaz; sanık kararı öğrendiği tarihten itibaren başvurabilir.
Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun yukarıdaki kararına konu dosyada da özel daire, yurt dışında yaşayan sanığa geçerli tebligat yapılmadan kararın Türkiye’deki bir adrese Tebligat Kanunu m. 35 uyarınca tebliğini usulsüz bulmuş ve öğrenme üzerine yapılan temyizi süresinde saymıştı. Kararı öğrendiğiniz günü belgelemek bu yüzden önemlidir. Güncel metinler: CMK ve Tebligat Kanunu (mevzuat.gov.tr).
Uygulamada sık yapılan hatalar
Yurt dışında yaşayanların Türkiye’deki dosyalarında sorunların büyük bölümü, belgenin geç fark edilmesinden ve vekaletnamedeki eksik yetkiden doğar. Dosyalarda sık karşılaşılan hatalar şunlardır:
- Konsolosluk bildirimini önemsememek; otuz gün dolduğunda tebligat yapılmış sayılır ve sonraki süreler işlemeye başlar.
- Genel dava vekaletnamesiyle boşanma davası açtırmaya veya haciz kaldırtmaya çalışmak.
- İstinabe mahkemesinde “Türkiye’de avukatımla konuşacağım” deyip hiçbir girişimde bulunmamak ve sorgunun yapılmasını takip etmemek.
- Yabancı noter vekaletnamesine Apostil şerhi ve Türkçe tercüme eklemeyi unutmak.
Sonuç ve değerlendirme
Yurt dışında yaşayanların Türkiye’deki davaları, doğru düzenlenmiş bir vekaletname ve güncel adres bildirimiyle çoğunlukla uzaktan yürütülebilir. Hukuk davalarında vekilin yetkisi geniştir; ceza davasında ise sorgu kişiseldir ve ağır suçlarda esas mahkemesi önünde savunma gerekir. Diğer yazılara makaleler dizininden ulaşılabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Yurt dışından Türkiye’deki davama avukat tutabilir miyim?
Evet. Bulunduğunuz ülkedeki Türk konsolosluğunda ya da o ülkenin noterinde avukatınız adına vekaletname düzenletebilirsiniz. Yabancı noterdeki vekaletnameye Apostil şerhi ve Türkçe tercüme eklenir. Avukat vekaletnameyi dosyaya sunar (HMK m. 76).
Konsolosluktan verilen vekaletname Türkiye’de geçerli mi?
Evet. Türk konsolosluklarında düzenlenen vekaletname Türkiye’deki mahkeme, icra dairesi ve tapu müdürlüğünde kullanılır. Boşanma davası, sulh, feragat ve haczin kaldırılması için bu yetkilerin vekaletnamede açıkça yazılması gerekir (HMK m. 74); taşınmaz devri ve bağış için de özel yetki aranır (TBK m. 504).
Hakkımda Türkiye’de dava olup olmadığını yurt dışından nasıl öğrenirim?
e-Devlet’teki Dava Dosyası Sorgulama hizmeti ve UYAP Vatandaş Portal, adınıza kayıtlı ve erişime açık dosyaları gösterir. Gizlilik kararı olan soruşturmalar görünmeyebilir; vekaletname verdiğiniz avukat soruşturma evresinde de dosyayı inceleyebilir (CMK m. 153).
Yurt dışındaki adresime tebligat nasıl gelir?
Tebliğ o ülkenin yetkili makamı aracılığıyla yapılır (Tebligat Kanunu m. 25). Türk vatandaşına konsolosluk üzerinden de bildirim gönderilebilir; otuz gün içinde konsolosluğa başvurulmazsa tebligat otuzuncu günün bitiminde yapılmış sayılır (m. 25/a). Dosyada vekil varsa tebligat vekile yapılır.
Ceza davam için Türkiye’ye gelmek zorunda mıyım?
Her zaman değil. Yurt dışındaki sanığın sorgusu istinabe yoluyla yapılabilir ve sorgusu yapılan sanık duruşmalardan bağışık tutulabilir (CMK m. 196). Ancak alt sınırı beş yıl ve daha fazla hapis gerektiren suçlarda istinabe ile sorgu yapılamaz; sanığın esas mahkemesince dinlenmesi gerekir.
Yurt dışındayken SEGBİS ile duruşmaya katılabilir miyim?
CMK m. 196/4, sanığın sesli ve görüntülü sistemle sorgusunu ve duruşmaya katılmasını yurt içinde bulunan sanık için düzenler. Yurt dışındaki sanık için kanundaki yol istinabe veya önceden duruşma açılmasıdır.
Elinizdeki tebligat, vekaletname veya e-Devlet kaydı üzerinden dosyanın durumu, sorgu yolu ve süreler hakkında değerlendirme için bize ulaşabilirsiniz.
Yazar Hakkında
Av. Burakhan Çalışkan, Çalışkan Hukuk Bürosu’nda ceza hukuku ve ceza muhakemesi alanında çalışmaktadır. Yurt dışında yaşayan şüpheli, sanık ve suçtan zarar görenlerin Türkiye’deki dosyalarında vekaletname süreçleri, yurt dışı tebligat, istinabe yoluyla sorgu ve duruşmadan bağışık tutulma talepleri çalışmalarında sıkça karşılaştığı konular arasındadır. Bu yazıda, yurt dışından dava takibinde sorulan soruları güncel mevzuat ve Yargıtay kararları ışığında açıklamıştır.
Hukuki Sorumluluk Reddi: Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup güncel mevzuat ve yerleşik hukuki uygulama esas alınarak kaleme alınmıştır. İçerikte yer alan değerlendirmeler, somut olayın kendine özgü koşullarına göre farklılık gösterebilecek genel nitelikte açıklamalardır ve hiçbir şekilde hukuki tavsiye niteliği taşımaz, avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Mevzuat ve içtihatlar zaman içinde değişebileceğinden, somut bir hukuki sorun hakkında adım atmadan önce alanında yetkili bir avukata danışılması önerilir.
