Cinsel Suç Mağduru İçin 6284 Koruma Kararı: Nasıl Alınır, Süresi, İhlali ve İtiraz

Kısa cevap: Cinsel saldırı, cinsel taciz, ısrarlı takip ya da aile içi cinsel şiddet mağduru, ceza şikâyetinden bağımsız olarak 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun kapsamında koruma kararı alabilir. Aile mahkemesi hâkimi, failin konuttan uzaklaştırılmasına, mağdura, konutuna, okuluna ve işyerine yaklaşmamasına, iletişim araçlarıyla rahatsız etmemesine ve silahlarını teslim etmesine karar verebilir (m. 5). Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde bu tedbirlerin bir kısmını kolluk amiri derhâl alabilir; karar yirmi dört saat içinde hâkim onayına sunulur. Karar ilk defasında en çok altı ay için verilir, uzatılabilir; ihlali üç günden on güne kadar zorlama hapsi gerektirir (m. 13). Karara iki hafta içinde itiraz edilebilir (m. 9). Başvurudan harç ve masraf alınmaz.

Cinsel suç mağdurlarının ceza soruşturmasından beklediği koruma çoğu zaman gecikir: Şüphelinin tutuklanması ya da adli kontrolle uzaklaştırılması, ifadesinin alınmasına ve hâkim kararına bağlıdır; bu arada fail mağdurla aynı evde, aynı işyerinde ya da aynı sokakta olabilir. 6284 sayılı Kanun bu boşluğu doldurmak için tasarlanmıştır: Tedbir kararı soruşturmadan bağımsızdır, delil ya da belge aranmadan verilebilir ve gerektiğinde karakolda saatler içinde alınır.

Bu yazıda cinsel suç mağdurunun 6284 kapsamına ne zaman girdiğini, hangi tedbirlerin istenebileceğini, başvurunun nereye ve nasıl yapıldığını, kararın süresini, ihlalin sonuçlarını, itiraz yolunu ve ceza dosyasındaki adli kontrolle ilişkisini ele alıyorum. Yazı mağdur odaklıdır; hakkında karar verilen tarafın itiraz hakkına da ayrı bir başlık altında yer verilmiştir.

Cinsel suç mağduru 6284 kapsamına girer mi?

Kanunun amacı, şiddete uğrayan veya şiddete uğrama tehlikesi bulunan kadınların, çocukların, aile bireylerinin ve tek taraflı ısrarlı takip mağduru olan kişilerin korunmasıdır (m. 1/1). Şiddet, kişinin fiziksel, cinsel, psikolojik veya ekonomik açıdan zarar görmesiyle sonuçlanan ya da sonuçlanması muhtemel her türlü tutum ve davranışı kapsar (m. 2/1-d). Cinsel saldırı, cinsel taciz, ısrarlı takip ve aile içi cinsel istismar bu tanımın içindedir.

Kapsam, mağdurun kim olduğuna göre şekillenir:

• Kadın mağdur: Faille arasındaki ilişkiden bağımsız olarak korunur. Fail eş, eski sevgili, iş arkadaşı, komşu ya da tanımadığı biri olabilir.
• Çocuk mağdur: Faille ilişkisi ne olursa olsun korunur; talep veli, vasi ya da Bakanlık tarafından yapılabilir. Hâkim, Çocuk Koruma Kanunu’ndaki tedbirlere de karar verebilir (m. 5/3).
• Aile bireyi: Ev içi şiddet, aynı haneyi paylaşmasa da aile veya hanede ya da aile mensubu sayılan kişiler arasındaki şiddeti kapsar (m. 2/1-b).
• Diğer kişiler: Fail aile bireyi değilse, erkek mağdurlar tek taraflı ısrarlı takip mağduru olmaları hâlinde kanun kapsamına girer. Israrlı takibin ceza boyutu için ısrarlı takip suçu ve cezası yazısına bakabilirsiniz.

Hangi tedbirler istenebilir?

Kanun tedbirleri iki gruba ayırır: Mağduru destekleyen koruyucu tedbirler ve faili sınırlayan önleyici tedbirler. Cinsel suç dosyalarında en sık başvurulanlar aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.

Listedeki tedbirler sınırlı sayıda değildir; hâkim ve mülki amir “uygun görülecek benzer tedbirlere” de karar verebilir. Cinsel suç dosyalarında uygulamada en etkili bileşim; uzaklaştırma, yaklaşmama ve iletişim yasağının birlikte istenmesi, ayrıca m. 8/6 kapsamında adres ve kimlik bilgilerinin gizli tutulmasının talep edilmesidir. Gizlilik tedbirinin ceza yargılamasındaki karşılığı için cinsel suç davalarında duruşmalar neden kapalı yapılır yazısına bakılabilir.

Başvuru nereye ve nasıl yapılır?

Tedbir kararı, ilgilinin talebi ya da Bakanlık, kolluk görevlileri veya Cumhuriyet savcısının başvurusu üzerine verilir. Talep, en çabuk ve en kolay ulaşılabilecek yer hâkiminden, mülki amirden ya da kolluk biriminden istenebilir (m. 8/1). Uygulamada üç yol vardır:

1. Karakol veya jandarma: Mağdur en yakın kolluk birimine başvurur; kolluk, ifadesini alır ve talebi aile mahkemesine iletir. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde kolluk amiri, uzaklaştırma, yaklaşmama, tehdit yasağı ve yakınlara yaklaşmama tedbirlerini (m. 5/1-a, b, c, d) kendisi alır; evrakı en geç ertesi iş günü hâkimin onayına sunar. Hâkim tarafından yirmi dört saat içinde onaylanmayan tedbirler kendiliğinden kalkar (m. 5/2). Barınma ve geçici koruma tedbirlerini de kolluk amiri alabilir; bunlar mülki amirin kırk sekiz saat içinde onayına bağlıdır (m. 3/2).
2. Aile mahkemesi: Mağdur ya da vekili doğrudan aile mahkemesine dilekçe verir. Hâkim, önleyici tedbir kararını geciktirmeksizin ve kural olarak duruşma yapmadan verir (m. 8/3).
3. Cumhuriyet savcılığı: Cinsel suç şikâyeti yapılırken aynı dilekçede 6284 tedbiri talep edilir; savcılık talebi aile mahkemesine iletir.

Koruyucu tedbir kararı için şiddetin uygulandığına ilişkin delil ya da belge aranmaz (m. 8/3). Önleyici tedbirlerde de ispat yükü ceza yargılamasındaki gibi değildir; mağdurun beyanı ve tehlikenin makul biçimde ortaya konması yeterli sayılır. Bununla birlikte mesaj kayıtları, şikâyet dilekçesi ve varsa adli rapor dilekçeye eklenirse karar daha kapsamlı çıkar.

Kararın süresi, uzatılması ve kaldırılması

Tedbir kararı ilk defasında en çok altı ay için verilebilir (m. 8/2). Sürenin sonunda tedbir kendiliğinden sona erer; şiddet ya da şiddet tehlikesinin devam edeceğinin anlaşıldığı hâllerde re’sen, korunan kişinin ya da Bakanlık veya kolluğun talebi üzerine sürenin uzatılmasına, tedbirin şeklinin değiştirilmesine, kaldırılmasına ya da aynen devamına karar verilebilir. Uzatma için yeni bir şiddet olayı aranmaz; failin ceza soruşturmasının devam etmesi, mağdurla aynı çevrede bulunması, önceki ihlalleri ve tehdit içerikli iletişim girişimleri uzatma gerekçesi olarak kabul görür. Uzatma talebinin süre dolmadan yapılması gerekir; ayrıntı için uzaklaştırma kararının uzatılması talebi yazısına bakabilirsiniz.

Karar, korunan kişiye ve şiddet uygulayana tefhim ya da tebliğ edilir; tebliğ sırasında tedbire aykırılık hâlinde zorlama hapsi uygulanacağı ihtar edilir (m. 8/4-5). Kolluk amirinin acil hâlde verdiği karar, şiddet uygulayana tutanakla derhâl tebliğ edilir. Kararın uygulanmasında hâkim kararıyla teknik araç ve yöntemler (elektronik kelepçe) kullanılabilir; ancak kişilerin ses ve görüntüleri dinlenemez, izlenemez ve kayda alınamaz (m. 12).

Karar ihlal edilirse: zorlama hapsi

Hakkında tedbir kararı verilen kişi kararın gereklerine aykırı hareket ederse, fiili ayrıca bir suç oluştursa bile, ihlal edilen tedbirin niteliğine ve aykırılığın ağırlığına göre hâkim kararıyla üç günden on güne kadar zorlama hapsine tabi tutulur (m. 13/1). Aykırılığın her tekrarında süre on beş günden otuz güne çıkar; zorlama hapsinin toplam süresi altı ayı geçemez (m. 13/2). Zorlama hapsi kararları Cumhuriyet başsavcılığınca yerine getirilir.

Zorlama hapsi bir ceza değil, kararın uygulanmasını sağlayan bir yaptırımdır; bu nedenle adli sicile işlemez, ertelenmez ve para cezasına çevrilmez. İhlal fiili aynı zamanda tehdit, hakaret, cinsel taciz ya da ısrarlı takip suçunu oluşturuyorsa bu suçlardan ayrıca soruşturma yürütülür; iki yaptırım birbirini dışlamaz.

Mağdur açısından pratik nokta şudur: Her ihlal, olay anında kolluğa bildirilip tutanağa bağlanmalıdır. Mesaj ya da arama yoluyla yapılan ihlallerde ekran görüntüleri ve arama kayıtları saklanmalı, dilekçeyle aile mahkemesine sunulmalıdır. Tutanak altına alınmayan ihlaller hem zorlama hapsi hem uzatma talebi bakımından ispat güçlüğü yaratır.

Karara itiraz: her iki taraf için

Kanun hükümlerine göre verilen kararlara karşı tefhim ya da tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde ilgililer tarafından aile mahkemesine itiraz edilebilir (m. 9/1). Hâkim tarafından verilen kararlara itiraz, aynı yerde birden fazla aile mahkemesi varsa numara olarak sonraki daire, tek daire varsa en yakın aile mahkemesi tarafından incelenir; itiraz kararları kesindir. İtiraz, tedbirin uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz.

Mağdur, talebinin reddi ya da eksik kabulü hâlinde itiraz edebilir; ret kararı yalnızca korunan kişiye tebliğ edilir (m. 8/4). Hakkında tedbir verilen kişi ise kararın dayanaksız olduğunu, kapsamının ölçüsüz belirlendiğini (örneğin ortak çocukla kişisel ilişkinin tamamen kaldırılması) ya da süresinin gerekçesiz uzun tutulduğunu ileri sürebilir. Cinsel suç isnadının aynı zamanda iftira iddiasıyla tartışıldığı dosyalarda tedbir kararı bağımsız değerlendirilir; ceza dosyasında takipsizlik ya da beraat kararı verilmesi tedbiri kendiliğinden kaldırmaz, ancak kaldırma talebinde güçlü bir gerekçe oluşturur. Bu konu koruma tedbirleri ve iftira yazısında ele alınmıştır.

Süreç adım adım

6284 kararı ile adli kontrol arasındaki fark

Cinsel suç mağdurunun karşısına iki ayrı uzaklaştırma çıkar ve bunlar sık karıştırılır. Adli kontrol, ceza soruşturmasında şüpheli hakkında sulh ceza hâkimliğince verilen, konutu terk etmeme, belirli yerlere gitmeme ya da mağdura yaklaşmama gibi yükümlülükler içeren bir koruma tedbiridir (CMK m. 109); yükümlülüğün ihlali tutuklamaya yol açabilir (CMK m. 112) ve tedbir, dava sonuçlanınca kendiliğinden sona erer. 6284 kararı ise aile mahkemesince verilir, soruşturmadan bağımsızdır, altı aylık dönemlerle uzatılır ve ihlali zorlama hapsiyle karşılanır.

İkisi birbirini dışlamaz; aksine birbirini tamamlar. Adli kontrol yalnızca soruşturma ya da kovuşturma süresince ve şüpheli hakkında verilir; 6284 tedbiri ise şikâyet edilmemiş ya da takipsizlikle sonuçlanmış olaylarda bile alınabilir ve mağdurun yakınlarını da kapsayabilir. Mağdur vekilliğinde uygulama, her iki tedbiri birlikte talep etmektir. Adli kontrolün ayrıntıları için cinsel suçlarda adli kontrol ve uzaklaştırma tedbiri yazısına bakabilirsiniz.

Aile içi cinsel şiddet ve çocuklar

Fail aile bireyiyse tedbirler daha geniş kurulur. Hâkim, konutun mağdura tahsisine, çocuklarla kişisel ilişkinin refakatçi eşliğinde yapılmasına, sınırlanmasına ya da tümüyle kaldırılmasına (m. 5/1-ç) ve Türk Medeni Kanunu hükümlerine göre velayet, kayyım, nafaka ve kişisel ilişki konularında karar vermeye yetkilidir (m. 5/3). Şiddet uygulayan aynı zamanda ailenin geçimini sağlıyorsa hâkim, talep edilmese dahi tedbir nafakasına hükmedebilir (m. 5/4). Çocuk mağdurlu dosyalarda Çocuk Koruma Kanunu’ndaki koruyucu ve destekleyici tedbirler de aynı kararla verilebilir. Aile içi istismarın velayete etkisi için aile içi cinsel istismar durumunda velayet yazısına bakılabilir.

Destek mekanizmaları: ŞÖNİM ve adli yardım

Şiddet Önleme ve İzleme Merkezleri (ŞÖNİM), koruyucu ve önleyici tedbirlerin etkin uygulanmasına yönelik destek ve izleme hizmetlerini yedi gün yirmi dört saat esasıyla yürütür (m. 2/1-f, m. 14). Barınma, psikolojik destek, hukuki danışmanlık ve tedbir kararlarının takibi bu merkezler üzerinden sağlanır. 6284 kapsamındaki başvurular ile kararların icra ve infazı için yapılan işlemlerden yargılama gideri, harç, posta gideri ve benzeri hiçbir masraf alınmaz. Avukat zorunlu değildir; ancak baroların adli yardım birimlerinden ücretsiz avukat talep edilebilir. Mağdurun ceza dosyasındaki avukat hakkı için cinsel suç mağduru için avukat tutmak zorunlu mu yazısı okunabilir.

Uygulamada sık yapılan hatalar

Yalnızca ceza şikâyetiyle yetinmek. Şikâyet, şüphelinin uzaklaştırılmasını sağlamaz; 6284 tedbiri ayrıca istenmelidir.

Tek tedbir istemek. Yalnızca “yaklaşmama” istenirse mesajla rahatsız etme kapsam dışı kalır; iletişim yasağı, yakınlara yaklaşmama ve gizlilik birlikte talep edilmelidir.

İhlali tutanağa bağlamamak. Kolluğa bildirilmeyen ihlal, zorlama hapsi ve uzatma bakımından ispatlanamaz.

Süreyi kaçırmak. Altı aylık süre dolduktan sonra yapılan talep uzatma değil, yeni başvuru olarak değerlendirilir; süre dolmadan başvurulmalıdır.

İtiraz süresini kaçırmak. Ret ya da eksik kabul kararına iki hafta içinde itiraz edilmelidir.

Sonuç ve değerlendirme

6284 sayılı Kanun, cinsel suç mağdurunun ceza yargılamasının sonucunu beklemeden korunmasını sağlayan en hızlı araçtır. Kadın mağdurlar faille ilişkiden bağımsız olarak, çocuklar ve aile bireyleri her hâlde, diğer kişiler ısrarlı takip mağduru olmaları hâlinde kanun kapsamına girer. Uzaklaştırma, yaklaşmama, iletişim yasağı ve gizlilik tedbirleri birlikte istendiğinde koruma etkili olur; karar altı aylık dönemlerle uzatılır, ihlali zorlama hapsiyle karşılanır ve iki hafta içinde itiraz edilebilir. Ceza dosyasındaki adli kontrol ile 6284 tedbiri birbirini tamamlar; mağdur vekilliğinde ikisi birlikte talep edilir.

Mağdurun ceza dosyasındaki hakları için mağdur olarak cinsel saldırı davasından tazminat ve mağdurun ifadesinin SEGBİS ile alınması yazılarına, silonun tamamı için cinsel suçlar bilgi merkezi sayfasına bakabilirsiniz. Kanun metni için 6284 sayılı Kanun‘a başvurabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Yazar Hakkında

Av. Burakhan Çalışkan, İstanbul Barosu’na kayıtlı olarak Kartal’daki bürosunda ceza hukuku alanında çalışmaktadır. Cinsel suç mağdurları için 6284 sayılı Kanun kapsamında koruma kararı başvuruları, uzatma ve zorlama hapsi talepleri, adli kontrolle eşgüdüm ve mağdur vekilliği, doğrudan çalışma alanı içinde yer alır. Hem mağdur vekilliği hem müdafilik yürütmekte; bu alandaki değerlendirmelerini bu sitede ve YouTube kanalında paylaşmaktadır.

Hukuki Sorumluluk Reddi

Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup güncel mevzuat ve yerleşik hukuki uygulama esas alınarak kaleme alınmıştır. İçerikte yer alan değerlendirmeler, somut olayın kendine özgü koşullarına göre farklılık gösterebilecek genel nitelikte açıklamalardır ve hiçbir şekilde hukuki tavsiye niteliği taşımaz, avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Mevzuat ve içtihatlar zaman içinde değişebileceğinden, somut bir hukuki sorun hakkında adım atmadan önce alanında yetkili bir avukata danışılması önerilir.