Kısa cevap: Ceza Muhakemesi Kanunu’na göre duruşmalar kural olarak herkese açıktır; ancak genel ahlakın veya kamu güvenliğinin kesin olarak gerekli kıldığı hâllerde mahkeme, duruşmanın bir kısmının veya tamamının kapalı yapılmasına karar verebilir (CMK m.182/2). Cinsel dokunulmazlığa karşı suçlara ilişkin davalar uygulamada bu kapsamda sıkça değerlendirilir; sanık 18 yaşından küçükse bu karar ayrıca zorunludur (CMK m.185).
Ceza yargılamasında aleniyet, yani duruşmaların herkese açık yürütülmesi, yargı denetiminin ve adil yargılanma hakkının temel unsurlarından biridir. Ancak bu kural mutlak değildir; kanun koyucu, mağdurun onuru ve toplumsal hassasiyetlerin öne çıktığı davalarda mahkemeye duruşmayı kapalı yapma yetkisi tanımıştır. Bu yazıda kapalı duruşma kararının hukuki dayanağı, hangi hâllerde verildiği, nasıl bir süreçle alındığı ve uygulamada sıkça karıştırılan noktalar CMK’nın ilgili hükümleri çerçevesinde ele alınmaktadır.
Duruşmalarda Aleniyet (Açıklık) İlkesi Nedir?
CMK m.182/1 uyarınca duruşma herkese açıktır; yargılamanın kamu denetimine tabi olması, hem yargı bağımsızlığının hem de adil yargılanmanın güvencelerinden biri kabul edilir. Salon kapasitesi ölçüsünde isteyen herkes, doğrudan taraf olmasa bile duruşmayı izleyebilir. Bu kural ceza yargılamasının şeffaflığını sağlamak amacıyla benimsenmiştir ve istisnası ancak kanunda açıkça sayılan hâllerle sınırlıdır.
Cinsel Suç Davalarında Duruşma Hangi Hâllerde Kapalı Yapılır?
Kısa Cevap: CMK m.182/2 uyarınca genel ahlakın veya kamu güvenliğinin kesin olarak gerekli kıldığı hâllerde mahkeme, duruşmanın bir kısmının veya tamamının kapalı yapılmasına karar verebilir; cinsel dokunulmazlığa karşı suçlara ilişkin davalar, mağdurun onurunun ve genel ahlakın korunması gerekçesiyle uygulamada bu kapsamda sıklıkla değerlendirilir.
Kanun, kapalı duruşma kararı için tek tek sayılmış özel bir suç listesi değil, genel bir ölçüt öngörmüştür: genel ahlakın veya kamu güvenliğinin kesin olarak gerekli kılması. Cinsel saldırı, cinsel istismar veya cinsel taciz gibi cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen suçlara ilişkin yargılamalarda, olayın ayrıntılarının herkese açık biçimde görüşülmesi hem mağdurun kişilik haklarını hem de genel ahlakı zedeleyebileceğinden, mahkemeler bu tür davalarda kapalı duruşma kararı vermeyi tercih edebilir. Ancak bu otomatik bir sonuç değildir; mahkeme, somut olayın koşullarına göre şartların gerçekten “kesin olarak gerekli” olup olmadığını değerlendirir.
Açık Duruşma ile Kapalı Duruşma Arasındaki Fark:
Kapalı Duruşma Kararı Nasıl Alınır?
CMK m.184, açıklığın kaldırılması istemine ilişkin duruşmanın da istem üzerine veya mahkemece uygun görülürse kapalı yapılabileceğini düzenler. Uygulamada bu karar aşağıdaki aşamalardan geçerek oluşur:
KAPALI DURUŞMA KARARINA GİDEN SÜREÇ
Sanığın Yaşı Küçükse Duruşma Otomatik Kapalı mı?
Evet; CMK m.185 uyarınca sanık 18 yaşını doldurmamışsa duruşma kapalı yapılır, hüküm de kapalı duruşmada açıklanır. Bu, mahkemenin takdirine bırakılmış bir husus değildir, kanunun doğrudan öngördüğü zorunlu bir kuraldır. Burada dikkat edilmesi gereken önemli bir nokta, m.182/2 kapsamındaki kapalı duruşmalardan farklı olarak, sanığın küçük yaşta olması nedeniyle uygulanan kapalılıkta hükmün de kapalı duruşmada açıklanmasıdır — yani hükmün açık duruşmada açıklanması kuralının burada kanunda öngörülmüş bir istisnası vardır.
Kapalı Duruşma, Yargılamanın Tamamen Gizli Tutulması Anlamına mı Gelir?
Hayır; kapalı duruşma, yargılamanın kamuya ve dolayısıyla basına kapatılması anlamına gelir, davanın taraflardan gizlenmesi anlamına gelmez. Sanık, müdafii, mağdur, varsa mağdur vekili ve Cumhuriyet savcısı gibi yargılamanın asli süjeleri kapalı duruşmada da hazır bulunmaya devam eder; mahkeme ayrıca gerekli gördüğü kişilerin de duruşmada bulunmasına izin verebilir. Kapalılık, yalnızca izleyici sıfatıyla salonda bulunmak isteyen üçüncü kişileri ve basını kapsar.
Kapalı Duruşmanın Mağdur Açısından Önemi Nedir?
Cinsel suç mağdurları için duruşmanın kapalı yapılması, olayın ayrıntılarının üçüncü kişiler önünde yeniden anlatılmasının yol açabileceği ikincil mağduriyeti azaltmaya yönelik önemli bir korumadır. Uygulamada mağdurun beyanının SEGBİS ile alınması, çocuk mağdurlarda Çocuk İzleme Merkezi gibi uzmanlaşmış birimlerin devreye girmesi ve mağdurun geçmiş cinsel yaşamının delil olarak kullanılmasına ilişkin sınırlamalar, kapalı duruşma uygulamasıyla birlikte mağdurun onurunu koruma amacına hizmet eden tamamlayıcı mekanizmalardır.
Sonuç ve Değerlendirme
Duruşmaların açıklığı ceza yargılamasının temel ilkelerinden biri olmakla birlikte mutlak değildir. Cinsel suç davalarında mahkeme, CMK m.182/2 uyarınca genel ahlakın korunması gerekçesiyle kapalı duruşmaya karar verebilir; sanığın 18 yaşından küçük olması hâlinde ise bu karar CMK m.185 gereği zorunludur. Her iki durumda da kapalılık, yargılamanın taraflardan gizlenmesi değil, kamuya ve üçüncü kişilere kapatılması anlamına gelir. Somut bir dosyada kapalı duruşma talebinin nasıl değerlendirileceği, olayın niteliğine ve mahkemenin takdirine göre değişebilir; bu nedenle 0 506 976 23 55 numaralı telefondan iletişime geçerek dosyanıza özgü bir değerlendirme alabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Cinsel suç davalarında duruşma her zaman kapalı mı yapılır?
Hayır; CMK m.182/2 kapsamındaki kapalılık mahkemenin somut olay değerlendirmesine bağlıdır, otomatik değildir. Sanığın 18 yaşından küçük olması hâlinde ise CMK m.185 gereği duruşma zorunlu olarak kapalı yapılır.
Kapalı duruşmada gazeteciler salonda bulunabilir mi?
Hayır; kapalı duruşma kararı halka ve dolayısıyla basına kapalıdır. Salonda yalnızca taraflar, müdafi/vekil ve mahkemece uygun görülen kişiler hazır bulunabilir.
Hüküm de kapalı duruşmada mı açıklanır?
CMK m.182/2 kapsamındaki kapalılıkta hüküm açık duruşmada açıklanır (m.182/3); sanığın yaşı küçüklüğü nedeniyle uygulanan kapalılıkta ise hüküm de kapalı duruşmada açıklanır (m.185).
Kapalı duruşma kararını kim verir?
Davaya bakan mahkeme, CMK m.184 uyarınca istem üzerine veya resen, genel ahlak ya da kamu güvenliği şartlarının bulunup bulunmadığını değerlendirerek karar verir.
Sanık 18 yaşından büyükse duruşma otomatik kapalı olur mu?
Hayır; CMK m.185 yalnızca 18 yaşından küçük sanıklar için zorunlu kapalılık öngörür. Yetişkin sanıklarda kapalılık, m.182/2 kapsamında mahkemenin somut olay değerlendirmesine bağlıdır.
Kapalı duruşma, mağdurun ifadesinin de gizli tutulacağı anlamına mı gelir?
Kapalı duruşma yargılamanın halka kapatılması anlamına gelir; mağdurun ifadesi dosyanın tarafları (sanık, müdafi, savcı) önünde alınmaya devam eder. Mağdurun beyanının SEGBİS gibi yöntemlerle alınması ayrı bir koruma mekanizmasıdır.
Yazıda anlatılanlar genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayınıza özgü bir değerlendirme için bize ulaşabilirsiniz.
Yazar Hakkında
Av. Burakhan Çalışkan, İstanbul Barosu’na kayıtlı olarak Kartal merkezli hukuk bürosunda cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar başta olmak üzere ceza yargılaması alanındaki çalışmalarını sürdürmektedir. Cinsel suç davalarında duruşmanın kapalı yapılması talebi, mağdurun onurunun korunması ile yargılamanın aleniyeti arasındaki dengeyi gözeten usuli bir konudur; bu tür davalarda savunma ve mağdur vekilliği süreçlerinde CMK’nın ilgili hükümlerinin doğru uygulanması yakından takip edilmektedir.
Hukuki Sorumluluk Reddi
Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup güncel mevzuat ve yerleşik hukuki uygulama esas alınarak kaleme alınmıştır. İçerikte yer alan değerlendirmeler, somut olayın kendine özgü koşullarına göre farklılık gösterebilecek genel nitelikte açıklamalardır ve hiçbir şekilde hukuki tavsiye niteliği taşımaz, avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Mevzuat ve içtihatlar zaman içinde değişebileceğinden, somut bir hukuki sorun hakkında adım atmadan önce alanında yetkili bir avukata danışılması önerilir. Kaynak: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (mevzuat.gov.tr).
