Kısa cevap: Hash eşleşmesi, bir dosyanın karşılaştırma listesindeki bir kayıtla aynı dosya olduğunu gösterir. Dosyanın cihaza kim tarafından, hangi yolla ve bilerek mi geldiğini göstermez. Bu nedenle eşleşme, suçun faile ve kasta ilişkin unsurlarını tek başına ortaya koymaz.
Dijital içerik kaynaklı dosyalarda iddianın çekirdeğini çoğu zaman tek bir teknik bulgu oluşturur: hash eşleşmesi. Bu bulgu güçlü görünür, çünkü kesin bir dille ifade edilir. Ancak neyi gösterdiği ile neyi göstermediği arasındaki fark, dosyanın sonucunu belirleyecek kadar önemlidir.
Bu yazıda eşleşmenin ne olduğunu, ispat bakımından hangi soruyu cevapladığını, hangi soruları açık bıraktığını ve teknik bulgu ile suçun unsurları arasındaki mesafeyi ele alıyoruz.
Raporun neyi tespit ettiği ile iddianamede neyin isnat edildiği çoğu zaman örtüşmez. Dosyanızdaki raporu birlikte inceleyebiliriz.
Hash Eşleşmesi Nedir?
Kısa Cevap: Hash, bir dosyanın içeriğinden üretilen sabit uzunlukta bir özet değerdir. İki dosyanın özet değeri aynıysa, dosyaların aynı olduğu sonucuna varılır. İnceleme sırasında cihazdaki dosyaların özet değerleri, önceden oluşturulmuş bir kayıt kümesiyle karşılaştırılır; bu karşılaştırmaya eşleşme denir.
Yöntemin mantığı dosyayı tanımlamaktır, değerlendirmek değil. Eşleşme, incelenen dosyanın listedeki kayıtla aynı olduğunu söyler; o dosyanın hukuken nasıl nitelendirileceği hakkında bir şey söylemez.
Uygulamada iki farklı yaklaşım kullanılır. Birincisi, dosyanın birebir aynı olup olmadığını arayan özet değer karşılaştırmasıdır; dosyada en küçük değişiklik olduğunda eşleşme kaybolur. İkincisi, görüntünün genel özelliklerine dayanan benzerlik temelli karşılaştırmadır; bu yaklaşım değişikliklere karşı daha dayanıklıdır, ancak sonucun hassasiyeti farklıdır. Raporda hangisinin kullanıldığı belirtilmelidir.
Eşleşme Hangi Soruyu Cevaplar?
Eşleşmenin cevapladığı soru dardır ve nettir: bu dosya hangi dosyadır? Bunun dışındaki soruların cevabı eşleşmeden çıkmaz; her biri ayrı delil gerektirir.
| Soru | Eşleşmenin cevabı | Değerlendirme |
|---|---|---|
| Dosya hangi dosyadır? | Dosyanın, listedeki bir kayıtla aynı olduğunu | Eşleşmenin asıl gösterdiği budur |
| Dosya bu cihazda mı? | İncelenen kopyada bulunduğunu | Cihazın kime ait olduğu ayrıca ortaya konulmalıdır |
| Dosya kim tarafından konuldu? | Cevap vermez | Kullanıcı hesabı, oturum kayıtları ve erişim verileriyle ayrıca incelenir |
| Bilerek mi bulunduruldu? | Cevap vermez | Kast, bağımsız delillerle ortaya konulması gereken bir unsurdur |
| Ne zaman geldi? | Doğrudan cevap vermez | Zaman damgaları ayrı bir inceleme konusudur ve tek başına kullanıcıyı göstermez |
| İçerik hukuken kapsamda mı? | Cevap vermez | Nitelendirme hukuki bir değerlendirmedir; teknik eşleşme bunu yapmaz |
Tablodaki ayrım, savunmanın hareket alanını da gösterir. Eşleşmenin kendisini tartışmak çoğu zaman verimli değildir; asıl tartışma, eşleşmeden çıkarılan sonuçların yerinde olup olmadığıdır.
Eşleşmeye Dayanan İsnatta Neler Tartışılır?
Raporun sonucu tek bir cümleyle ifade edilse bile, o sonucu üreten birçok tercih vardır. Bu tercihlerin dosyaya yansıtılması, bulgunun denetlenebilmesi için gereklidir.
| Nokta | Neden önemli |
|---|---|
| Listenin kaynağı | Karşılaştırmanın hangi kayıt kümesine göre yapıldığı, raporda gösterilmelidir |
| Yöntemin türü | Birebir özet değeri ile benzerlik temelli karşılaştırma farklı sonuç üretir; hangisinin kullanıldığı belirtilmelidir |
| Eşleşme sayısı ve kapsamı | Tek bir dosya ile çok sayıda dosya arasındaki fark, isnadın ağırlığını doğrudan etkiler |
| Dosyanın konumu | Kullanıcının eriştiği bir klasör ile önbellek veya geçici alan arasındaki fark, iradeye ilişkin çıkarımı değiştirir |
| Silinmiş veriler | Geri getirilen bir kaydın, silinme anındaki iradeyi göstermeyeceği ayrıca değerlendirilir |
| Cihazın paylaşımı | Ortak kullanılan cihaz ve hesaplarda, bulgunun tek bir kişiye bağlanması ek delil gerektirir |
Dosyanın Varlığı ile Bulundurma Aynı Şey mi?
Hayır. Müstehcenlik suçunda bulundurma, depolama ve başkalarının kullanımına sunma gibi fiiller düzenlenmiştir (TCK m.226/3). Bu fiillerin kasten işlenmiş olması aranır; dolayısıyla dosyanın cihazda tespit edilmiş olması, bilerek bulundurulduğu anlamına gelmez.
Kanundaki karşılığı hata hükmüdür. Fiilin icrası sırasında suçun kanuni tanımındaki maddi unsurları bilmeyen kimse kasten hareket etmiş olmaz (TCK m.30/1). Otomatik önbellek kayıtları, toplu aktarım sırasında istem dışı gelen dosyalar ve cihaza üçüncü kişilerin erişimi bu çerçevede incelenir.
Kapsam tartışmasının ayrı bir boyutu da içeriğin üretilmiş olup olmadığıdır; bu konuda yapay zekâ üretimi görseller yazımıza bakabilirsiniz.
Teknik Bulgu ile Suçun Unsurları Arasındaki Mesafe
Bir mahkûmiyet, suçun bütün unsurlarının ortaya konulmasını gerektirir. Teknik bulgu bu unsurlardan yalnız birine kısmen hizmet eder; geri kalanı bağımsız delillerle doldurulmalıdır.
| Suçun unsuru | Hash eşleşmesi tek başına yeterli mi | Gereken |
|---|---|---|
| Maddi konu | Kısmen | Dosyanın kimliği eşleşmeyle gösterilebilir; hukuki nitelendirme ayrıca yapılır |
| Fiil | Hayır | Bulundurma, çoğaltma veya başkalarının kullanımına sunma ayrı ayrı ortaya konulmalıdır |
| Fail | Hayır | Cihazı veya hesabı kimin kullandığı bağımsız delille belirlenir |
| Kast | Hayır | Bilerek hareket edildiği ayrıca ispatlanmalıdır (TCK m.30/1) |
Bu mesafe görülmediğinde tipik bir akıl yürütme hatası ortaya çıkar: dosyanın kimliğine ilişkin kesin bir tespitten, faile ve kasta ilişkin kesin bir sonuç çıkarılır. Oysa bunlar farklı ispat konularıdır ve farklı delillerle karşılanır.
Mahkeme Teknik Raporla Bağlı mıdır?
Hayır. Hâkim, kararını ancak duruşmaya getirilmiş ve huzurunda tartışılmış delillere dayandırabilir; bu deliller hâkimin vicdanî kanaatiyle serbestçe takdir edilir (CMK m.217/1). Teknik rapor da bu değerlendirmeye tabi bir delildir; bağlayıcı bir tespit değildir.
Ayrıca ortaya konulması istenen delil, ispat edilmek istenen olayın karara etkisi yoksa reddolunur (CMK m.206/2-b). Bu hüküm, bulgunun hangi olguyu ispat ettiğinin açıkça ortaya konulmasını gerektirir.
Bildirime dayanan dosyalarda raporun hukuki niteliği ayrıca tartışılır; bu konuda NCMEC raporu tek başına mahkûmiyete yeter mi yazımıza, cihaz incelemesinin usulü için telefona ve bilgisayara el koyma yazımıza bakabilirsiniz.
Hash’in İkinci İşlevi: İnceleme Kopyasının Bütünlüğü
Aynı yöntem, soruşturmada ikinci bir amaçla daha kullanılır ve bu kullanım savunma bakımından en az birincisi kadar önemlidir: inceleme kopyasının bozulmadığını göstermek.
Cihaz incelemesinde işlem, kural olarak cihazın kendisi üzerinde değil, alınan kopya üzerinde yürütülür. Kanun bu noktada açık bir yükümlülük getirir: bilgisayar ve kütüklerine el koyma işlemi sırasında sistemdeki bütün verilerin yedeklemesi yapılır ve bu yedekten bir kopya çıkarılarak şüpheliye veya vekiline verilir; durum tutanağa geçirilerek imza altına alınır (CMK m.134/3-4).
Kopyanın alındığı anda hesaplanan özet değer, sonraki her aşamada yeniden hesaplanarak karşılaştırılabilir. Değerler örtüşüyorsa kopya üzerinde değişiklik yapılmadığı gösterilmiş olur. Örtüşmüyorsa ya da başlangıç değeri hiç kaydedilmemişse, incelenen verinin el koyma anındaki veriyle aynı olduğu aynı güvenle söylenemez.
Bu yüzden savunmanın kontrol edeceği noktalardan biri, tutanakta bir bütünlük değerinin bulunup bulunmadığı ve şüpheliye verilen kopyanın bu değerle uyuşup uyuşmadığıdır. Aynı teknik, iddiayı kurarken kullanıldığı gibi, incelemenin güvenilirliğini denetlerken de kullanılır.
Rapor Okunurken Hangi İfadelere Dikkat Edilir?
Adlî bilişim raporlarında iki tür cümle bir arada bulunur: tespit cümleleri ve çıkarım cümleleri. Tespit, cihazda gözlenen veriyi aktarır. Çıkarım ise o veriden varılan sonucu ifade eder ve çoğu zaman hukuki bir değerlendirme içerir.
| İfade türü | Örnek anlatım | Nasıl değerlendirilir |
|---|---|---|
| Tespit | “Şu konumda şu ada sahip dosya bulunmuştur.” | Gözlenen veridir; dayanağı incelemenin kendisidir |
| Tespit | “Dosyanın özet değeri karşılaştırma kümesindeki bir kayıtla örtüşmüştür.” | Yöntem ve kaynak gösterildiği ölçüde denetlenebilir |
| Çıkarım | “Dosya kullanıcı tarafından indirilmiştir.” | Hangi kayda dayandığı ayrıca sorulmalıdır |
| Çıkarım | “Kullanıcı içerikten haberdardır.” | Kasta ilişkin bir değerlendirmedir; teknik tespit değildir |
| Hukuki nitelendirme | “Dosya suç konusu niteliktedir.” | Nitelendirme mahkemeye aittir; bilirkişi raporunun sonucu değildir |
Aradaki fark önemlidir, çünkü çıkarım cümleleri rapor içinde tespitle aynı kesinlikte yazılır. “Dosya kullanıcı tarafından indirilmiştir” ifadesi bir gözlem değil, bir yorumdur; hangi veriye dayandığı raporda gösterilmediğinde denetlenemez hâle gelir.
Bu nedenle rapor değerlendirilirken her sonucun karşısına “bu, hangi kayda dayanıyor?” sorusu konulur. Dayanağı gösterilmeyen çıkarımlar, dosyaya beyanla ayrıca ileri sürülebilir.
Zaman Damgaları Ne Anlatır?
Dosya sistemleri her kayıt için birden fazla tarih tutar: dosyanın oluşturulduğu, son değiştirildiği ve son erişildiği zaman. Bu üç veri farklı olguları gösterir ve çoğu zaman birbiriyle karıştırılır.
| Tarih | Gösterdiği | Sınırı |
|---|---|---|
| Oluşturma | Kaydın ilgili konumda ilk kez oluştuğu an | Kopyalama ve aktarma işlemleri bu tarihi yeniden üretebilir |
| Son değiştirme | İçeriğin en son değiştirildiği an | İçerik değişmeden konum değişmişse bu tarih sabit kalabilir |
| Son erişim | Kayda en son erişildiği an | Otomatik tarama ve yedekleme süreçleri de erişim üretebilir |
| Ortak sınır | — | Hiçbiri, işlemi kimin yaptığını göstermez |
Bu verilerin ortak bir sınırı vardır: hiçbiri cihazı o anda kimin kullandığını göstermez. Zaman damgası bir işlemin ne zaman gerçekleştiğine işaret eder; o işlemi kimin yaptığı, oturum ve kullanıcı hesabı kayıtlarıyla ayrıca ortaya konulur.
Ayrıca tarihler, dosyanın bir ortamdan diğerine aktarılması, yedekten geri yüklenmesi veya senkronizasyon hizmetleriyle kopyalanması gibi işlemlerden etkilenebilir. Bu ihtimallerin dışlanıp dışlanmadığı raporda görülmelidir.
Savunma Neyi İster?
Bu dosyalarda savunmanın ilk işi sonucu tartışmak değil, sonucun nasıl üretildiğini görmektir. Raporun dayandığı yöntem, karşılaştırmanın yapıldığı kayıt kümesi, eşleşen dosyaların konumu ve zaman verileri dosyaya yansımadığında bulgu denetlenemez hâle gelir.
Aynı şekilde, cihazın veya hesabın birden fazla kişi tarafından kullanılıp kullanılmadığı, oturum ve erişim kayıtlarıyla ortaya konulabilecek bir husustur. Bu kayıtların istenmesi, isnadın faile bağlanmasındaki boşluğun görülmesini sağlar.
Suç tipinin genel çerçevesi için müstehcenlik suçu yazımız incelenebilir.
Sonuç ve Değerlendirme
Hash eşleşmesi güvenilir bir tanımlama aracıdır; ancak tanımlama ile isnat aynı şey değildir. Eşleşme dosyanın kimliğini gösterir, failin kim olduğunu ve iradesini göstermez.
Bu nedenle bu tür dosyalarda tartışma, teknik sonucun doğruluğu üzerinde değil, o sonuçtan çıkarılan hukuki çıkarımlar üzerinde yürür. Fiilin doğru saptanması, failin bulguya bağlanması ve kastın ayrıca ortaya konulması ayrı ayrı incelenmesi gereken konulardır.
Her dosyanın teknik ve hukuki koşulları kendine özgüdür; buradaki açıklamalar genel çerçeveyi ortaya koyar. Mevzuat metni için Ceza Muhakemesi Kanunu güncel hâline bakılabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Hash eşleşmesi tek başına mahkûmiyet için yeterli midir?
Eşleşme, bir dosyanın karşılaştırma listesindeki bir kayıtla aynı olduğunu gösterir. Failin kim olduğunu, dosyanın nasıl geldiğini ve bilerek bulundurulduğunu göstermez. Mahkeme hükmünü hukuka uygun elde edilmiş ve duruşmada tartışılmış delillere dayandırır; bu unsurların ayrıca ortaya konulması gerekir.
Hash eşleşmesi yanılabilir mi?
Karşılaştırmanın hangi yöntemle ve hangi kayıt kümesine göre yapıldığı sonucu etkiler. Birebir özet değeri karşılaştırması ile benzerlik temelli karşılaştırma farklı hassasiyetlere sahiptir. Bu nedenle raporun dayandığı yöntemin ve kaynağın dosyada açıkça gösterilmesi önem taşır.
Dosyanın cihazda bulunması bulundurma sayılır mı?
Bulundurma fiilinin kasten işlenmiş olması aranır. Otomatik önbellek kayıtları, istem dışı gelen dosyalar veya cihaza üçüncü kişilerin erişimi gibi durumlarda, dosyanın varlığı ile bilerek bulundurulması aynı şey değildir. Bu ayrım somut bulgularla değerlendirilir.
Silinmiş bir dosyanın bulunması aleyhe sonuç doğurur mu?
Geri getirilen bir kayıt, dosyanın bir zamanlar cihazda yer aldığını gösterebilir; ancak silinme anındaki iradeyi ve dosyanın cihaza nasıl geldiğini göstermez. Bu husus, zaman damgaları ve erişim kayıtlarıyla birlikte ayrıca incelenir.
Ortak kullanılan cihazda bulunan dosyadan kim sorumlu olur?
Cihazın veya hesabın birden fazla kişi tarafından kullanıldığı durumlarda, bulgunun tek bir kişiye bağlanması ek delil gerektirir. Oturum kayıtları, kullanıcı hesapları ve erişim verileri bu yönden değerlendirilir.
Mahkeme teknik raporla bağlı mıdır?
Hayır. Deliller hâkimin vicdanî kanaatiyle serbestçe takdir edilir (CMK m.217/1). Teknik rapor bir delildir; bağlayıcı bir tespit değildir. Raporun dayanağı ve yöntemi tartışmaya açıktır.
Savunma raporun dayanağını isteyebilir mi?
Raporun hangi yönteme, hangi kayıt kümesine ve hangi verilere dayandığının dosyaya yansıtılması, savunmanın bulguyu değerlendirebilmesi için gereklidir. Eksik bırakılan noktalar dosyaya beyanla ileri sürülebilir.
Adlî bilişim raporu, eşleşme listesi ve erişim kayıtları üzerinden dosyanızın hangi noktada tartışmaya açık olduğunu görüşebiliriz.
Yazar Hakkında
Av. Burakhan Çalışkan, İstanbul Barosu levhasına kayıtlı olup Kartal’daki bürosunda dijital delile dayanan ceza dosyalarını yürütmektedir. Teknik bulguya dayanan isnatlarda; raporun dayandığı yöntemin ve kayıtların dosyaya yansıtılmasının talep edilmesinden bulgunun faile bağlanmasındaki boşlukların ortaya konulmasına, kast unsuruna ilişkin savunmanın kurulmasından rapora karşı beyan hazırlanmasına kadar şüpheli ve sanık müdafiliği yapmaktadır. İletişim: 0 506 976 23 55 — Cevizli Mahallesi, Ulubey Sokak, No: 4A D: 46, Kartal/İstanbul.
Eşleşmenin teknik olarak ne anlama geldiği kadar, bu teknik değerlendirmenin dosyaya nasıl taşınacağı da önemlidir. İnceleme istemi, rapora itiraz ve uzman mütalaası usulü için bilirkişi ve uzman mütalaası yazısını inceleyebilirsiniz.
Hukuki Sorumluluk Reddi
Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup güncel mevzuat ve yerleşik hukuki uygulama esas alınarak kaleme alınmıştır. İçerikte yer alan değerlendirmeler, somut olayın kendine özgü koşullarına göre farklılık gösterebilecek genel nitelikte açıklamalardır ve hiçbir şekilde hukuki tavsiye niteliği taşımaz, avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Mevzuat ve içtihatlar zaman içinde değişebileceğinden, somut bir hukuki sorun hakkında adım atmadan önce alanında yetkili bir avukata danışılması önerilir.