Kısa cevap: Reşit olmayanla cinsel ilişki, TCK m. 104’te düzenlenir: cebir, tehdit ve hile olmaksızın, on beş yaşını bitirmiş olan çocukla cinsel ilişkide bulunan kişi, şikâyet üzerine iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Suçun ayırt edici yanı, mağdurun on beş yaşını bitirmiş olmasıdır: bu yaşın altında her türlü cinsel davranış cinsel istismar (TCK m. 103) sayılır ve ceza 8 yıldan 15 yıla kadar hapse çıkar. Fiil, mağdurla arasında evlenme yasağı bulunan kişi tarafından işlenmişse şikâyet aranmaz ve ceza 10 yıldan 15 yıla kadar hapistir.
Mağdurun yaşı ve iradenin etkilenip etkilenmediği, hangi maddenin uygulanacağını doğrudan belirler. Durumunuzu kısaca aktarabilirsiniz.
TCK 104 madde metni
(1) Cebir, tehdit ve hile olmaksızın, onbeş yaşını bitirmiş olan çocukla cinsel ilişkide bulunan kişi, şikayet üzerine, iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
(2) Suçun mağdur ile arasında evlenme yasağı bulunan kişi tarafından işlenmesi hâlinde, şikâyet aranmaksızın, on yıldan on beş yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
(3) Suçun, evlat edineceği çocuğun evlat edinme öncesi bakımını üstlenen veya koruyucu aile ilişkisi çerçevesinde koruma, bakım ve gözetim yükümlülüğü bulunan kişi tarafından işlenmesi hâlinde, şikâyet aranmaksızın ikinci fıkraya göre cezaya hükmolunur.
Kaynak: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, mevzuat.gov.tr — madde metni birebir aktarılmıştır.
Videolu anlatım
Suçun unsurları
Fıkra fıkra cezalar
| Hâl | Fıkra | Ceza | Şikâyet | Görevli mahkeme |
|---|---|---|---|---|
| Temel hâl — cebir, tehdit ve hile olmaksızın, 15 yaşını bitirmiş çocukla cinsel ilişki | m. 104/1 | 2 – 5 yıl hapis | Şikâyet üzerine | Asliye ceza |
| Mağdur ile arasında evlenme yasağı bulunan kişi tarafından işlenmesi | m. 104/2 | 10 – 15 yıl hapis | Şikâyet aranmaz | Ağır ceza |
| Evlat edinme öncesi bakımı üstlenen veya koruyucu aile ilişkisi içindeki kişi tarafından işlenmesi | m. 104/3 | İkinci fıkraya göre: 10 – 15 yıl hapis | Şikâyet aranmaz | Ağır ceza |
Madde metni bu konuda açıktır. Birinci fıkrada “şikayet üzerine” denilmiş; ikinci ve üçüncü fıkralarda ise “şikâyet aranmaksızın” ibaresi kullanılmıştır. Yani temel hâlde şikâyetten vazgeçme davayı düşürürken, evlenme yasağı veya koruyucu aile hâllerinde vazgeçme sonuç doğurmaz.
15 yaş sınırı: hangi madde uygulanır?
Bu suçun tamamı tek bir eşiğin etrafında döner. Aşağıdaki tablo, mağdurun yaşı ve fiilin işleniş biçimine göre hangi maddenin uygulanacağını gösterir.
| Mağdurun yaşı | Cebir, tehdit veya hile | Suç | Madde | Ceza |
|---|---|---|---|---|
| 15 yaşını tamamlamamış | Var veya yok — fark etmez | Çocukların cinsel istismarı | m. 103 | 8 – 15 yıl; organ sokma hâlinde 16 yıldan az olamaz |
| 15 yaşını tamamlamış ancak algılama yeteneği gelişmemiş | Var veya yok | Çocukların cinsel istismarı | m. 103 | 8 – 15 yıl |
| 15 – 18 yaş arası | Var | Çocukların cinsel istismarı | m. 103/1-b | 8 – 15 yıl |
| 15 – 18 yaş arası | Yok | Reşit olmayanla cinsel ilişki | m. 104/1 | 2 – 5 yıl (şikâyete bağlı) |
| 18 yaşını doldurmuş | Yok — rıza var | Suç oluşmaz | — | — |
Aynı fiil, mağdur on beş yaşını bir gün önce doldurmuşsa 2 – 5 yıl, bir gün sonra dolduracaksa 8 – 15 yıl hapis cezası gerektirebilir. Bu nedenle mağdurun suç tarihindeki yaşının kesin olarak tespiti dosyanın en kritik noktalarındandır. Kovuşturma evresinde yaş tespitiyle ilgili bir sorunla karşılaşılması hâlinde mahkeme, ilgili kanunda belirlenen usule göre bu sorunu çözerek hükmünü verir (CMK m. 218/2).
Nüfus kaydı, kemik yaşı incelemesi ve dosyadaki diğer veriler sonucu belirler. Elinizdeki belgeleri aktarabilirsiniz.
Uzlaştırma, zamanaşımı ve yaptırım seçenekleri
Cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda uzlaştırma yoluna gidilemez (CMK m. 253/3); bu, suçun şikâyete bağlı olmasını değiştirmez.
Dava zamanaşımı, cezanın üst sınırına göre belirlenir (TCK m. 66/4): temel hâlde sekiz yıl, ikinci ve üçüncü fıkralarda on beş yıl. Çocuklara karşı üstsoy veya bunlar üzerinde hüküm ve nüfuzu olan kimseler tarafından işlenen suçlarda ise zamanaşımı, çocuğun on sekiz yaşını bitirdiği günden başlar (TCK m. 66/6).
Temel hâlde sonuç ceza iki yıl eşiğinin altına inerse HAGB (CMK m. 231/5) veya erteleme (TCK m. 51) koşulları değerlendirilebilir. İkinci ve üçüncü fıkralarda ceza bu eşiğin çok üzerinde kaldığından gündeme gelmez.
İki madde arasındaki sınırın tartışıldığı dosyalarda savunmanın kurulma biçimi belirleyici olur; bunu cinsel istismar suçunda savunma yazısında anlattım.
Yaşa ilişkin yanılgının hukuki sonucunu nitelikli hâllerde hata (TCK 30/2) yazısında ayrıca ele aldım.
Sıkça sorulan sorular
Reşit olmayanla cinsel ilişki suçu nedir?
TCK m. 104/1’e göre, cebir, tehdit ve hile olmaksızın, on beş yaşını bitirmiş olan çocukla cinsel ilişkide bulunan kişi, şikâyet üzerine iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Suçun ayırt edici yanı, mağdurun on beş yaşını bitirmiş olması ve fiilin iradeyi etkileyen bir yöntemle gerçekleştirilmemiş olmasıdır.
Cezası ne kadar?
Temel hâlde 2 yıldan 5 yıla kadar hapistir. Suçun mağdur ile arasında evlenme yasağı bulunan kişi tarafından işlenmesi hâlinde, şikâyet aranmaksızın 10 yıldan 15 yıla kadar hapis cezasına hükmolunur (m. 104/2). Aynı ceza, evlat edinme öncesi bakımı üstlenen veya koruyucu aile ilişkisi içindeki kişi bakımından da uygulanır (m. 104/3).
15 yaş sınırı neden bu kadar önemli?
Çünkü sınırın altında ve üstünde tamamen farklı maddeler uygulanır. On beş yaşını tamamlamamış çocuklara karşı gerçekleştirilen her türlü cinsel davranış cinsel istismardır (TCK m. 103) ve ceza 8 yıldan 15 yıla kadar hapistir. On beş yaşını bitirmiş çocuklarda ise cebir, tehdit veya hile yoksa TCK m. 104 uygulanır ve ceza 2 yıldan 5 yıla iner.
Çocuğun rızası suçu ortadan kaldırır mı?
Hayır. TCK m. 104, zaten cebir, tehdit ve hile olmaksızın gerçekleşen fiilleri cezalandırır; yani rızanın varlığı suçu ortadan kaldırmaz, aksine bu maddenin uygulanma koşuludur. Rıza yalnızca hangi maddenin uygulanacağını belirler: rıza yoksa veya irade etkilenmişse m. 103, varsa m. 104.
Suç şikâyete bağlı mı?
Temel hâl (m. 104/1) şikâyete bağlıdır; madde metninde “şikayet üzerine” ibaresi yer alır. Buna karşılık ikinci ve üçüncü fıkralardaki hâllerde kanun açıkça “şikâyet aranmaksızın” demektedir; bu hâllerde suç resen soruşturulur.
Şikâyet süresi ne kadar?
Şikâyete bağlı hâlde süre, fiilin ve failin kim olduğunun bilindiği veya öğrenildiği günden itibaren altı aydır (TCK m. 73). Mağdur çocuk olduğundan şikâyet hakkı kanuni temsilcisi tarafından da kullanılabilir.
Şikâyetten vazgeçilirse dava düşer mi?
Temel hâlde evet; suç şikâyete bağlı olduğundan hüküm kesinleşinceye kadar vazgeçilmesi davayı düşürür. İkinci ve üçüncü fıkralardaki hâllerde ise şikâyet aranmadığından vazgeçme sonuç doğurmaz.
Evlenme yasağı bulunan kişi ne demek?
Türk Medeni Kanunu’nda evlenmeleri yasaklanmış kişileri ifade eder: üstsoy-altsoy, kardeşler, amca-hala-dayı-teyze ile yeğen arasındaki ilişkiler ile kayın hısımlığı ve evlatlık ilişkisinden doğan yasaklar. Bu kişiler bakımından ceza 10 yıldan 15 yıla kadar hapse yükselir ve şikâyet aranmaz.
Reşit olmayanla cinsel ilişkide uzlaşma olur mu?
Hayır. Şikâyete bağlı olsa bile, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda uzlaştırma yoluna gidilemez (CMK m. 253/3).
Görevli mahkeme hangisidir?
Temel hâlde (2 – 5 yıl) asliye ceza mahkemesi; ikinci ve üçüncü fıkralardaki hâllerde (10 – 15 yıl) ise ceza on yılın üzerinde olduğundan ağır ceza mahkemesi görevlidir (5235 sayılı Kanun m. 12).
Dava zamanaşımı ne kadar?
Zamanaşımı, cezanın üst sınırına göre belirlenir (TCK m. 66/4). Temel hâlde (üst sınır 5 yıl) dava zamanaşımı sekiz yıl; ikinci ve üçüncü fıkralarda (üst sınır 15 yıl) on beş yıldır. Ayrıca çocuklara karşı üstsoy veya bunlar üzerinde hüküm ve nüfuzu olan kimseler tarafından işlenen suçlarda zamanaşımı, çocuğun on sekiz yaşını bitirdiği günden başlar (TCK m. 66/6).
HAGB veya erteleme mümkün mü?
Temel hâlde ceza alt sınırdan verilip indirim uygulandığında iki yıl eşiğinin altına inebilir; bu durumda HAGB (CMK m. 231/5) veya erteleme (TCK m. 51) koşulları değerlendirilebilir. İkinci ve üçüncü fıkralardaki hâllerde ceza bu eşiğin çok üzerinde kaldığından gündeme gelmez.
İlgili sayfalar
On beş yaş sınırının altındaki hâller için çocukların cinsel istismarı ve cezası; yetişkin mağdurlar bakımından cinsel saldırı suçu ve cezası; temas bulunmayan hâller için TCK 105 cinsel taciz yazılarına bakabilirsiniz. Mağdur çocuğun ifadesinin alınma usulü için Çocuk İzlem Merkezi (ÇİM); delil tartışması için delil yetersizliği ve mağdur beyanı; genel çerçeve için cinsel suçlarda savunma ve savunma alanları sayfalarına geçebilirsiniz.
Dosyanın hangi aşamasında olduğunu ve mağdurun suç tarihindeki yaşını aktarmanız yeterli.
Hukuki Sorumluluk Reddi
Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup güncel mevzuat ve yerleşik hukuki uygulama esas alınarak kaleme alınmıştır. İçerikte yer alan değerlendirmeler, somut olayın kendine özgü koşullarına göre farklılık gösterebilecek genel nitelikte açıklamalardır ve hiçbir şekilde hukuki tavsiye niteliği taşımaz, avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Mevzuat ve içtihatlar zaman içinde değişebileceğinden, somut bir hukuki sorun hakkında adım atmadan önce alanında yetkili bir avukata danışılması önerilir.