Etkileşimli rehber
ÇİM kaydının dosyada bulunması, duruşmada izlenmesi ve 236/8 çözümü yapılmadan hüküm kurulamayacağı (9. CD 2025/6740), tek tanık kuralı (CMK 210) ve mağdur beyanı ölçütleri için cinsel suçlarda delil rehberini kullanın. Cinsel suçlarda delil ve ispat rehberini açın →
Kısa cevap: ÇİM, “Çocuk İzlem Merkezi”nin kısaltmasıdır (bazı kaynaklarda “Çocuk İzleme Merkezi” biçiminde de geçer). Cinsel istismar mağduru çocukların beyanlarının tek seferde, uzman eşliğinde ve Cumhuriyet savcısının nezaretinde alınması için kurulmuş özel birimlerdir. Kanuni dayanağı CMK m. 236‘dır: mağdur çocuk kural olarak bir defa dinlenir (m. 236/2), dinlenme sırasında psikoloji, psikiyatri, tıp veya eğitim alanında bir uzman bulunur (m. 236/3) ve beyan ile görüntüler kayda alınır (m. 236/5). Mağdur çocukların tanıklığında görüntü veya ses kaydı zorunludur (CMK m. 52/3) ve bu kayıtlar sadece ceza muhakemesinde kullanılır (m. 52/4).
ÇİM süreci hem mağdur vekilliği hem müdafilik bakımından belirli usul kuralarına tâbidir. Dosyanın hangi aşamasında olduğunuzu aktarabilirsiniz.
Aşağıdaki açıklamalar, ÇİM sürecinin kanunda nasıl düzenlendiğini ve uygulamada nasıl işlediğini tarafsız biçimde aktarır. Merkezlerin amacı çocuğun korunması ve beyanının usulüne uygun biçimde alınmasıdır.
ÇİM açılımı ve tanımı
ÇİM = Çocuk İzlem Merkezi. Merkezler, cinsel istismar mağduru çocukların adli ve tıbbi işlemlerinin tek bir yerde ve tek seferde yapılmasını sağlamak amacıyla, hastane bünyesinde ve özel donanımlı birimler olarak kurulmuştur.
Amaç iki yönlüdür: bir yandan çocuğun olayı defalarca anlatmak zorunda kalmasının doğurduğu ikincil örselenmeyi önlemek, diğer yandan beyanın usulüne uygun ve denetlenebilir biçimde kayda geçirilerek delil değerini korumak.
ÇİM’in kanuni dayanağı
Uygulamanın çerçevesi Ceza Muhakemesi Kanunu’nda çizilmiştir. Aşağıdaki tablo, hangi kuralın hangi maddeden geldiğini gösterir.
Bu düzenlemenin merkezinde tek görüşme ilkesi vardır: çocuk, suça ilişkin soruşturma veya kovuşturmada tanık olarak bir defa dinlenebilir. Maddî gerçeğin ortaya çıkarılması açısından zorunluluk arz eden hâller saklıdır (CMK m. 236/2). Kaydın zorunlu olması da bu ilkeyi tamamlar: beyan kayıtlı olduğu için sonraki aşamalarda tekrar alınmasına gerek kalmaz.
Süreç nasıl işler?
ÇİM süreci adım adım
Görüşmede kimler bulunur?
“ÇİM savcısı” ne demek?
Kanunda “ÇİM savcısı” adında ayrı bir sıfat bulunmaz. Uygulamada bu ifadeyle, merkezde alınan çocuk beyanına nezaret eden ve soruşturmayı yürüten Cumhuriyet savcısı kastedilir. CMK m. 236/5, TCK m. 103/2 kapsamındaki suçlardan mağdur olan çocukların soruşturma evresindeki beyanlarının, bu merkezlerde Cumhuriyet savcısının nezaretinde uzmanlar aracılığıyla alınmasını öngörür.
ÇİM raporu nedir?
Görüşmeyi yürüten uzmanın hazırladığı, çocuğun beyanı ile görüşme sürecine ilişkin gözlem ve değerlendirmelerini içeren rapordur. Görüntü ve ses kayıtlarıyla birlikte soruşturma dosyasına girer.
Rapor bir hukuki nitelendirme yapmaz; fiilin hangi suçu oluşturduğunu belirlemek savcılık ve mahkemenin görevidir. Raporun dosyadaki işlevi, beyanın hangi koşullarda ve hangi yöntemle alındığını ortaya koymaktır.
Kayıtların gizliliği
Mağdur çocukların tanıklığında görüntü veya ses kaydı zorunludur (CMK m. 52/3). Bu yolla elde edilen kayıtlar sadece ceza muhakemesinde kullanılır (CMK m. 52/4). Kayıtların bu amaç dışında kullanılması, çoğaltılması veya paylaşılması ayrı hukuki sorumluluk doğurur.
Dosyayı inceleme yetkisi bulunan müdafi ve vekil, mevzuattaki sınırlar çerçevesinde kayıtlara erişebilir. Bu erişim, adil yargılanma hakkının bir gereğidir; erişimin kapsamı ve şekli merkez ile mahkemenin belirlediği usule tâbidir.
Online iletişimle başlayan dosyalarda çocuğun beyanının rolünü çocukla online iletişim ve grooming dosyaları yazısında ele aldım.
Küçük yaştaki mağdurlarda ceza aralıklarını ve yargılamanın bütününü 12 yaşından küçük çocuğun cinsel istismarı yazısında ele aldım.
Kreş ve okul dosyalarında kurum kayıtlarının korunması ve ailenin ilk adımlarını kreş, bakıcı ve öğretmen tarafından cinsel istismar yazısında ele aldım.
Bu sürecin öğretmen-öğrenci ilişkisindeki özel yansımalarını ele aldığımız yazımızda inceleyebilirsiniz.
Bu tür iddialarda çocuğun ifadesinin özel usulünü anlattığımız yazımıza göz atabilirsiniz.
Bilirkişi raporunun iftira ispatındaki sınırlarını ele aldığımız yazımızda inceleyebilirsiniz.
ÇİM sürecinin savunma açısından değerlendirilmesini ele aldığımız yazımızda bulabilirsiniz.
ÇİM beyanının tutukluluk incelemesine etkisini tutuklama yazımızda inceleyebilirsiniz.
Çocuk beyanının uzman değerlendirmesindeki yerini ayrıca ele aldığımız yazımızda bulabilirsiniz.
Çocuk mağdurlu dosyaların genel çerçevesi için bilgi merkezimizin sayfasına, bu alandaki diğer yazılar için yazı dizinimizin sayfasına göz atabilirsiniz.
Sıkça sorulan sorular
ÇİM açılımı nedir?
ÇİM, Çocuk İzlem Merkezinin kısaltmasıdır. Bazı kaynaklarda “Çocuk İzleme Merkezi” biçiminde de geçer; resmî kullanımda tercih edilen ad Çocuk İzlem Merkezi’dir. Merkezler, cinsel istismar mağduru çocukların beyanlarının tek seferde, uzman eşliğinde ve uygun koşullarda alınması amacıyla kurulmuştur.
ÇİM nedir, ne işe yarar?
ÇİM, mağdur çocuğun adli sürecin her aşamasında yeniden ifade vermek zorunda kalmasını önlemek için oluşturulmuş özel bir birimdir. Çocuğun beyanı, Cumhuriyet savcısının nezaretinde uzmanlar aracılığıyla alınır ve kayda geçirilir (CMK m. 236/5). Böylece hem çocuğun ikincil örselenmesi azaltılır hem de beyanın delil değeri korunur.
ÇİM savcısı ne demek?
Kanunda “ÇİM savcısı” diye ayrı bir sıfat yoktur. Uygulamada bu ifadeyle, merkezde alınan çocuk beyanına nezaret eden ve soruşturmayı yürüten Cumhuriyet savcısı kastedilir. CMK m. 236/5, beyanın Cumhuriyet savcısının nezaretinde alınmasını öngörür.
ÇİM raporu nedir?
Görüşmeyi yürüten uzmanın hazırladığı ve çocuğun beyanı ile görüşme sürecine ilişkin değerlendirmelerini içeren rapordur. Görüntü ve ses kayıtlarıyla birlikte soruşturma dosyasına girer. Rapor bir hukuki nitelendirme yapmaz; nitelendirme savcılık ve mahkemeye aittir.
Çocuk kaç kez ifade verir?
Kural olarak bir kez. İşlenen suçun etkisiyle psikolojisi bozulmuş çocuk, bu suça ilişkin soruşturma veya kovuşturmada tanık olarak bir defa dinlenebilir; maddî gerçeğin ortaya çıkarılması açısından zorunluluk arz eden hâller saklıdır (CMK m. 236/2).
Kovuşturma evresinde çocuk tekrar dinlenir mi?
Kural, yeniden dinlenmemesidir. Soruşturma evresinde merkezde alınan ve kayda geçirilen beyan dosyada bulunur. Ancak maddî gerçeğin ortaya çıkarılması bakımından zorunluluk bulunduğu değerlendirilirse mahkeme yeniden beyanına başvurabilir.
Görüşmede kim bulunur, aile odada olur mu?
Görüşmeyi uzman yürütür ve Cumhuriyet savcısı nezaret eder (CMK m. 236/3 ve 236/5). Şüpheli veya sanık çocukla aynı ortamda bulunmaz. Aile, görüşme odasında yer almaz; çocuğun ihtiyacına göre merkezde bekleyebilir. Amaç, çocuğun beyanının etkilenmemesidir.
Görüşme neden kayda alınır?
Mağdur çocukların tanıklığında görüntü veya ses kaydı zorunludur (CMK m. 52/3). Kayıt, beyanın sonradan tekrar alınmasına gerek kalmadan dosyada değerlendirilebilmesini sağlar ve beyanın nasıl alındığının denetlenebilmesine imkân verir.
ÇİM kayıtlarına kimler erişebilir?
Kayıtlar soruşturma dosyasının bir parçasıdır ve sadece ceza muhakemesinde kullanılır (CMK m. 52/4). Dosyayı inceleme yetkisi bulunan müdafi ve vekil, mevzuattaki sınırlar çerçevesinde erişebilir. Kayıtların bu amaç dışında kullanılması veya paylaşılması ayrı hukuki sorumluluk doğurur.
Hangi suçların mağduru çocuklar ÇİM’e yönlendirilir?
CMK m. 236/5, TCK m. 103’ün ikinci fıkrasında düzenlenen suçlardan mağdur olan çocukların beyanlarının merkezlerde alınmasını öngörür. Uygulamada cinsel istismar ve cinsel saldırı başta olmak üzere, çocuğun ağır biçimde etkilendiği diğer suç tiplerinde de merkezlere yönlendirme yapılabilmektedir.
ÇİM görüşmesi savunma açısından ne ifade eder?
Görüşme, beyanın nasıl alındığının denetlenebilir olmasını sağlar. Kaydın bulunması, beyanın hangi soru yöntemiyle alındığının ve yönlendirme olup olmadığının sonradan incelenebilmesine imkân verir. Bu, hem çocuğun korunması hem de adil yargılanma hakkı bakımından işlev görür.
İlgili sayfalar
Çocukların cinsel istismarı suçunun kanuni çerçevesi için çocukların cinsel istismarı ve cezası; mağdur çocuğun beyanının delil değeri bakımından mağdur beyanı tek başına yeterli midir yazılarına bakabilirsiniz. Cinsel suç mağdurlarının hakları ve vekillik için cinsel suç mağduru vekilliği; savunma tarafı bakımından cinsel suçlarda iftira savunması ve savunma alanları sayfalarına geçebilirsiniz.
İster mağdur vekilliği ister müdafilik bakımından olsun, dosyanın hangi aşamasında olduğunu aktarmanız yeterli. Görüşmeler Avukatlık Kanunu m. 36 uyarınca sır saklama yükümlülüğü altındadır.
Hukuki Sorumluluk Reddi
Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup güncel mevzuat ve yerleşik hukuki uygulama esas alınarak kaleme alınmıştır. İçerikte yer alan değerlendirmeler, somut olayın kendine özgü koşullarına göre farklılık gösterebilecek genel nitelikte açıklamalardır ve hiçbir şekilde hukuki tavsiye niteliği taşımaz, avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Mevzuat ve içtihatlar zaman içinde değişebileceğinden, somut bir hukuki sorun hakkında adım atmadan önce alanında yetkili bir avukata danışılması önerilir.
