Uyuşturucu Kullanma Suçu Askerliği Etkiler mi? Sağlık Yeteneği, Disiplin ve Hizmet Süresi (2026)

📌 Kısa Cevap: Uyuşturucu kullanma suçundan soruşturma veya dava geçirmek, incelediğimiz mevzuat metinlerine göre tek başına askerlikten muafiyet ya da askerliğe engel sayılmaz; asıl belirleyici olan, yoklamada ve sağlık kurulunda yapılan tıbbi değerlendirmedir. Sağlık Yeteneği Yönetmeliği’ne ekli Hastalıklar Listesi’nin 17. maddesinde “geçirilmiş madde kullanım bozukluğu” A diliminde (askerliğe elverişli), “madde kullanım bozukluğu” ise güncel tanı kriterlerini karşılayan olgular için D diliminde (askerliğe elverişli değil) yer alır. Askerlik sırasında uyuşturucu kullanan erbaş ve erlere 6413 sayılı Kanun Ek m.1 uyarınca 20 ila 40 gün hizmetten men cezası verilir. Ceza dosyası ile tıbbi tanı ise birbirinden bağımsız süreçlerdir.

Uyuşturucu kullanma suçundan dosyası bulunan veya askerlik çağına yaklaşan gençlerin ve ailelerin en sık sorduğu sorulardan biri, bu dosyanın askerliği nasıl etkileyeceğidir. Soru kendi içinde üç farklı hukuki düzlemi karıştırır: ceza dosyasının askerlik yükümlülüğüne etkisi, tıbbi “madde kullanım bozukluğu” tanısının askerliğe elverişlilik bakımından anlamı ve askerlik hizmeti sırasında yaşanan uyuşturucu olaylarının disiplin sonuçları. Bu yazıda 7179 sayılı Askeralma Kanunu, Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı Sağlık Yeteneği Yönetmeliği, 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu ve Askerî Ceza Kanunu hükümlerini birlikte okuyarak 2026 itibarıyla durumu anlatıyoruz. Ceza dosyasının diğer sonuçları için sabıka kaydı, memuriyet ve ehliyet yazılarımıza bakabilirsiniz.

Üç ayrı düzlem: ceza dosyası, sağlık yeteneği ve hizmet sırasındaki disiplin

Askerlik ve uyuşturucu kullanma konusunu doğru çözmek için önce hangi düzlemden söz edildiğini belirlemek gerekir. Birinci düzlemde ceza dosyası vardır: TCK m.191 kapsamında soruşturma, erteleme, kovuşturmaya yer olmadığı kararı, hükmün açıklanmasının geri bırakılması veya mahkûmiyet. İkinci düzlemde tıbbi değerlendirme vardır: yoklamada ve sağlık kurulunda “askerliğe elverişli” veya “elverişli değil” kararı verilmesi. Üçüncü düzlemde ise askerlik hizmeti sırasındaki uyuşturucu olayları ve bunların disiplin ve hizmet süresi sonuçları yer alır. Aşağıdaki tablo bu üç düzlemi ve dayanaklarını özetler.

Ceza dosyası askerlik yükümlülüğünü ortadan kaldırır mı?

Askerlik, 7179 sayılı Kanun kapsamında yükümlülük olarak yerine getirilir; yoklama her yıl 1 Ocak’ta başlar ve o yılın 31 Aralık gününe kadar devam eder (m.14). Mevzuatta, TCK m.191 kapsamındaki soruşturma veya dava dosyasının varlığını tek başına muafiyet ya da askerliğe engel sayan bir hüküm bulunmamaktadır; muafiyet ve erteleme konuları 7179 sayılı Kanunun kendi hükümlerine tabidir. Dolayısıyla kamu davasının ertelenmesi, kovuşturmaya yer olmadığı kararı veya hükmün açıklanmasının geri bırakılması, askerlik yükümlülüğünü kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Bu sonuç, ceza dosyasının askerlikle hiç ilgisi olmadığı anlamına gelmez: mahkûmiyet hâlinde hapis cezasının infazında geçen süreler hizmet süresinden sayılmaz (m.32/1-b) ve yedek subay veya yedek astsubay olma bakımından belirli suçlardan mahkûmiyet engel oluşturabilir (m.33). Ancak bunlar farklı sonuçlardır ve her biri kendi hükmünün koşullarına tabidir.

Sağlık yeteneği değerlendirmesi: yoklamadan sağlık kuruluna

7179 sayılı Kanun m.15/1 uyarınca yükümlülerin sağlık muayeneleri, Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı Sağlık Yeteneği Yönetmeliği’nde belirtilen usul ve esaslara göre yapılır. Yönetmelik m.4/1 uyarınca yükümlülerin sağlık muayeneleri, askerlik şubelerinin bulunduğu yerlerde, öncelikle varsa kayıtlı olduğu aile hekimi tarafından, yoksa en yakın resmî sağlık kuruluşunda tek tabip tarafından yapılır ve yükümlülerin tam bir fizik muayeneleri yapılarak yoklama sağlık muayene belgesinin ilgili bölümleri doldurulur. Muayene sonucunda sağlamlar ile tespit edilen hastalıkları nedeniyle Hastalıklar Listesi’nin (A) diliminden kod verilenler hakkında “Askerliğe Elverişlidir” kararı verilir; hakkında karar verilemeyenler ile beyan ettiği hastalık veya fiziki muayene bulguları nedeniyle ileri tetkik yapılarak değerlendirilmesi gereken yükümlüler ise sağlık kurulu raporu vermeye yetkili en yakın sağlık kuruluşuna sevk edilir. “Ertesi Yıla Bırakma”, “Sevk Geciktirmesi” veya “Askerliğe Elverişli Değildir” kararlı raporları tanzim etmeye yetkili makam, bu sağlık kuruluşlarının sağlık kuruludur (m.4/3).

Yönetmelik m.5 yükümlüleri yoklama sonucunda üç gruba ayırır: askerliğe elverişli olanlar (sağlık yetenekleri bakımından hiçbir hastalığı bulunmayanlar ile hastalıkları Hastalıklar Listesi’nin A dilimlerine girenler), askerliğe elverişli olmayanlar (hastalıkları B ve D dilimlerine girenler) ve geçici rahatsızlığı olanlar (hastalıkları C dilimlerine girenler). m.8/1 uyarınca askerliğe elverişli olmadığı tespit edilen yükümlüler askere alınmaz; “Askerliğe Elverişli Değildir” kararlı raporlar Millî Savunma Bakanlığı onayına gönderilir ve onaylanmasını müteakip kesinleşir. Hastalıklarının tedavi ve nekahet hâllerinde olması nedeniyle geçici olarak askerliğe elverişli olmayanlar hakkında yoklamaya tabi olanlarda “Ertesi Yıla Bırakma”, sevke tabi olanlarda “Sevk Geciktirmesi” kararı verilir (m.8/2).

Hastalıklar Listesi 17. madde: madde kullanım bozukluğu nerede?

Hastalıklar Listesi’nin 17. maddesinde “geçirilmiş madde kullanım bozukluğu” ve “madde kullanım bozukluğu” tanılarına yer verir. Metne göre A diliminde “geçirilmiş uyum bozukluğu”, “geçirilmiş madde kullanım bozukluğu” ve “kişilik örüntüleri” sayılmıştır; A dilimi, m.5/1-a gereğince askerliğe elverişli grubun içindedir. D diliminin 2 numaralı fıkrasında ise “madde kullanım bozukluğu” yer alır ve açıklama kısmında bunun, güncel tanı ve sınıflandırma kılavuzlarında tanımlanan kriterleri karşılayan olgular olduğu belirtilir (15/4/2020 tarihli 2413 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla eklenen açıklama). D dilimi, m.5/1-b uyarınca askerliğe elverişli olmayan grubun içindedir. Bu düzenlemenin iki önemli sonucu vardır. Birincisi, ölçüt bir “suç dosyası” değil, tıbbi tanıdır: kişinin güncel tanı kriterlerini karşılayıp karşılamadığı sağlık kurulunca klinik değerlendirmeyle belirlenir. İkincisi, “geçirilmiş” bozukluk ile güncel “madde kullanım bozukluğu” ayrı dilimlerde yer aldığı için aralarındaki fark, kişinin güncel durumuna ve tedavi sürecine göre değerlendirilir. Bu çalışma tıbbi bir görüş değildir; tanı ve sınıflandırma yalnızca yetkili hekim ve sağlık kurulunun işidir.

Yoklamada uyuşturucu testi yapılır mı? Tıbbi tanı ile ceza dosyası ilişkisi

Yönetmelik m.4/4, yükümlü tarafından beyan edilmeyen ya da fiziki muayene sırasında belirti ve bulgusuna rastlanmayan çeşitli hastalıkların ortaya konması veya taranması için laboratuvar veya görüntüleme tetkiki gibi ileri tetkikler yapılmasının gerekmediğini belirtir. Aynı fıkra, bu şekilde gerçekleştirilen sağlık muayenelerinde askerliğe elverişli bulunmanın kişinin muayene tarihinde tam sağlıklı olduğunu göstermeyeceğini ve silâhaltına alındıktan sonra saptanan hastalıklarının askerlik sırasında ortaya çıktığının karinesini oluşturmayacağını da düzenler. Dolayısıyla yoklama muayenesinde rutin bir uyuşturucu taraması öngörülmemiştir; sağlık kurulu ise hekimin değerlendirmesi doğrultusunda ileri tetkik isteyebilir. Ceza dosyası ile tıbbi tanı arasında doğrudan bir bağlantı yoktur: TCK m.191 kapsamında bir soruşturma geçirmiş olmak, kişinin güncel “madde kullanım bozukluğu” tanı kriterlerini karşıladığı anlamına gelmez; tersine tanı konabilmesi için ceza dosyası da gerekmez. Sağlık beyanında bulunurken doğru bilgi verilmesi önemlidir; gerçeğe aykırı beyan ve işlemlerin hukuki sorumluluk doğurabileceği unutulmamalıdır. Tedavi ve rehabilitasyon süreçlerine ilişkin gönüllü başvuru imkânı için TCK m.192/4 hükmü de ayrıca bilinmelidir: uyuşturucu madde kullanan kişi, hakkında soruşturma başlatılmadan önce resmi makamlara veya sağlık kuruluşlarına başvurarak tedavi ettirilmesini isterse cezaya hükmolunmaz.

Sağlık raporuna itiraz

Yönetmelik m.14/1 uyarınca yoklamada, sevki esnasında ya da silâhaltında yapılan muayeneleri neticesinde haklarında aile hekimi veya tek tabip tarafından verilen sağlık raporlarına itiraz hâlinde yükümlü, sağlık kurulu raporu aldırılmak üzere Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı sağlık kurulu raporu vermeye yetkili sağlık kuruluşlarına sevk edilir. Sağlık kurulu kararına itiraz hâlinde ise kontrol muayenesi için itiraz edilen raporu tanzim eden sağlık kuruluşunun bulunduğu yerdeki il sağlık müdürlüğünce belirlenecek en yakın başka bir sağlık kuruluna sevk yapılır; ilk rapordaki karar ile kontrol muayenesi kararı arasında uyumsuzluk bulunmazsa karar kesinlik kazanır, uyumsuzluk hâlinde ise yükümlü yine il sağlık müdürlüğünce belirlenecek başka bir sağlık kuruluna sevk edilir. m.14/2 uyarınca “Askerliğe Elverişlidir”, “Askerliğe Elverişli Değildir”, “Ertesi Yıla Bırakma” ve “Sevk Geciktirmesi” kararlı raporlara itirazlar askerlik şubesine yapılır. Süre ve usul ayrıntıları için güncel yönerge ve askerlik şubesinin bildirimleri de kontrol edilmelidir.

Geçici rahatsızlık, ertesi yıla bırakma ve kesin işlem

Sağlık yeteneği sürecinde her karar kalıcı değildir. Yönetmelik m.18/1 uyarınca geçici hastalıkları olan yükümlü, erbaş ve erler hakkında, hastalıkları geçinceye kadar veya sekel hâline gelinceye kadar sevk geciktirmesi, ertesi yıla bırakma veya hava değişimi işlemi yapılır; ertesi yıla bırakma, sevk geciktirmesi ve hava değişimi süreleri ilk işlem tarihinden itibaren aynı tanı ve kararlı hastalıklar bakımından üç yılı geçemez. Sabitleşmiş hastalıklarda ise üç yıllık süre beklenmeden Hastalıklar Listesi’ne göre kesin işlem yapılır. Bu düzenleme, tedavi sürecindeki bir yükümlü için kararın bekletilebileceğini, ancak süresiz bir erteleme olmadığını gösterir. m.8/2 de hastalıklarının tedavi ve nekahet hâllerinde olması nedeniyle geçici olarak askerliğe elverişli olmayanlar hakkında yoklamaya tabi olanlarda “Ertesi Yıla Bırakma”, sevke tabi olanlarda “Sevk Geciktirmesi” kararı verileceğini düzenler. Askerlik hizmetine alındıktan sonra hakkında “Askerliğe Elverişli Değildir” kararlı rapor düzenlenen yükümlüler ise m.9/1 uyarınca birlik komutanlıkları veya kurum amirliklerince rapor tarihine göre hizmet durum belgesi ile geçici olarak terhis edilir. Her durumda kararın hangi sınıfta ve hangi dilimden verildiği rapordan okunmalı; tedavi gören kişi için hekimin süre ve izlem önerileri de kayda geçirilmelidir. Bu sürecin her aşamasında tıbbi tanı ve karar yalnızca yetkili sağlık kuruluna aittir; hukuki danışmanlık bu kararların yerine geçmez.

Askerlik sırasında uyuşturucu: 6413 sayılı Kanun Ek m.1 ve disiplin

Askerlik hizmeti sırasındaki uyuşturucu olaylarının hukuki sonucu ceza yargılamasından ayrı bir disiplin rejimine bağlanmıştır. 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu Ek m.1/1 uyarınca erbaş ve erlerden uyuşturucu veya uyuşturucu olarak kabul edilen diğer uyarıcı maddeleri kullanan veya bulunduran, kullanılması maksadıyla başkalarına veren, kullanımını kolaylaştırmak için donanım veya malzeme sağlayan veya kullanılmasını özendirenlere, Kanundaki hükümlere göre disiplin kurulları tarafından yirmi günden az olmamak üzere kırk güne kadar (bu süre dâhil) hizmetten men cezası verilir. Ek m.1/2 uyarınca 5. madde uyarınca disiplin amirince düzenlenecek ve yetkili savcılığa gönderilecek adli soruşturma dosyası üzerine uyuşturucu veya uyuşturucu olarak kabul edilen diğer uyarıcı madde kullanımının tespitine yönelik rapor yetkili savcılıktan istenir ve disiplin kurulu dosyasına konulur. Bu iki fıkra birlikte okunduğunda, hizmet sırasındaki fiilin hem disiplin sürecine hem de adli soruşturmaya konu olabildiği görülür.

Askerî Ceza Kanunu’nun uyuşturucu veya uyarıcı maddelere ilişkin suçları düzenleyen 149. maddesi ise mülgadır; metindeki dipnot, söz konusu fiillerin 6413 sayılı Kanunla disiplin suçu hâline dönüştürüldüğünü ve eski hükmün yürürlükten kaldırıldığını belirtir. Bu nedenle erbaş ve erler bakımından uyuşturucu kullanma veya bulundurma, askerî ceza yargılamasından çok disiplin kurulu önünde ele alınır. Disiplin kurulunun kararı ile adli soruşturmanın sonucu birbirinden bağımsızdır; TCK m.191’e ilişkin ayrıntılar ilk defa yakalanan kişi yazımızda anlatılmıştır.

Hizmet süresinden sayılmayan süreler

7179 sayılı Askeralma Kanunu m.32/1 askerlik hizmetinden sayılmayan süreleri sıralar. Bu listede, mahkemelerin hükmettiği hapis cezalarının infazında geçen süreler (b bendi) ile kendilerini askerliğe elverişsiz hâle getirmeye veya getirtmeye teşebbüs ettikleri mahkeme kararı ile sabit olanların yargılanmalarına esas eylemleri dolayısıyla ortaya çıkan rahatsızlıklar ile uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanması nedeniyle mahkeme tarafından haklarında tedaviye karar verilenlerin bu karar nedeniyle yatarak gördüğü tedaviler veya istirahatte ya da hava değişiminde geçirdikleri süreler (ç bendi) yer alır; ayrıca 6413 sayılı Kanunda hizmetten sayılmayacağı açık olarak belirtilmiş disiplin cezaları da (c bendi) hizmet süresine eklenmez. Bu hükümlerin pratik sonucu şudur: askerlik sırasında hizmetten men cezası alan veya mahkeme tedavisi nedeniyle hizmet dışı kalan kişinin bu süreleri, tamamlaması gereken hizmet süresine sayılmaz; yani askerliğin fiilen uzaması söz konusu olabilir. Kesin hesap, hizmet durum belgesi ve birlik kayıtları üzerinden yapılır.

Yedek subay veya yedek astsubay olmak ve mahkûmiyet

7179 sayılı Kanun m.33/1, yedek subay veya yedek astsubay, yedek subay adayı veya yedek astsubay adayı iken 1632 sayılı Kanunun 30. maddesi ile 926 sayılı Kanunun 50. maddesinde belirtilen suçlardan mahkûm olanları, süresine bakılmaksızın kamu hizmetlerinden yasaklı olanları ve idari karar sonucu kamu hizmetlerinden çıkarılanları, belirli nedenlerle Türk Silahlı Kuvvetleriyle ilişkisi kesilenleri yedek subay veya yedek astsubay olamayanlar arasında sayar; bu kişiler askerlik hizmetini er statüsünde tamamlar ve hizmet süreleri erbaş ve erlerin hizmet süresi kadardır. Atıf yapılan Askerî Ceza Kanunu m.30, taksirli suçlardan verilen cezalar hariç olmak üzere ölüm, ağır hapis ve bir seneden fazla hapis cezasıyla hükümlülük hâlinde ve belirli şeref ve haysiyeti kırıcı suçlarda Türk Silahlı Kuvvetlerinden çıkarma cezasını düzenler. TCK m.191 kapsamındaki kullanma suçunun bu kategorilere girip girmediği, atıf yapılan hükümlerin metni ve somut mahkûmiyet türü incelenerek değerlendirilmelidir; erteleme, KYOK veya hükmün açıklanmasının geri bırakılması mahkûmiyet olmadığından bu değerlendirmenin dışındadır (CMK m.171/5 ve m.231/5, 231/13).

Uygulamada karşılaşılan senaryolar

• Senaryo 1 – Yoklama dönemindeki genç, TCK 191 dosyası ertelemede: Dosya tek başına muafiyet sebebi sayılmaz; yoklama muayenesi normal usulle yapılır ve tıbbi bir tanı yoksa elverişlilik kararı verilir.
• Senaryo 2 – Geçirilmiş tedavi öyküsü olan yükümlü: Hastalıklar Listesi 17. maddede “geçirilmiş madde kullanım bozukluğu” A dilimindedir; sağlık kurulu hekimlerinin güncel klinik değerlendirmesi belirleyicidir.
• Senaryo 3 – Güncel tanı kriterlerini karşıladığı değerlendirilen yükümlü: D dilimi kapsamında “madde kullanım bozukluğu” tanısı konabilir ve karar Millî Savunma Bakanlığı onayıyla kesinleşir; bu tamamen tıbbi değerlendirmedir ve beyan edilen bilgilerin doğruluğu önemlidir.
• Senaryo 4 – Askerlik sırasında test pozitifliği: Erbaş veya er hakkında Ek m.1 uyarınca 20-40 gün hizmetten men cezası verilir ve adli soruşturma raporu savcılıktan istenir.
• Senaryo 5 – Mahkûmiyet ve hapis infazı: Hapis cezasının infazında geçen süreler hizmet süresinden sayılmaz (m.32/1-b).

Sık yapılan yanlış değerlendirmeler

• “TCK 191 dosyası varsa askere alınmam” yanılgısı. İncelenen mevzuatta dosyayı tek başına muafiyet sayan hüküm yoktur; karar sağlık yeteneği değerlendirmesine bağlıdır.
• “Yoklamada uyuşturucu testi yapılır” yanılgısı. Yönetmelik m.4/4 rutin laboratuvar taramasını gerekli görmez; ileri tetkik hekim değerlendirmesine bağlıdır.
• “Madde kullanım bozukluğu tanısı için ceza dosyası gerekir” yanılgısı. Tanı güncel tanı ve sınıflandırma kriterlerine göre klinik olarak konur; ceza dosyası ayrı bir süreçtir.
• “Askerlikte uyuşturucu kullanımı hapisle sonuçlanır” yanılgısı. Erbaş ve erler bakımından Ek m.1 disiplin kurulu yaptırımı öngörür; Askerî Ceza Kanunu m.149 mülgadır.
• “Hizmetten men cezası sonuçsuzdur” yanılgısı. 6413 sayılı Kanunda hizmetten sayılmayacağı belirtilen disiplin cezaları hizmet süresine eklenmez (7179 s.K. m.32/1-c).

Yoklama öncesi pratik kontrol listesi

• Karar belgeleri: Ceza dosyanızın hangi aşamada olduğunu gösteren karar örneğini (erteleme, KYOK, HAGB, mahkûmiyet) hazır bulundurun.
• Sağlık belgeleri: Varsa tedavi ve rehabilitasyon süreçlerine ilişkin rapor ve epikrizleri saklayın; yoklamada sağlık durumunu doğru ve eksiksiz beyan edin.
• Yoklama süresi: Yoklamanın her yıl 1 Ocak’ta başlayıp 31 Aralık’ta bittiğini (7179 s.K. m.14) unutmayın; süreyi kaçırmayın.
• Rapor sonrası: Verilen raporun kararını ve dilimini okuyun; itiraz gerekiyorsa askerlik şubesine başvuru süreleri için güncel yönergeyi kontrol edin.
• Hizmet sırasında: Disiplin kurulu kararlarının ve hizmetten men süresinin hizmet durum belgesine yansıdığını takip edin.

Sonuç ve değerlendirme

Uyuşturucu kullanma suçunun askerliğe etkisi, ceza dosyası, tıbbi değerlendirme ve hizmet sırasındaki disiplin olmak üzere üç ayrı düzlemde incelenmelidir. İncelenen mevzuata göre TCK m.191 kapsamındaki soruşturma veya dava, tek başına askerlik muafiyeti ya da askerliğe engel sebebi değildir; elverişlilik kararı Sağlık Yeteneği Yönetmeliği’ne ve Hastalıklar Listesi’ne göre sağlık kurulunca verilir ve “madde kullanım bozukluğu” tıbbi bir tanıdır. Hizmet sırasında erbaş ve erlere 6413 sayılı Kanun Ek m.1 uyarınca 20-40 gün hizmetten men cezası verilir; hapis infazı ve mahkeme tedavisi süreleri ise hizmet süresinden sayılmaz. Dosya sürecinde hak kaybı yaşamamak için karar türünün doğru belirlenmesi, sağlık beyanlarının doğru yapılması ve sürelerin takip edilmesi gerekir.

İlgili yazılarımız

Sabıka Kaydı Ne Zaman Silinir? · Memuriyete Engel mi? · Ehliyeti Etkiler mi? · İlk Defa Yakalanan Ne Kadar Ceza Alır? · Denetimli Serbestlik Dosyası Nasıl Kapatılır?

Yazar Hakkında

Av. Burakhan Çalışkan, İstanbul Barosu’na kayıtlı olup ceza hukuku ve uyuşturucu suçları alanında savunma hizmeti vermektedir. Bu yazı, güncel mevzuat metinleri dikkate alınarak hazırlanmıştır.

Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup güncel mevzuat ve yerleşik hukuki uygulama esas alınarak kaleme alınmıştır. İçerikte yer alan değerlendirmeler, somut olayın kendine özgü koşullarına göre farklılık gösterebilecek genel nitelikte açıklamalardır ve hiçbir şekilde hukuki tavsiye niteliği taşımaz, avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Mevzuat ve içtihatlar zaman içinde değişebileceğinden, somut bir hukuki sorun hakkında adım atmadan önce alanında yetkili bir avukata danışılması önerilir.