Cinsel Suç Hükümlüsünün İnfazı: Koşullu Salıverilme Oranları, Denetimli Serbestlik ve 5275 m. 108/9 Tedavi Tedbirleri

Kısa cevap: Cinsel suçlardan hükümlü olanların infazı, genel rejimden iki yönüyle ayrılır. Birincisi koşullu salıverilme oranı: Basit cinsel saldırı, reşit olmayanla cinsel ilişki (104/1) ve cinsel taciz hükümlüleri cezalarının üçte ikisini (5275 s.K. m. 107/2-d); nitelikli cinsel saldırı (102/2), çocuğun cinsel istismarı (103) ve 104/2-3 hükümlüleri ise dörtte üçünü (m. 108/9) infaz kurumunda çeker; bu ikinci grupta müebbet için otuz üç, ağırlaştırılmış müebbet için otuz dokuz yıl aranır. İkincisi tedavi ve yükümlülükler: 102/2, 103 ve 104/2-3 hükümlüleri hakkında infaz sırasında ve denetim süresinde infaz hâkimi tıbbi tedavi, tedavi programı, mağdurun bölgesinde ikamet etmeme, yaklaşmama ve çocuklarla çalışmama yükümlülüklerinden bir veya birkaçına karar verir. Bu yükümlülükler çocuk hükümlülere uygulanmaz. Denetimli serbestlik (m. 105/A) koşullu salıverilmeye bir yıl kala ve açık kurumda mümkündür.

Cinsel suç davalarında mahkûmiyet kararının kesinleşmesi, sürecin sonu değil, hükümlü ve ailesi için yeni bir belirsizlik döneminin başlangıcıdır: Cezanın ne kadarı içeride geçecek, denetimli serbestlik mümkün mü, “tedavi” ne anlama geliyor, tahliye sonrasında hangi yasaklar sürecek? Kanun koyucu 2014 yılında 6545 sayılı Kanun’la ve 2020 yılında 7242 sayılı Kanun’la cinsel suç hükümlüleri için genel infaz rejiminden ayrılan bir çerçeve kurmuştur.

Bu yazıda cinsel suç türlerine göre koşullu salıverilme oranlarını, müebbet cezalarındaki süreleri, birden fazla cezada üst sınırları, açık kuruma ayrılma ve denetimli serbestlik şartlarını, 5275 sayılı Kanun m. 108/9’daki tedavi ve yükümlülükleri, ihlalin sonuçlarını ve tahliye sonrası hak yoksunluklarını ele alıyorum. Anlatım yalnızca hukuki çerçeveye ilişkindir; süre hesabı somut dosyadaki kesinleşme tarihi, tutuklulukta geçen süre ve iyi hâl değerlendirmesine göre değişir.

Koşullu salıverilme oranları: hangi suç, hangi oran?

Genel kural, süreli hapis cezasının yarısının infaz kurumunda çekilmesidir (5275 s.K. m. 107/2). Ancak 2020 yılında 7242 sayılı Kanun’la getirilen istisna listesinde cinsel suçlar ayrı oranlara bağlanmıştır. Kanun bu suçları iki gruba ayırır:

Oranların pratik sonucu şudur: Beş yıllık bir basit cinsel saldırı cezasında üç yıl dört ay, sekiz yıllık bir çocuğun cinsel istismarı cezasında altı yıl infaz kurumunda geçer; kalan süre koşullu salıverilme sonrası denetim süresidir. Tutuklulukta geçen süre infazdan mahsup edilir. Tahmini hesap için yatar hesaplama aracına bakabilirsiniz; araç yalnızca genel çerçeveyi verir, kesin tarih infaz savcılığının hesabıyla belirlenir.

Müebbet cezaları ve birden fazla ceza

Nitelikli cinsel saldırı, çocuğun cinsel istismarı ve 104/2-3 hükümlüleri hakkında 5275 s.K. m. 108/1’deki mükerrirlere özgü süreler uygulanır: Ağırlaştırılmış müebbette otuz dokuz yıl, müebbette otuz üç yıl, birden fazla süreli hapis cezasında infaz kurumunda geçirilecek süre en fazla otuz iki yıl. Diğer cinsel suçlarda genel süreler geçerlidir: Ağırlaştırılmış müebbette otuz yıl, müebbette yirmi dört yıl, birden fazla süreli hapiste en fazla yirmi sekiz yıl (m. 107/2-3). Birden fazla kesinleşmiş hüküm varsa infaz hâkimliğinden toplama kararı istenir (m. 99); cezalar bağımsızlığını korur, ancak koşullu salıverilme bu toplam üzerinden hesaplanır. Nitelikli cinsel saldırının unsurları için nitelikli cinsel saldırı (TCK 102/2), on iki yaş altı mağdurlu dosyalar için 12 yaşından küçük çocuğun cinsel istismarı yazılarına bakılabilir.

İyi hâl şartı ve infaz kurumunda değerlendirme

Koşullu salıverilme, cezanın belirli oranının çekilmesiyle kendiliğinden gerçekleşmez; hükümlünün kurumdaki süreyi iyi hâlli olarak geçirmesi gerekir (m. 107/1). İyi hâl, kurum idare ve gözlem kurulunun değerlendirmesiyle belirlenir; disiplin cezaları, tedavi ve iyileştirme programlarına katılım, iş ve eğitim faaliyetleri bu değerlendirmede dikkate alınır. Cinsel suç hükümlüleri bakımından m. 108/9 kapsamındaki tedavi programlarına katılım, iyi hâl değerlendirmesinin de parçasıdır. İyi hâl kararı olumsuzsa koşullu salıverilme ertelenir; karara karşı infaz hâkimliğine şikâyet yolu açıktır.

Müddetname hatası ve infaz hâkimliğine başvuru

Uygulamada en sık karşılaşılan sorun, müddetnamenin yanlış orana göre düzenlenmesidir: Basit cinsel saldırı hükümlüsü için dörtte üç, çocuğun cinsel istismarı hükümlüsü için yarı oranının uygulanması ya da tutuklulukta ve gözaltında geçen sürelerin eksik mahsup edilmesi, koşullu salıverilme tarihini aylarca kaydırabilir. Müddetname, kesinleşen hükümdeki suç vasfına göre düzenlenir; vasıf hükümde “TCK 102/1” olarak belirlenmişse üçte iki, “102/2” ise dörtte üç uygulanır. Hatalı müddetnameye karşı infaz hâkimliğine şikâyet yolu açıktır; infaz hâkimliği kararına karşı da itiraz edilebilir. Başvuru, hükümlü, müdafii ya da yasal temsilcisi tarafından yapılabilir ve süreye bağlı değildir; ancak koşullu salıverilme tarihine yakın dönemde yapılan başvurularda karar gecikirse hükümlü hak ettiği tarihten sonra tahliye olabilir. Bu nedenle müddetname tebliğ edilir edilmez kontrol edilmelidir.

Açık kuruma ayrılma ve denetimli serbestlik

Denetimli serbestlik tedbiri uygulanmak suretiyle infaz, 5275 s.K. m. 105/A ile düzenlenmiştir: Açık ceza infaz kurumunda veya çocuk eğitimevinde bulunan ve koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az süre kalan iyi hâlli hükümlünün talebi hâlinde, cezanın koşullu salıverilme tarihine kadar olan kısmı denetimli serbestlikle infaz edilebilir. 2025 yılında 7550 sayılı Kanun’la getirilen ek şart uyarınca hükümlünün, koşullu salıverilme tarihine kadar kurumda geçirmesi gereken sürenin en az onda birini ve beş günden az olmamak üzere kurumda geçirmiş olması gerekir.

Cinsel suç hükümlüleri için belirleyici eşik, açık kuruma ayrılmadır. Açık ceza infaz kurumlarına ayrılma yönetmeliği, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlardan hükümlüler için genel kuraldan ayrılan süre şartları öngörür; bu şartlar sağlanmadan açık kuruma, dolayısıyla denetimli serbestliğe geçiş mümkün olmaz. Denetimli serbestlik döneminde kamuya yararlı işte çalışma, belirli bölgede denetim altında bulunma, belirli yerlere gitmeme ve programlara katılma yükümlülüklerinden bir ya da birkaçı uygulanır (m. 105/A-5). Denetimli serbestliğin genel çerçevesi denetimli serbestlik nedir yazısında, yurt dışı çıkış sınırı denetimli serbestlikte yurt dışına çıkılabilir mi yazısında anlatılmıştır.

5275 m. 108/9: tedavi ve yükümlülükler

2014 yılında 6545 sayılı Kanun’la eklenen m. 108/9, TCK 102/2, 103 ve 104/2-3 hükümlüleri hakkında (m. 188 hariç) cezanın infazı sırasında ve koşullu salıverildikleri takdirde denetim süresi içinde, infaz hâkimi tarafından aşağıdaki tedavi veya yükümlülüklerden bir veya birkaçına karar verilmesini öngörür:

• Tıbbi tedaviye tabi tutulmak. Uygulama esasları, Sağlık Bakanlığının görüşü alınarak Adalet Bakanlığınca çıkarılan yönetmelikle düzenlenir (m. 108/11). Tedavinin türü ve süresi hekim değerlendirmesine bağlıdır; yönetmelik hükümleri yargı denetimine de konu olmuştur.
• Tedavi amaçlı programlara katılmak. Bireysel ve grup terapileri, öfke kontrolü ve cinsel suç faillerine yönelik iyileştirme programları; kurumda ve denetimli serbestlik müdürlüğünde yürütülür.
• Mağdurun oturduğu ve çalıştığı yerleşim bölgesinde ikamet etmekten yasaklanmak.
• Mağdurun bulunduğu yerlere yaklaşmaktan yasaklanmak.
• Çocuklarla bir arada olmayı gerektiren bir ortamda çalışmaktan yasaklanmak. Okul, kreş, yurt, spor kulübü, servis hizmeti gibi alanlar.
• Çocuklar hakkında bakım ve gözetim yükümlülüğünü gerektiren faaliyet icra etmekten yasaklanmak. Bakıcılık, koruyucu ailelik, öğreticilik.

Kanun metni “karar verilir” ifadesini kullanır; infaz hâkimi bu yükümlülüklerden en az birine karar vermek durumundadır, ancak hangilerinin uygulanacağını hükümlünün durumuna, suçun niteliğine ve mağdurla ilişkisine göre belirler. Yükümlülükler çocuk hükümlüler hakkında uygulanmaz (m. 108/10). Kararlar infaz hâkimliğince verildiğinden, karara karşı itiraz yolu açıktır; yükümlülüğün kapsamının ölçüsüz belirlendiği (örneğin mağdurla aynı ilde ikamet yasağının tüm ili kapsaması) ileri sürülebilir.

Denetim süresi ve ihlalin sonuçları

Koşullu salıverilen hükümlü, hak ederek tahliye tarihine kadar denetim süresine tabidir. Bu süre içinde hükümlünün kasıtlı bir suç işlemesi ya da kendisine yüklenen yükümlülüklere uymaması hâlinde koşullu salıverilme kararı geri alınır; kalan ceza aynen infaz kurumunda çektirilir ve bu ceza için yeniden koşullu salıverilme mümkün olmaz. Denetimli serbestlik döneminde yükümlülük ihlali ise hükümlünün kapalı kuruma geri gönderilmesiyle sonuçlanır. 108/9 yükümlülüklerinin denetim süresindeki ihlali, yönetmelik çerçevesinde infaz hâkimliğine bildirilir ve yaptırıma bağlanır. İhlalin somut sonuçları için tekerrür ve mükerrirlik cezayı nasıl etkiler ve cezaevinde infaz ve şartlı tahliye oranı yazılarındaki genel çerçeveye bakılabilir; oranlar farklı olsa da mekanizma aynıdır.

Süreç adım adım

Tahliye sonrası: hak yoksunlukları, adli sicil ve meslek yasakları

TCK m. 53 kapsamındaki hak yoksunlukları (kamu görevi, seçilme, velayet ve vesayet, dernek ve şirket yöneticiliği, izne tabi meslek icrası) kural olarak hapis cezasının infazı tamamlanıncaya kadar sürer; koşullu salıverilen hükümlü bakımından mahkeme, kendi altsoyu üzerindeki velayet ve vesayet yetkilerini kullanmasına karar verebilir. Ayrıntı için cinsel suçlarda TCK 53 hak yoksunlukları yazısına bakılabilir. 108/9 kapsamındaki çocuklarla çalışma ve bakım yasakları ise infaz süresiyle sınırlı değildir; denetim süresi boyunca devam eder.

Adli sicil kaydı, cezanın infazının tamamlanmasıyla arşiv kaydına alınır; arşiv kaydının silinmesi için kanunda öngörülen sürelerin geçmesi ve yasaklanmış hakların geri verilmesi kararı gerekir. Bu süreç adli sicil kaydı nasıl silinir yazısında anlatılmıştır. Özel öğretim, sağlık, güvenlik ve çocukla ilgili mesleklerde adli sicil ve arşiv kaydı, çalışma izninin verilmemesi sonucunu doğurabilir.

Hastalık ve infazın ertelenmesi

Koşullu salıverilme oranlarından bağımsız olarak, hükümlünün infaz kurumunda tutulmasının hayatı için kesin bir tehlike oluşturduğu ağır hastalık hâllerinde 5275 s.K. m. 16 kapsamında infazın geri bırakılması, kadın hükümlülerde gebelik ve doğum sonrası dönem için ayrı erteleme sebepleri gündeme gelir. Bu hükümler cinsel suç hükümlüleri için de geçerlidir; ancak infazın ertelenmesi koşullu salıverilme süresini işletmez. Ayrıca kasten işlenen suçlarda üç yıl ve daha az süreli hapis cezalarında hükümlünün talebiyle infazın ertelenmesi (m. 17) cinsel suçlarda ceza miktarı nedeniyle nadiren uygulanabilir.

Çocuk hükümlüler

Cinsel dokunulmazlığa karşı suçlardan hapis cezasına mahkûm olan çocuklar cezalarının üçte ikisini çektiklerinde koşullu salıverilebilir (m. 107/2-e); 108/9’daki tedavi ve yükümlülükler çocuklar hakkında uygulanmaz (m. 108/10). İnfaz çocuk eğitimevinde ya da çocuk kapalı ceza infaz kurumunda yapılır; on sekiz yaşını dolduran hükümlü, cezasının kalan kısmını yetişkin kurumunda çeker. Çocuk failin yargılama usulü için 15–18 yaş arası çocuğun cinsel suç işlemesi yazısına bakılabilir.

Uygulamada karıştırılan noktalar

“Cinsel suçlarda yatar dörtte üçtür.” Yalnızca 102/2, 103 ve 104/2-3’te dörtte üç; basit cinsel saldırı, 104/1 ve tacizde üçte iki; müstehcenlikte yarı.

“Denetimli serbestlik cinsel suçlarda yasak.” Yasak değildir; ancak açık kuruma ayrılma şartları ve onda bir kuralı nedeniyle fiilen geç ve sınırlı uygulanır.

“Tedavi kararı her hükümlüye kimyasal tedavi demektir.” Kanun altı yükümlülükten bir veya birkaçını öngörür; tıbbi tedavi bunlardan yalnızca biridir ve hekim değerlendirmesine bağlıdır.

“Koşullu salıverilince ceza biter.” Hak ederek tahliyeye kadar denetim süresi ve 108/9 yükümlülükleri sürer; ihlalde kalan ceza aynen çektirilir.

“Tahliye olunca her işte çalışılabilir.” Çocuklarla ilgili çalışma ve bakım yasakları denetim süresi boyunca devam eder; adli sicil bazı mesleklerde kalıcı engel oluşturur.

Sonuç ve değerlendirme

Cinsel suç hükümlüsünün infazı, suç tipine göre iki farklı rejime tabidir: Basit cinsel saldırı, 104/1 ve tacizde üçte iki oranı ve genel süreler; nitelikli cinsel saldırı, çocuğun cinsel istismarı ve 104/2-3’te dörtte üç oranı, mükerrirlere özgü müebbet süreleri ve 108/9’daki tedavi ve yükümlülükler. Denetimli serbestlik, açık kuruma ayrılma ve onda bir kuralına bağlıdır. Koşullu salıverilme cezayı bitirmez; denetim süresi ve yükümlülükler hak ederek tahliyeye kadar sürer, ihlali kalan cezanın aynen çektirilmesiyle sonuçlanır. Hükümlü ve ailesi için belirleyici adımlar, müddetnamenin doğru orana göre düzenlendiğinin kontrolü, 108/9 kararının kapsamına itiraz ve açık kuruma ayrılma şartlarının takibidir.

Cinsel saldırının ceza çerçevesi için cinsel saldırı suçu ve cezası (TCK 102), kesinleşmiş hükme karşı olağanüstü kanun yolu için yargılamanın yenilenmesi infazı durdurur mu ve silonun tamamı için cinsel suçlar bilgi merkezi sayfasına bakabilirsiniz. Kanun metni için 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun‘a başvurabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Yazar Hakkında

Av. Burakhan Çalışkan, İstanbul Barosu’na kayıtlı olarak Kartal’daki bürosunda ceza hukuku alanında çalışmaktadır. Cinsel suç hükümlülerinin infaz süreci, müddetname denetimi, koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik başvuruları ile 5275 sayılı Kanun m. 108/9 kapsamındaki yükümlülük kararlarına itiraz, doğrudan çalışma alanı içinde yer alır. Hem müdafilik hem mağdur vekilliği yürütmekte; bu alandaki değerlendirmelerini bu sitede ve YouTube kanalında paylaşmaktadır.

Hukuki Sorumluluk Reddi

Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup güncel mevzuat ve yerleşik hukuki uygulama esas alınarak kaleme alınmıştır. İçerikte yer alan değerlendirmeler, somut olayın kendine özgü koşullarına göre farklılık gösterebilecek genel nitelikte açıklamalardır ve hiçbir şekilde hukuki tavsiye niteliği taşımaz, avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Mevzuat ve içtihatlar zaman içinde değişebileceğinden, somut bir hukuki sorun hakkında adım atmadan önce alanında yetkili bir avukata danışılması önerilir.