Kısa cevap: Evet. Türk Ceza Kanunu m. 163/3, abonelik esasına göre yararlanılabilen elektrik enerjisi, su ve doğal gazı aynı fıkrada düzenler. Bu üç kaynaktan herhangi birinin, sahibinin rızası olmaksızın ve tüketim miktarının belirlenmesini engelleyecek şekilde tüketilmesi hâlinde kişi hakkında 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. Yani kaçak su ve kaçak doğalgaz, kaçak elektrikle aynı ceza aralığına tabidir.
Bu eşitlik çoğu zaman bilinmez; kaçak elektrik yaygın olarak konuşulurken su ve doğalgazın daha hafif bir konu olduğu sanılır. Oysa kanun üçü arasında ayrım yapmamıştır. Aşağıda maddenin üç fıkrası arasındaki farkı, doğalgaza özgü ek riski ve ödeme yoluyla dosyanın kapanma imkânını ele alıyoruz.
Yaratılan riskin niteliğine göre genel tehlike suçları da gündeme gelebilir. İsnadın kapsamı erken netleştirilmelidir.
TCK m. 163’ün üç fıkrası
Karşılıksız yararlanma suçu, Türk Ceza Kanunu‘nda birbirinden farklı üç durumu ayrı ayrı düzenler. Aralarındaki ceza farkı belirgindir.
İlk iki fıkrada kanun hapis cezası ile adli para cezası arasında seçimlik bir yaptırım öngörürken, üçüncü fıkrada yalnızca hapis cezası düzenlenmiştir. Bu, kanun koyucunun abonelik esaslı altyapı hizmetlerine yönelik müdahaleyi daha ağır gördüğünü gösterir.
Suçun iki unsuru su ve doğalgazda nasıl uygulanır?
Kısa Cevap: Elektrikte olduğu gibi burada da iki unsur birlikte aranır: tüketimin sahibinin rızası olmaksızın yapılması ve tüketim miktarının belirlenmesini engelleyecek şekilde gerçekleştirilmesi. Sayaçtan geçen ancak bedeli ödenmeyen tüketim bu fıkra kapsamına girmez.
Uygulamada ikinci unsuru karşılayan tipik durumlar şunlardır:
- Suda: Sayaç öncesinden hat alınması, sayacın ters çevrilmesi ya da devre dışı bırakılması, mühre müdahale edilmesi.
- Doğalgazda: Sayaç baypası, sayacın sökülüp yeniden takılması, ölçümü etkileyecek bir düzenek kurulması.
- Her ikisinde: Aboneliği kapatılmış ya da hiç kurulmamış bir noktadan tesisata bağlantı yapılması.
Buna karşılık sayacın kendiliğinden hatalı çalışması, yıpranma veya teknik arıza nedeniyle eksik ölçüm yapması, tüketicinin bir engelleme fiili bulunmadıkça bu unsuru oluşturmaz. Suçun unsurlarına ilişkin ayrıntılı çerçeve için kaçak elektrik kullanmanın cezası rehberimize bakabilirsiniz.
Doğalgaza özgü ek risk
Doğal gaz dosyalarını su ve elektrikten ayıran bir yön vardır: müdahalenin yarattığı güvenlik riski. Doğal gaz tesisatına usulsüz bir müdahale, yalnızca ölçümü engellemekle kalmaz; gaz kaçağı, yangın veya patlama riski doğurabilir.
Bu nedenle somut olayın koşullarına göre, karşılıksız yararlanma suçunun yanında kişilerin hayatı ve sağlığı bakımından tehlike yaratan genel tehlike suçları da gündeme gelebilir. Böyle bir isnadın bulunup bulunmadığı, cezanın ağırlığını bütünüyle değiştirdiğinden soruşturmanın başında netleştirilmelidir.
Savunma açısından burada iki soru önem taşır: müdahalenin niteliği fiilen bir tehlike yarattı mı, ve bu tehlikenin somut olarak ortaya konması mümkün mü? Teknik bilirkişi incelemesinin kapsamı bu noktada belirleyicidir.
Ödeme dosyayı nasıl etkiler?
Bu suçta da TCK m. 168/5’teki özel etkin pişmanlık rejimi uygulanır. Buna göre karşılıksız yararlanma suçunda fail, azmettiren veya yardım edenin pişmanlık göstererek mağdurun, kamunun veya özel hukuk tüzel kişisinin uğradığı zararı soruşturma tamamlanmadan önce tamamen tazmin etmesi hâlinde kamu davası açılmaz. Zararın hüküm verilinceye kadar tamamen tazmin edilmesi hâlinde ise verilecek ceza üçte birine kadar indirilir. Kişi bu fıkra hükmünden iki defadan fazla yararlanamaz.
Su ve doğalgaz dosyalarında bu hükmün pratik değeri yüksektir, çünkü zarar tutarları elektriğe kıyasla çoğu zaman daha sınırlı kalır ve tam tazmin daha kolay gerçekleşir. Buna karşılık ödeme kararı verilmeden önce bedel hesabının denetlenmesi gerekir; hesap varsayımsal tüketim üzerinden yapıldığından itiraza açıktır. Bu konuyu tespit tutanağına itiraz yazımızda ele aldık.
Ortak alanlarda sorumluluk
Su ve doğalgaz dosyalarında müdahale sıklıkla apartman veya site ortak alanındaki tesisatta tespit edilir. Bu durum, sorumluluğun kime ait olduğu sorusunu doğurur.
Cezai sorumluluk şahsi olduğundan, ortak alanda bulunan bir müdahaleden tüm maliklerin ya da yöneticinin otomatik olarak sorumlu tutulması mümkün değildir. Araştırılması gereken, tesisata kimin eriştiği ve müdahaleden kimin yararlandığıdır. Yararlanmanın hangi bağımsız bölüme aktığı teknik olarak tespit edilebiliyorsa, bu tespit failin belirlenmesinde merkezî önem taşır.
Kiracı ve malik arasındaki sorumluluk dağılımı da aynı mantıkla çözülür; bu konuyu kiracının kaçak kullanımı hâlinde ev sahibinin sorumluluğu yazımızda ayrıca ele aldık.
Savunmada öne çıkan noktalar
- Ölçümün engellenmediği: Ortada yalnızca ödenmemiş bir tüketim bulunduğu; fıkranın ikinci unsurunun oluşmadığı.
- Müdahalenin faile ait olmadığı: Taşınmaza giriş tarihi, tesisata erişim imkânı ve önceki kullanıcının durumu.
- Tespit tutanağının yetersizliği: Müdahalenin somut olarak tarif edilmemiş olması, mühür ve sayaç kayıtlarının bulunmaması.
- Bedel hesabına itiraz: Varsayımsal tüketim dönemi ve katsayıların denetlenmesi.
- Genel tehlike isnadına karşı savunma: Doğalgaz dosyalarında somut tehlikenin ortaya konup konmadığı.
- Etkin pişmanlık: TCK m. 168/5 kapsamında ödemenin zamanında değerlendirilmesi.
Sonuç ve değerlendirme
Kaçak su ve doğalgaz kullanımı, kaçak elektrikle aynı fıkrada düzenlenmiş ve aynı ceza aralığına bağlanmıştır: 1 yıldan 3 yıla kadar hapis. Bu nedenle bu iki konunun daha hafif olduğu yönündeki yaygın kanı doğru değildir.
Dosyanın seyrini belirleyen iki nokta vardır. Birincisi suçun ikinci unsuru: ölçüm gerçekten engellenmiş mi, yoksa ortada yalnızca ödenmemiş bir tüketim mi var? İkincisi ödemenin zamanlaması: zararın soruşturma tamamlanmadan tazmini hâlinde kamu davası açılmaz. Doğalgaz dosyalarında ise ayrıca genel tehlike isnadının bulunup bulunmadığı baştan netleştirilmelidir. Her dosyanın sonucu somut delil durumuna göre değişir.
Sıkça Sorulan Sorular
Kaçak su kullanmanın cezası nedir?
TCK m. 163/3 uyarınca abonelik esasına göre yararlanılabilen suyun, sahibinin rızası olmaksızın ve tüketim miktarının belirlenmesini engelleyecek şekilde tüketilmesi hâlinde 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. Ceza elektrik ve doğal gazla aynıdır.
Kaçak doğalgaz kullanımı da aynı fıkrada mı?
Evet. TCK m. 163/3 elektrik enerjisi, su ve doğal gazı birlikte sayar; üçü için de aynı ceza aralığı uygulanır. Fıkra 2/7/2012 tarihli 6352 sayılı Kanun’la maddeye eklenmiştir.
Su faturasını ödememek suç mu?
Hayır. Sayaçtan geçen, yani miktarı ölçülebilen bir tüketimin bedelinin ödenmemesi alacak ilişkisi doğurur ve icra yoluyla takip edilir. Suçun oluşması için ölçümün engellenmiş olması gerekir.
Doğalgazda ayrıca başka bir suç oluşur mu?
Doğal gaz tesisatına yapılan müdahale, somut olayın koşullarına göre kişilerin hayatı ve sağlığı bakımından tehlike yaratan genel tehlike suçlarını da gündeme getirebilir. Bu değerlendirme, müdahalenin niteliğine ve yarattığı riske göre ayrıca yapılır.
Ortak kullanım alanındaki müdahalede kim sorumlu?
Cezai sorumluluk şahsidir. Apartman veya site gibi ortak alanlarda yapılan müdahalelerde, tesisata kimin eriştiği ve kimin yararlandığı araştırılır. Yöneticinin veya maliklerin durumu tek başına sorumluluk doğurmaz.
Bedeli ödersem dava açılmaz mı?
TCK m. 168/5 uyarınca zararın soruşturma tamamlanmadan önce tamamen tazmin edilmesi hâlinde kamu davası açılmaz; hüküm verilinceye kadar tazmin hâlinde ceza üçte birine kadar indirilir. Bu hükümden iki defadan fazla yararlanılamaz.
Otomatlardan yararlanma da bu fıkraya mı giriyor?
Hayır, o ayrı bir fıkradır. TCK m. 163/1 otomatlar aracılığıyla sunulan hizmetten ödeme yapmadan yararlanmayı 2 aydan 6 aya kadar hapis veya adli para cezasıyla; m. 163/2 şifreli veya şifresiz yayınlardan yararlanmayı 6 aydan 2 yıla kadar hapis veya adli para cezasıyla cezalandırır.
Doğalgaz dosyalarında ek bir isnat bulunup bulunmadığı ve ödemenin dosyayı kapatıp kapatmayacağı erken aşamada belirlenmelidir.
Yazar Hakkında
Av. Burakhan Çalışkan, İstanbul Barosu’na kayıtlı olarak ceza hukuku alanında çalışmaktadır. Karşılıksız yararlanma dosyalarında suçun unsurlarına ilişkin savunmalar, tespit tutanaklarının ve bedel hesabının denetlenmesi ile doğal gaz müdahalelerinde gündeme gelebilecek ek isnatların değerlendirilmesi çalışma alanları arasında yer almaktadır.
Hukuki Sorumluluk Reddi
Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup güncel mevzuat ve yerleşik hukuki uygulama esas alınarak kaleme alınmıştır. İçerikte yer alan değerlendirmeler, somut olayın kendine özgü koşullarına göre farklılık gösterebilecek genel nitelikte açıklamalardır ve hiçbir şekilde hukuki tavsiye niteliği taşımaz, avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Mevzuat ve içtihatlar zaman içinde değişebileceğinden, somut bir hukuki sorun hakkında adım atmadan önce alanında yetkili bir avukata danışılması önerilir.
