Kısa cevap: Cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda uzlaştırma yoluna gidilemez (CMK m.253/3). Cinsel saldırının temel hâli, reşit olmayanla cinsel ilişki ve cinsel taciz şikâyete bağlıdır; nitelikli cinsel saldırı (TCK m.102/2) ve çocukların cinsel istismarı (m.103) resen soruşturulur. Psikolojisi bozulmuş çocuk veya mağdur kural olarak bir defa dinlenir ve beyan uzman eşliğinde alınır (CMK m.236). Pendik’teki dosyalar İstanbul Anadolu Adliyesi’nde görülür.
Bu dosyaların diğer ceza dosyalarından ayrılan yanı, delil yapısıdır. Çoğu zaman olay yerinde kamera yoktur, tanık yoktur; dosya büyük ölçüde beyan üzerine kurulur. Bu nedenle beyanın ne zaman, hangi usulle, kimin huzurunda ve kaç kez alındığı — yani usul — esasa dair sonuçları doğrudan belirler.
Bu sayfa Pendik’teki cinsel suç dosyalarını soruşturma usulü ve delil değerlendirmesi ekseninde ele alıyor: şikâyet rejimi, beyanın alınmasına ilişkin özel kurallar, adli görüşme merkezleri, uzlaştırma yasağı, 6284 sayılı Kanun tedbirleri ve zamanaşımı. Suç tiplerinin unsurları ve cezaları ayrı bir konudur.
Bu dosyalarda müdafi hakkının ifade alınırken bildirilmesi kanunen zorunludur (CMK m.147). İfade davetiniz veya hakkınızda başlatılmış bir soruşturma varsa, ifade verilmeden önce değerlendirilmesi gerekir.
Hangi Suçlar Şikâyete Bağlı, Hangileri Resen Soruşturulur?
Kısa cevap: Cinsel saldırının temel hâli ve sarkıntılık düzeyinde kalan hâli (TCK m.102/1), reşit olmayanla cinsel ilişki (m.104/1) ve cinsel taciz (m.105/1) mağdurun şikâyetine bağlıdır. Nitelikli cinsel saldırı (m.102/2) ile çocukların cinsel istismarı (m.103) ise resen soruşturulur.
Bu ayrım pratikte iki sonuç doğurur. Birincisi süre: şikâyete bağlı suçlarda şikâyet hakkı, fiili ve failini bildiği veya öğrendiği günden itibaren altı ay içinde kullanılmalıdır (TCK m.73). İkincisi geri alma: şikâyetten vazgeçme yalnızca şikâyete bağlı suçlarda sonuç doğurur; resen soruşturulan suçlarda dosya kapanmaz.
Kanunda dikkat çeken bir istisna daha vardır: TCK m.102/2’deki fiilin eşe karşı işlenmesi hâlinde soruşturma ve kovuşturmanın yapılması mağdurun şikâyetine bağlıdır. Aynı şekilde m.104/2’de, fiilin mağdurla arasında evlenme yasağı bulunan kişi tarafından işlenmesi hâlinde şikâyet aranmaz. Şikâyet süresine ilişkin ayrıntılar için cinsel tacizde şikâyet süresi yazımıza bakabilirsiniz.
Beyanın Alınması: Kanunun Öngördüğü Özel Usul
Kısa cevap: İşlenen suçun etkisiyle psikolojisi bozulmuş çocuk veya mağdur, soruşturma ya da kovuşturmada tanık olarak bir defa dinlenebilir; maddi gerçeğin ortaya çıkarılması bakımından zorunluluk arz eden hâller saklıdır (CMK m.236/2). Dinleme sırasında psikoloji, psikiyatri, tıp veya eğitim alanında uzman bir kişi bulundurulur.
2019 yılında eklenen fıkralarla usul daha da özelleştirildi. Savcı veya hâkim, ifade ve beyanın özel ortamda alınması gerektiğini ya da şüpheli veya sanıkla yüz yüze gelmesinde sakınca bulunduğunu değerlendirirse, beyan özel ortamda uzmanlar aracılığıyla alınır. TCK m.103/2 kapsamındaki suçlardan mağdur olan çocukların soruşturma beyanları ise bu hizmeti veren merkezlerde, savcı nezaretinde, uzmanlar aracılığıyla alınır ve beyan ile görüntüler kayda alınır.
Kaydın varlığı iki yönlü sonuç doğurur: mağduru tekrar tekrar anlatmaktan korur, savunmaya ise beyanın içeriğini ve alınış biçimini sonradan denetleme imkânı verir. Beyan delilinin nasıl değerlendirildiğine ilişkin ayrıntılı bir inceleme için mağdur beyanı tek başına mahkûmiyete yeter mi yazımıza, asılsız isnat iddialarının nasıl ele alındığına ilişkin olarak iftira nasıl ispatlanır yazımıza bakabilirsiniz.
Cinsel suç soruşturmasında sürecin tipik seyri
Uzlaştırma Yasağı ve Alternatif Usullerin Uygulanmaması
Kısa cevap: Kanun bu konuda tereddüde yer bırakmaz: soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olsa bile, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda uzlaştırma yoluna gidilemez (CMK m.253/3). Aynı yasak ısrarlı takip (TCK m.123/A) ve hakaret (TCK m.125) suçları için de getirilmiştir.
Bu kural sıkça karıştırılır. Şikâyete bağlı bir cinsel suçta tarafların anlaşması, hukuken “uzlaştırma” değildir; yalnızca şikâyetten vazgeçme söz konusu olabilir ve bunun sonucu da suçun şikâyete bağlı olup olmamasına göre değişir. Uzlaştırmanın bu suçlarda neden uygulanamadığına ilişkin ayrıntı için cinsel saldırı suçunda uzlaşma mümkün mü yazımıza bakabilirsiniz.
6284 Sayılı Kanun Kapsamındaki Tedbirler
Cinsel suç iddialarında ceza soruşturmasından ayrı olarak, 6284 sayılı Kanun kapsamında koruyucu ve önleyici tedbirlere karar verilebilir. Hâkim tarafından verilebilecek önleyici tedbirler arasında; şiddet tehdidi, hakaret veya aşağılama içeren söz ve davranışlarda bulunmama, müşterek konuttan derhâl uzaklaştırılma, korunan kişinin konutuna, okuluna ve işyerine yaklaşmama, iletişim araçlarıyla rahatsız etmeme ve bulundurulmasına izin verilen silahların kolluğa teslimi sayılabilir (m.5).
Süre bakımından kural nettir: tedbir kararı ilk defasında en çok altı ay için verilebilir. Şiddetin veya şiddet uygulanma tehlikesinin devam edeceğinin anlaşıldığı hâllerde tedbirlerin süresi ya da şekli değiştirilebilir, tedbirler kaldırılabilir veya aynen devam ettirilebilir (m.8/2). Bu kararlar bir ceza mahkûmiyeti değildir; ancak ihlalleri ayrı yaptırıma tâbidir ve ceza dosyasındaki değerlendirmeyi dolaylı biçimde etkileyebilir.
Şikâyet Süresi ve Zamanaşımı
İki süre birbirine karıştırılmamalıdır. Şikâyet süresi, şikâyete bağlı suçlarda mağdurun fiili ve failini bildiği veya öğrendiği günden itibaren altı aydır (TCK m.73). Dava zamanaşımı ise suçun ağırlığına göre değişen ve şikâyetten bağımsız işleyen süredir.
Zamanaşımının başlangıcında kanun önemli bir istisna öngörmüştür: zamanaşımı kural olarak suçun işlendiği gün başlarken, çocuklara karşı üstsoy veya bunlar üzerinde hüküm ve nüfuzu olan kimseler tarafından işlenen suçlarda, çocuğun on sekiz yaşını bitirdiği günden itibaren işlemeye başlar (TCK m.66/6). Yıllar sonra yapılan şikâyetlerde bu hüküm belirleyici olur ve uygulamada sıkça gözden kaçar.
Görevli Mahkeme ve Savunmanın Dosyaya Erişimi
Cezanın üst sınırı on yılı aşan suçlar — nitelikli cinsel saldırı ve çocukların cinsel istismarı gibi — ağır ceza mahkemesinde, diğerleri asliye ceza mahkemesinde görülür (5235 sayılı Kanun m.12 ve m.14). Görev belirlenirken ağırlaştırıcı veya hafifletici nedenler gözetilmez, kanundaki cezanın üst sınırına bakılır. Pendik’in ayrı adliyesi bulunmadığından dosyalar İstanbul Anadolu Adliyesi‘nde görülür.
Müdafi, soruşturma evresinde kural olarak dosya içeriğini inceleyebilir ve belgelerin örneğini alabilir (CMK m.153/1). Kısıtlama kararı verilen dosyalarda bu karara karşı hukuki yollara başvurulması savunmanın ilk işlerindendir. Soruşturma usulünün genel çerçevesi için Pendik ceza avukatı sayfamıza, ifade aşamasındaki haklar için ifade verirken avukat bulundurma hakkı yazımıza bakabilirsiniz.
Dosyanız Değerlendirilirken Nelere Bakılır?
İlk bakılan şey beyanın alınış usulüdür: kaç kez dinlenmiş, uzman bulundurulmuş mu, özel ortamda mı alınmış, kayda geçmiş mi. Usulüne aykırı alınan bir beyan, içeriğinden bağımsız olarak hukuki tartışma konusudur.
İkincisi teknik delillerdir: adli tıp raporu, biyolojik örnek incelemesi, psikiyatrik değerlendirme, dijital materyal raporu. Bu raporlar arasındaki uyum ya da çelişki, dosyanın en belirleyici kısmıdır ve rapora süresi içinde itiraz edilmemesi kalıcı sonuç doğurur.
Üçüncüsü kronoloji ve bağlamdır: şikâyetin zamanlaması, taraflar arasındaki önceki uyuşmazlık, yazışma kayıtları. Dördüncüsü ise usul takvimidir — şikâyet süresi, zamanaşımı ve 6284 tedbirlerinin süresi. Bu dört başlık netleşmeden ne iddia ne de savunma sağlıklı biçimde kurulabilir. Sarkıntılık düzeyindeki fiillerin nasıl değerlendirildiğine ilişkin olarak sarkıntılık suçunda beraat yazımıza, şikâyete muhatap olanlar için cinsel tacizden şikâyet edildim yazımıza bakabilirsiniz.
Beyanın nasıl alındığı, hangi raporların istendiği ve hangi sürelerin işlediği dosya incelenmeden görülemez. Değerlendirme için Çalışkan Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Cinsel suçlarda uzlaşma mümkün mü?
Hayır. Kanun açıktır: soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olsa bile, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda uzlaştırma yoluna gidilemez (CMK m.253/3). Aynı hüküm ısrarlı takip (TCK m.123/A) ve hakaret (TCK m.125) suçları için de geçerlidir. Şikâyete bağlı suçlarda şikâyetten vazgeçme ayrı bir kurumdur ve davayı düşürebilir; ancak bu uzlaştırma değildir.
Hangi cinsel suçlar şikâyete bağlı, hangileri resen soruşturuluyor?
Cinsel saldırının temel hâli ve sarkıntılık düzeyinde kalan hâli (TCK m.102/1), reşit olmayanla cinsel ilişki (m.104/1) ve cinsel taciz (m.105/1) şikâyete bağlıdır. Buna karşılık organ veya sair cisim sokulması suretiyle işlenen nitelikli cinsel saldırı (m.102/2) ve çocukların cinsel istismarı (m.103) resen soruşturulur. Tek istisna: m.102/2’deki fiilin eşe karşı işlenmesi hâlinde soruşturma ve kovuşturma mağdurun şikâyetine bağlıdır.
Şikâyetimden vazgeçersem dosya kapanır mı?
Yalnızca şikâyete bağlı suçlarda. Resen soruşturulan suçlarda (TCK m.102/2 ve m.103 gibi) şikâyetin geri alınması dosyayı kapatmaz; soruşturma devam eder. Şikâyet süresi ise fiili ve failini bildiği veya öğrendiği günden itibaren altı aydır (TCK m.73). Süre geçtikten sonra yapılan şikâyet, şikâyete bağlı suçlarda soruşturma açılmasını sağlamaz.
Mağdur kaç kez dinlenir?
İşlenen suçun etkisiyle psikolojisi bozulmuş çocuk veya mağdur, bu suça ilişkin soruşturma veya kovuşturmada tanık olarak bir defa dinlenebilir; maddi gerçeğin ortaya çıkarılması açısından zorunluluk arz eden hâller saklıdır (CMK m.236/2). Bu kural hem mağduru ikincil örselenmeden korur hem de beyanın zaman içinde değişmesini önlediği için savunma açısından da önem taşır.
Adli görüşme merkezi (ÇİM) nedir, beyan nasıl alınır?
TCK m.103/2’de düzenlenen suçlardan mağdur olan çocukların soruşturma evresindeki beyanları, bu hizmeti veren merkezlerde Cumhuriyet savcısının nezaretinde uzmanlar aracılığıyla alınır ve beyan ile görüntüler kayda alınır (CMK m.236/5). Kovuşturma evresinde ancak zorunluluk hâlinde, mahkeme veya görevlendireceği naip hâkim tarafından yine bu merkezlerde işlem yapılır. Kaydın varlığı, beyanın içeriğinin sonradan denetlenebilmesini sağlar.
Mağdur beyanı tek başına mahkûmiyete yeter mi?
Beyan delili bu dosyaların merkezindedir; ancak değerlendirilirken beyanın tutarlılığı, içsel çelişki taşıyıp taşımadığı, diğer delillerle uyumu ve oluşa uygunluğu bir bütün olarak incelenir. Beyanın alındığı usul de önemlidir: uzman eşliğinde mi alınmış, kayda geçmiş mi, tekrar tekrar mı dinlenmiş. Bu nedenle savunmanın ilk işlerinden biri, beyanın hangi koşullarda alındığını dosyadan tespit etmektir.
Hakkımda 6284 kapsamında tedbir kararı verildi, ne anlama gelir?
6284 sayılı Kanun kapsamındaki önleyici tedbirler; konuttan uzaklaştırma, korunan kişiye ve bulunduğu konut, okul, işyerine yaklaşmama, iletişim araçlarıyla rahatsız etmeme, silahların kolluğa teslimi gibi yükümlülükleri içerir (m.5). Tedbir kararı ilk defasında en çok altı ay için verilebilir; şiddet veya tehlikenin devam edip etmediğine göre süresi ya da şekli değiştirilebilir, kaldırılabilir (m.8/2). Bu kararlar ceza mahkûmiyeti değildir, ancak ihlali ayrı yaptırıma tâbidir.
Çocuğa karşı işlenen suçlarda zamanaşımı ne zaman başlar?
Kural olarak zamanaşımı suçun işlendiği gün başlar. Ancak çocuklara karşı üstsoy veya bunlar üzerinde hüküm ve nüfuzu olan kimseler tarafından işlenen suçlarda, zamanaşımı çocuğun on sekiz yaşını bitirdiği günden itibaren işlemeye başlar (TCK m.66/6). Bu istisna, yıllar sonra yapılan şikâyetlerde belirleyici olur ve sıklıkla yanlış bilinir.
İfadeye çağrıldım, ne yapmalıyım?
İfade alınırken müdafi seçme hakkının bildirilmesi kanunen zorunludur ve müdafi seçecek durumda olmayan kişiye istediği takdirde baro tarafından müdafi görevlendirilir (CMK m.147). Kişi yalnızca kimliğine ilişkin soruları doğru cevaplandırmakla yükümlüdür. Bu dosyalarda ilk ifade, dosyanın geri kalanının üzerine kurulduğu metindir; ifadeden önce dosyanın incelenmesi ve savunmanın hazırlanması belirleyicidir.
İftira atıldığını düşünüyorum, ne yapabilirim?
Asılsız isnat iddiası, soyut bir savunma olarak değil somut verilerle ileri sürülmelidir: taraflar arasındaki önceki uyuşmazlık, yazışma kayıtları, zamanlama, tanık beyanları ve beyanın iç tutarlılığı birlikte değerlendirilir. Ayrıca yeterli şüphe bulunmadığı yönünde karar verilmesi hâlinde ayrıca iftira suçundan şikâyet yolu gündeme gelebilir. Bu değerlendirme dosya incelenmeden yapılamaz.
Bu dosyalar hangi mahkemede görülür?
Suçun ağırlığına göre değişir. Cezanın üst sınırı on yılı aşan suçlar — nitelikli cinsel saldırı ve çocukların cinsel istismarı gibi — ağır ceza mahkemesinde; diğerleri asliye ceza mahkemesinde görülür (5235 sayılı Kanun m.12 ve m.14). Pendik’in ayrı adliyesi bulunmadığından dosyalar Kartal’daki İstanbul Anadolu Adliyesi‘nde görülür.
Dosya neden bu kadar uzun sürüyor?
Bu dosyalarda adli tıp raporu, psikiyatrik değerlendirme, dijital materyal incelemesi ve tanık beyanları gibi birden çok teknik aşama vardır. Adli görüşme merkezinde alınan beyanın çözümlenmesi, bilirkişi raporlarının gelmesi ve rapora itirazların değerlendirilmesi süreci uzatır. Gerçekçi bir süre öngörüsü, ancak dosyadaki eksik işlemler görüldükten sonra verilebilir.
Beraat ederim diyebilir misiniz?
Hiçbir avukat dava sonucunu garanti edemez; sonucu belirleyen şey beyanların tutarlılığı, adli tıp ve bilirkişi raporları ile dosyadaki diğer delillerdir. Ancak dosya incelendiğinde hangi delillerin eksik toplandığı, beyanın usulüne uygun alınıp alınmadığı ve hangi hukuki itirazların süresi içinde ileri sürülmesi gerektiği somut biçimde ortaya konulabilir.
Yazar Hakkında
Av. Burakhan Çalışkan, İstanbul Barosu’na kayıtlı avukat olarak Kartal’daki bürosunda ceza hukuku dosyalarını takip etmektedir. Cinsel dokunulmazlığa karşı suçlara ilişkin soruşturmalarda; ifade ve savunma hazırlığından beyan usulünün denetlenmesine, adli tıp ve bilirkişi raporlarına itirazdan kovuşturma ve istinaf aşamasına kadar sürecin bütün evrelerinde müvekkillerini temsil etmektedir. İletişim: 0 506 976 23 55 — Cevizli Mahallesi, Ulubey Sokak, No: 4A D: 46, Kartal/İstanbul.
Kaynaklar
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu — mevzuat.gov.tr (m.66, 73, 102-105)
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu — mevzuat.gov.tr (m.147, 153, 236, 253)
- 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun — mevzuat.gov.tr (m.5 ve m.8)
- 5235 sayılı Kanun — mevzuat.gov.tr (m.12, m.14)
- Adalet Bakanlığı — adalet.gov.tr
Hukuki Sorumluluk Reddi
Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup güncel mevzuat ve yerleşik hukuki uygulama esas alınarak kaleme alınmıştır. İçerikte yer alan değerlendirmeler, somut olayın kendine özgü koşullarına göre farklılık gösterebilecek genel nitelikte açıklamalardır ve hiçbir şekilde hukuki tavsiye niteliği taşımaz, avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Mevzuat ve içtihatlar zaman içinde değişebileceğinden, somut bir hukuki sorun hakkında adım atmadan önce alanında yetkili bir avukata danışılması önerilir.
