Kısa cevap: Kaçakçılık davalarına, 5607 sayılı Kanun’un 17. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca Adalet Bakanlığının teklifi üzerine Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenen asliye ceza mahkemeleri bakar. Ancak bu suçlarla bağlantılı olarak resmî belgede sahtecilik suçu işlenmişse görevli mahkeme ağır ceza mahkemesidir.
Kaçakçılık dosyalarında sürecin hangi mahkemede ve hangi aşamalardan geçerek yürüyeceği, savunmanın planlanması bakımından belirleyicidir. Bu yazıda kaçakçılık davası görevli mahkeme sorusunu 5607 sayılı Kanun’un usul hükümleri üzerinden yanıtlıyor; el koymadan hükme ve kanun yoluna kadar yargılamanın işleyişini doğrulanmış kanun metinleriyle ele alıyoruz.
Hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğinden itibaren işleyen bu süre kaçırıldığında karar kesinleşir. Yazıda anlatılanlar genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayınıza özgü bir değerlendirme için bize ulaşabilirsiniz.
Kaçakçılık davasına hangi mahkeme bakar?
Kısa Cevap: Kural olarak asliye ceza mahkemesi görevlidir; ancak her asliye ceza mahkemesi değil. 5607 m. 17/2, bu Kanun kapsamına giren suçlardan açılan davaların Adalet Bakanlığının teklifi üzerine Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenen asliye ceza mahkemelerinde görüleceğini düzenler. Bağlantılı resmî belgede sahtecilik varsa görev ağır ceza mahkemesine geçer.
Bu düzenlemenin pratik sonucu, kaçakçılık dosyalarının o yerdeki her asliye ceza mahkemesine tevzi edilmemesidir. Yargı çevresinde bu suçlar bakımından belirlenmiş bir veya birkaç mahkeme bulunur ve dosyalar bu mahkemelerde görülür. Bu nedenle yetkili yer bakımından genel kurallar uygulanırken, görev bakımından özel bir belirleme söz konusudur.
Maddenin birinci fıkrası ise 28/3/2013 tarihli ve 6455 sayılı Kanun’la yürürlükten kaldırılmıştır. Bu nedenle idari yaptırımlara ilişkin olarak maddenin eski metnine dayanan açıklamalar güncel değildir; yürürlükteki hüküm yalnızca ikinci fıkradır.
Yargılama süreci hangi aşamalardan geçer?
Kaçakçılık dosyası, çoğu zaman bir el koyma işlemiyle başlar ve kovuşturma evresine kadar kanunda düzenlenmiş belirli aşamalardan geçer. Bu aşamaların her biri savunma bakımından ayrı bir müdahale imkânı taşır.
KAÇAKÇILIK DAVASINDA YARGILAMA SÜRECİ
İlk aşamadaki tutanağın içeriği, sonraki aşamaların tamamını etkiler. İfade aşamasında izlenecek yolu ve dikkat edilmesi gereken noktaları kaçakçılık suçundan ifadeye çağrılma yazımızda ayrıntılı biçimde ele aldık.
Arama ve el koyma hangi kurallara tabidir?
5607 m. 9/1, kaçak eşya, her türlü silâh, mühimmat, patlayıcı ve uyuşturucu maddelerin bulunduğundan şüphe edilen her türlü kap, ambalaj veya taşımaya yarayan diğer araçlar ile kişilerin üzerlerinde yapılacak arama ve el koymaların Ceza Muhakemesi Kanunu uyarınca yerine getirileceğini düzenler. Yani genel ceza muhakemesi güvenceleri bu dosyalarda da geçerlidir.
Maddenin ikinci ve üçüncü fıkraları ise iki özel durum öngörür. Gümrük salonları ve gümrük kapılarında kaçak eşya sakladığından kuşkulanılan kişilerin üzeri, eşyası, yükleri ve araçları gümrük kontrolü amacıyla gümrük görevlilerince aranabilir. Ayrıca gümrük bölgesine, Gümrük Kanunu gereğince belirlenen kapı ve yollardan başka yerlerden girmek, çıkmak veya geçmek yasaktır; bu yerlerde rastlanan kişi ve taşıma araçları yetkili memurlarca durdurulur ve aranır. Her iki hâlde de arama sonucunda tespit edilen kaçak eşyaya derhal el konulur.
Bu ayrım savunmada önem taşır: aramanın hangi hukuki temele dayandığı, aramanın usulüne uygunluğunun hangi ölçütlere göre denetleneceğini belirler. Aracın müsaderesi ve iadesi ise ayrı hükümlere tabidir; bu konuyu araca el koyma yazımızda inceledik.
Kaçakçılık dosyasında zorunlu müdafi görevlendirilir mi?
Kural olarak istem üzerine müdafi görevlendirilir. CMK m. 150/1 uyarınca şüpheli veya sanık müdafi seçebilecek durumda olmadığını beyan ederse, istemi hâlinde bir müdafi görevlendirilir. İstem aranmaksızın görevlendirme ise şüpheli veya sanığın çocuk, kendisini savunamayacak derecede malul ya da sağır ve dilsiz olması hâlinde yapılır.
CMK m. 150/3’e göre alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda da istem aranmaksızın müdafi görevlendirilir. 5607 sayılı Kanun’un 3. maddesindeki suç tiplerinin temel hâllerinde alt sınırlar bu eşiğin altında kaldığından, bu hüküm kural olarak kendiliğinden devreye girmez. Buna karşılık 4. maddedeki nitelikli hâllerin uygulandığı dosyalarda hesap değişebileceğinden, zorunlu müdafilik koşulunun somut olayda ayrıca değerlendirilmesi gerekir. Nitelikli hâllerin oranlarını ayrı bir yazıda ele aldık.
Gümrük idaresinin davadaki rolü nedir?
Gümrük idaresi bu dosyalarda pasif bir kurum değildir. 5607 m. 18 uyarınca mahkeme, iddianamenin bir örneğini ilgili gümrük idaresine de gönderir ve başvurusu üzerine ilgili gümrük idaresi açılan davaya katılan olarak kabul edilir. Katılan sıfatı, idareye yargılamada usuli haklar tanır.
Bu durum savunma bakımından iki sonuç doğurur. Birincisi, kamunun uğradığı zarara ve eşyanın gümrüklenmiş değerine ilişkin beyanlar dosyaya bu sıfatla girer; bu beyanların dayanağı denetlenebilir. İkincisi, hükmün açıklanmasının geri bırakılması gibi zararın giderilmesini gerektiren kurumlar bakımından idarenin beyanı doğrudan önem kazanır. Eşyanın değerine ilişkin hesabın nasıl yapıldığını eşya değeri yazımızda ayrıntılandırdık.
Sonuç ve Değerlendirme
Kaçakçılık davalarında görev, 5607 sayılı Kanun’un 17. maddesinin ikinci fıkrasıyla özel olarak düzenlenmiştir: davalar, Adalet Bakanlığının teklifi üzerine Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenen asliye ceza mahkemelerinde görülür. Bağlantılı resmî belgede sahtecilik suçunun bulunması hâlinde ise görev ağır ceza mahkemesine geçer. Maddenin birinci fıkrası yürürlükten kalkmış olduğundan, eski metne dayanan açıklamalar güncel değildir.
Yargılama süreci ise el koyma tutanağından başlayıp soruşturma, tasfiye, iddianame, kovuşturma ve kanun yolu aşamalarından geçer. Bu aşamaların her biri ayrı bir denetim alanı sunar: tutanağın içeriği, aramanın hukuki dayanağı, etkin pişmanlık ihtarının yapılıp yapılmadığı, gümrük idaresinin beyanlarının dayanağı ve istinaf süresinin korunması ayrı ayrı takip edilmelidir. Kanun’un genel çerçevesi için 5607 sayılı Kanun rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Kaçakçılık davası ağır ceza mahkemesinde mi görülür?
Kural olarak hayır. 5607 m. 17/2 uyarınca dava, Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenen asliye ceza mahkemesinde görülür. Yalnızca bu suçlarla bağlantılı olarak resmî belgede sahtecilik suçu işlenmişse görevli mahkeme ağır ceza mahkemesi olur.
Dava hangi yerdeki mahkemede açılır?
5607 sayılı Kanun görev bakımından özel bir belirleme yapar; yetkili yer bakımından Ceza Muhakemesi Kanunu’nun genel kuralları uygulanır. Uygulamada dosya, suçun işlendiği yer yargı çevresinde bu suçlar için belirlenmiş asliye ceza mahkemesinde görülür.
Mahkeme kararına ne kadar sürede itiraz edebilirim?
CMK m. 273/1 uyarınca istinaf istemi, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde hükmü veren mahkemeye bir dilekçe verilmesi veya zabıt kâtibine beyanda bulunulması suretiyle yapılır. Süre kaçırıldığında hüküm kesinleşir.
Etkin pişmanlık ihtarı yapılmazsa ne olur?
5607 m. 5/2 bu ihtarı soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısına yükler; soruşturma evresinde ihtar yapılmaması hâlinde kovuşturma evresinde hâkim tarafından sanığa ihtar yapılır. Bu nedenle ihtarın yapılıp yapılmadığı dosyada takip edilmesi gereken bir husustur.
Gümrük görevlileri hâkim kararı olmadan arama yapabilir mi?
5607 m. 9/2, gümrük salonları ve gümrük kapılarında kaçak eşya sakladığından kuşkulanılan kişilerin üzeri, eşyası, yükleri ve araçlarının gümrük kontrolü amacıyla gümrük görevlilerince aranabileceğini düzenler. Bunun dışındaki arama ve el koymalar m. 9/1 uyarınca Ceza Muhakemesi Kanunu’na göre yapılır.
Dava sürerken el konulan eşya satılabilir mi?
Evet. 5607 m. 16/1 uyarınca kaçak akaryakıt hariç el konulan eşya hakkında soruşturma aşamasında hâkim, kovuşturma aşamasında mahkeme tarafından tasfiye kararı verilebilir. Satış bedeli emanet hesabına alınır ve iade kararı verilmesi hâlinde kanunî faiziyle hak sahibine ödenir.
Soruşturma, tasfiye ve kovuşturma aşamaları farklı savunma araçları sunar. Yazıda anlatılanlar genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayınıza özgü bir değerlendirme için bize ulaşabilirsiniz.
Yazar Hakkında
Av. Burakhan Çalışkan, İstanbul Barosu’na kayıtlı olarak Kartal’daki Çalışkan Hukuk Bürosu’nda ceza hukuku alanında çalışmaktadır. 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu kapsamındaki dosyalarda arama ve el koyma işlemlerinin usulünün denetlenmesi, el koyma tutanaklarındaki eksikliklerin ileri sürülmesi ve görevli mahkemeye ilişkin itirazlar üzerinde durduğu başlıklar arasındadır. Soruşturma evresinden istinaf aşamasına kadar sürecin takibi ve etkin pişmanlık ihtarının zamanında yapılıp yapılmadığının izlenmesi de bu dosyalardaki çalışma alanına girmektedir. Kendisine 0 506 976 23 55 numaralı telefondan ulaşılabilir.
Hukuki Sorumluluk Reddi
Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup güncel mevzuat ve yerleşik hukuki uygulama esas alınarak kaleme alınmıştır. İçerikte yer alan değerlendirmeler, somut olayın kendine özgü koşullarına göre farklılık gösterebilecek genel nitelikte açıklamalardır ve hiçbir şekilde hukuki tavsiye niteliği taşımaz, avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Mevzuat ve içtihatlar zaman içinde değişebileceğinden, somut bir hukuki sorun hakkında adım atmadan önce alanında yetkili bir avukata danışılması önerilir.
Bu yazıda atıf yapılan kanun metinlerine Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden ulaşabilirsiniz: 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu · 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu
