Sancaktepe İş Avukatı | Sözleşme, Taşeron ve Devir

Dosyalar üç eksende toplanır: iş ilişkisinin kurulması (sözleşme türü, şekil, deneme süresi, çalışma biçimi), tarafların belirlenmesi (asıl işveren-alt işveren ilişkisi, muvazaa, işyeri devri) ve sona erme ile alacaklar (kıdem ve ihbar tazminatı, işe iade, ücret ve fazla çalışma alacakları, iş kazası tazminatı).

Kural olarak değil: iş sözleşmesi, Kanunda aksi belirtilmedikçe, özel bir şekle tâbi değildir. Ancak süresi bir yıl ve daha fazla olan iş sözleşmelerinin yazılı şekilde yapılması zorunludur (4857 s.K. m.8). Belirli süreli sözleşme ve uzaktan çalışma sözleşmesi de yazılı yapılır.

Kanun bu boşluğu doldurur: yazılı sözleşme yapılmayan hâllerde işveren işçiye en geç iki ay içinde genel ve özel çalışma koşullarını, günlük ya da haftalık çalışma süresini, temel ücreti ve varsa ücret eklerini, ücret ödeme dönemini, süresi belirliyse sözleşmenin süresini ve fesih hâlinde tarafların uymak zorunda oldukları hükümleri gösteren yazılı bir belge vermekle yükümlüdür (m.8/3).

Geçerliliği objektif bir koşula bağlıdır. Kural, iş ilişkisinin bir süreye bağlı olarak yapılmadığı hâlde sözleşmenin belirsiz süreli sayılmasıdır. Belirli süreli sözleşme ancak belirli süreli işlerde veya belli bir işin tamamlanması ya da belirli bir olgunun ortaya çıkması gibi objektif koşullara bağlı olarak ve yazılı yapılabilir (4857 s.K. m.11/1).

Kanun bunu sınırlar: belirli süreli iş sözleşmesi, esaslı bir neden olmadıkça, birden fazla üst üste (zincirleme) yapılamaz. Aksi hâlde iş sözleşmesi başlangıçtan itibaren belirsiz süreli kabul edilir (m.11/2). Esaslı nedene dayanan zincirleme sözleşmeler ise belirli süreli olma özelliğini korur.

Tutulamaz: belirli süreli iş sözleşmesi ile çalıştırılan işçi, ayırımı haklı kılan bir neden olmadıkça, salt iş sözleşmesinin süreli olmasından dolayı belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalıştırılan emsal işçiye göre farklı işleme tâbi tutulamaz (m.12). Bölünebilir menfaatler çalışılan süreye orantılı olarak verilir.

Orantı esastır: kısmî süreli çalışan işçinin ücret ve paraya ilişkin bölünebilir menfaatleri, tam süreli emsal işçiye göre çalıştığı süreye orantılı olarak ödenir ve işçi salt sözleşmenin kısmî süreli olmasından dolayı farklı işleme tâbi tutulamaz (4857 s.K. m.13). Ayrıca işyerinde uygun açık yer bulunduğunda geçiş istekleri dikkate alınır.

Kanun işçiyi korur: hafta, ay veya yıl gibi bir zaman dilimi içinde işçinin ne kadar süreyle çalışacağını taraflar belirlemedikleri takdirde, haftalık çalışma süresi yirmi saat kararlaştırılmış sayılır ve belirlenen sürede işçi çalıştırılsın veya çalıştırılmasın ücrete hak kazanır (m.14).

İşveren, bu çağrıyı, aksi kararlaştırılmadıkça, işçinin çalışacağı zamandan en az dört gün önce yapmak zorundadır. Ayrıca sözleşmede günlük çalışma süresi kararlaştırılmamışsa, işveren her çağrıda işçiyi günde en az dört saat üst üste çalıştırmak zorundadır (4857 s.K. m.14).

Taraflarca iş sözleşmesine bir deneme kaydı konulduğunda, bunun süresi en çok iki ay olabilir. Ancak deneme süresi toplu iş sözleşmeleriyle dört aya kadar uzatılabilir (4857 s.K. m.15). Bu sınırı aşan deneme kayıtları geçerli sayılmaz.

Bildirim ve tazminat hakkı doğmaz ama ücret hakkı korunur: deneme süresi içinde taraflar iş sözleşmesini bildirim süresine gerek olmaksızın ve tazminatsız feshedebilir. İşçinin çalıştığı günler için ücret ve diğer hakları saklıdır (m.15/2).

İkisinden birden: asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı o işyeri ile ilgili olarak bu Kanundan, iş sözleşmesinden veya alt işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerinden alt işveren ile birlikte sorumludur (4857 s.K. m.2). Bu nedenle talep her iki işverene birlikte yöneltilebilir.

Kurulamaz. İlişki ancak yardımcı işlerde veya asıl işin bir bölümünde işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerde kurulabilir; kanun ayrıca işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işler dışında asıl işin bölünerek alt işverenlere verilemeyeceğini söyler.

Sonuç işçi lehine ve geçmişe etkilidir: ilişkinin muvazaalı işleme dayandığı kabul edilerek alt işverenin işçileri başlangıçtan itibaren asıl işverenin işçisi sayılarak işlem görürler (4857 s.K. m.2). Kanun iki tipik hâli açıkça sayar: asıl işverenin işçilerinin alt işverene geçirilerek haklarının kısıtlanması ve daha önce o işyerinde çalıştırılan kimseyle alt işveren ilişkisi kurulması.

Ermez: işyeri veya işyerinin bir bölümü hukukî bir işleme dayalı olarak başka birine devredildiğinde, devir tarihinde işyerinde veya bir bölümünde mevcut olan iş sözleşmeleri bütün hak ve borçları ile birlikte devralana geçer (4857 s.K. m.6/1). Ayrıca devir işçi yönünden fesih için haklı sebep oluşturmaz.

Sıfırlanmaz: devralan işveren, işçinin hizmet süresinin esas alındığı haklarda, işçinin devreden işveren yanında işe başladığı tarihe göre işlem yapmakla yükümlüdür (m.6/2). Kıdem tazminatı, yıllık izin ve ihbar süresi hesapları ilk işe başlama tarihine göre yapılır.

Her ikisinden, ancak bir süre sınırıyla: devirden önce doğmuş olan ve devir tarihinde ödenmesi gereken borçlardan devreden ve devralan işveren birlikte sorumludurlar. Ancak bu yükümlülüklerden devreden işverenin sorumluluğu devir tarihinden itibaren iki yıl ile sınırlıdır (4857 s.K. m.6/3).

Hayır: devreden veya devralan işveren iş sözleşmesini sırf işyerinin veya işyerinin bir bölümünün devrinden dolayı feshedemez. Buna karşılık ekonomik ve teknolojik sebeplerin yahut iş organizasyonu değişikliğinin gerekli kıldığı fesih hakları ile tarafların haklı sebeple derhâl fesih hakları saklıdır (m.6/5).

İki istisna vardır. Tüzel kişiliğin birleşme veya katılma ya da türünün değişmesiyle sona ermesi hâlinde birlikte sorumluluk hükümleri uygulanmaz; ayrıca iflas dolayısıyla malvarlığının tasfiyesi sonucu işyerinin veya bir bölümünün başkasına devri hâlinde madde hükümleri uygulanmaz (4857 s.K. m.6/4, 6/6).

İşçi ile işveren arasındaki uyuşmazlıklar iş mahkemesinde görülür ve kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi ya da işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade taleplerinde arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Sancaktepe’nin ayrı adliyesi bulunmadığından dosyalar Kartal’daki İstanbul Anadolu Adliyesi‘nde görülür.