Kısa cevap: Görevden uzaklaştırma (açığa alma), 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m. 137 uyarınca, Devlet kamu hizmetlerinin gerektirdiği hâllerde, memurun görevi başında kalmasında sakınca görülmesi durumunda soruşturmanın herhangi bir safhasında alınabilecek idari bir tedbirdir. Bu, ceza muhakemesindeki tutuklama veya adli kontrolden bağımsız, ayrı bir idari işlemdir.
Zimmet soruşturmasına konu kamu görevlileri hakkında, ceza soruşturmasıyla birlikte veya ondan bağımsız olarak idari bir tedbir olan görevden uzaklaştırma da gündeme gelebilir. Bu yazıda, bu tedbirin ne zaman, kimler tarafından uygulanabileceği ve sonuçları ele alınmaktadır.
Görevden Uzaklaştırma Nedir?
657 sayılı Kanun m. 137 uyarınca görevden uzaklaştırma, Devlet kamu hizmetlerinin gerektirdiği hâllerde, görevi başında kalmasında sakınca görülecek memurlar hakkında alınan ihtiyati bir tedbirdir ve soruşturmanın herhangi bir aşamasında uygulanabilir. Bu tedbir, bir ceza yaptırımı değil, kamu hizmetinin sağlıklı yürütülmesini güvence altına almaya yönelik idari bir önlemdir.
Görevden uzaklaştırma, memurun suçlu olduğu anlamına gelmez; sadece soruşturma sürecinde görevi başında kalmasının sakıncalı görüldüğü durumlarda başvurulan geçici bir tedbirdir.
Görevden Uzaklaştırmaya Kimler Yetkilidir?
Doğrudan cevap: 657 sayılı Kanun m. 138 uyarınca görevden uzaklaştırmaya atamaya yetkili amirler, bakanlık ve genel müdürlük müfettişleri, illerde valiler ve ilçelerde kaymakamlar (ilçe idare şube başkanları için valinin muvafakati şartıyla) yetkilidir. Valiler ve kaymakamlar tarafından alınan tedbir, derhal memurun kurumuna bildirilir.
Bu yetkinin kötüye kullanılması hâlinde, memuru görevden uzaklaştırdıktan sonra derhal soruşturmaya başlamayan, keyfi olarak veya garaz ya da kin dolayısıyla bu tasarrufu yapan amirler hukuki, mali ve cezai sorumluluğa tabidir.
Görevden Uzaklaştırma Süresi Sınırlı mıdır?
657 sayılı Kanun m. 139 uyarınca, görevden uzaklaştırılan memur hakkında bu tedbiri izleyen on iş günü içinde soruşturmaya başlanması zorunludur; bu süre içinde soruşturma başlatılmaması, tedbiri uygulayan amirin sorumluluğunu doğurabilir. Ayrıca m. 140 uyarınca, haklarında mahkemelerce ceza kovuşturması yapılan memurlar da aynı yetkililer tarafından görevden uzaklaştırılabilir.
Bu düzenleme, tedbirin süresiz ve denetimsiz biçimde uygulanmasını önlemeyi, soruşturma sürecinin makul bir sürede ilerlemesini güvence altına almayı amaçlar.
Görevden Uzaklaştırılan Memurun Mali Hakları Ne Olur?
657 sayılı Kanun m. 141 uyarınca, görevden uzaklaştırılan memurlara bu süre içinde aylıklarının üçte ikisi ödenir ve sosyal hak ve yardımlardan faydalanmaya devam ederler; aylığın üçte biri ise tedbir süresince kesilir. m. 143’te sayılan durumların gerçekleşmesi hâlinde, kesilen üçte birlik kısım kendilerine geri ödenir ve görevden uzakta geçirilen süre, kademe ilerlemesinde belirli şartlarla değerlendirilir.
Bu düzenleme, tedbirin memur üzerindeki ekonomik etkisini tamamen ortadan kaldırmasa da, tedbirin haksız çıkması hâlinde belirli bir telafi mekanizması öngörür. Zimmet suçunun temel unsurlarına ilişkin bilgi için Zimmet Suçunun Unsurları Nelerdir? başlıklı yazımıza bakılabilir.
Görevden Uzaklaştırma Ne Zaman Kaldırılır?
657 sayılı Kanun m. 143 uyarınca, soruşturma veya yargılama sonunda memurluktan çıkarmadan başka bir disiplin cezası verilenler, yargılamanın men’ine veya beraatine karar verilenler, haklarındaki kovuşturma genel af ile kaldırılanlar veya memurluğa engel olmayacak bir cezayla hükümlü olup cezası ertelenenler hakkındaki görevden uzaklaştırma tedbiri, bu kararların kesinleşmesi üzerine kaldırılır.
Bu tedbirin ceza muhakemesindeki tutuklama veya adli kontrolden bağımsız bir idari işlem olduğuna, dolayısıyla birinin varlığının diğerini otomatik olarak gerektirmediğine dikkat edilmelidir. Zimmet suçunda tutuklama ve adli kontrol şartlarına ilişkin ayrıntılı bilgi için Zimmet Suçunda Tutuklama ve Adli Kontrol Şartları Nelerdir? başlıklı yazımıza bakılabilir.
Sonuç ve Değerlendirme
Görevden uzaklaştırma (açığa alma), zimmet soruşturmasına konu kamu görevlileri hakkında uygulanabilecek, ceza muhakemesi tedbirlerinden bağımsız idari bir işlemdir. Bu tedbirin süresi, yetkilileri ve kaldırılma şartları 657 sayılı Kanun’da ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir ve memurun mali haklarını da belirli ölçüde etkiler.
Sıkça Sorulan Sorular
Görevden uzaklaştırma bir ceza mıdır?
Hayır, bu bir disiplin cezası veya mahkumiyet değil, soruşturma sürecinde uygulanan ihtiyati bir idari tedbirdir.
Görevden uzaklaştırılan memur maaş alır mı?
Evet, aylığının üçte ikisi ödenmeye devam eder; üçte biri ise tedbir süresince kesilir.
Beraat kararı verilirse kesilen maaş geri ödenir mi?
Evet, 657 sayılı Kanun m. 143’te sayılan durumlardan biri (örneğin beraat) gerçekleşirse, kesilen üçte birlik kısım geri ödenir.
Görevden uzaklaştırma ile tutuklama aynı şey midir?
Hayır, görevden uzaklaştırma idari bir tedbirdir, tutuklama ise ceza muhakemesi tedbiridir; ikisi birbirinden bağımsız uygulanabilir.
Soruşturma başlamazsa görevden uzaklaştırma geçerliliğini korur mu?
Tedbiri izleyen on iş günü içinde soruşturmaya başlanması zorunludur; bu süreye uyulmaması, tedbiri uygulayan amirin sorumluluğunu gündeme getirebilir.
Açığa alma idari bir tedbirdir ve ceza yargılamasından bağımsız olarak dava konusu yapılabilir.
Yazar Hakkında
Av. Burakhan Çalışkan, İstanbul Barosu’na kayıtlı olarak ceza hukuku alanında çalışmalarını sürdürmektedir. Zimmet soruşturmasına konu kamu görevlilerinin görevden uzaklaştırma tedbiri karşısındaki hak ve yükümlülüklerinin değerlendirilmesi konusundaki uygulama gelişmelerini takip etmekte, güncel mevzuat ve Yargıtay içtihadını yakından izleyerek içerik üretimine katkı sağlamaktadır.
Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup güncel mevzuat ve yerleşik hukuki uygulama esas alınarak kaleme alınmıştır. İçerikte yer alan değerlendirmeler, somut olayın kendine özgü koşullarına göre farklılık gösterebilecek genel nitelikte açıklamalardır ve hiçbir şekilde hukuki tavsiye niteliği taşımaz, avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Mevzuat ve içtihatlar zaman içinde değişebileceğinden, somut bir hukuki sorun hakkında adım atmadan önce alanında yetkili bir avukata danışılması önerilir.
İlgili diğer konular hakkında Fuhuşa Aracılık Etme Suçunun Cezası Nedir? ve Israrlı Takip Suçu başlıklı yazılarımızda bilgi bulabilirsiniz.
