Kısa cevap: Teşhircilik olarak bilinen hayasızca hareketler suçu (TCK m. 225) şikâyete tabi bir suç değildir; bu nedenle ayrı bir “şikâyet süresi” bulunmaz, savcılık olaydan haberdar olduğu anda resen soruşturma başlatabilir. Sürecin gerçek zaman sınırı, TCK m. 66/1-e uyarınca işleyen 8 yıllık dava zamanaşımı süresidir.
Teşhircilik (hayasızca hareketler) suçu, uygulamada sıkça “kaç gün içinde şikâyet edilmeli?” sorusuyla karışır; oysa bu suç tipi mağdurun şikâyetine bağlı suçlar kategorisinde yer almaz. Bu yazıda TCK m. 225’in kapsamı, soruşturmanın resen mi yoksa şikâyet üzerine mi başladığı, dava zamanaşımı süresinin nasıl hesaplandığı ve sürecin işleyişi ele alınmaktadır.
Teşhircilik (Hayasızca Hareketler) Suçu Nedir?
TCK m. 225, “Genel Ahlaka Karşı Suçlar” bölümünde düzenlenmiştir ve alenen cinsel ilişkide bulunma veya teşhircilik yapma fiillerini cezalandırır (tam madde metni için Türk Ceza Kanunu’na bakılabilir). Suçun oluşması için hareketin herkesin görebileceği, bilebileceği bir ortamda (alenen) gerçekleşmesi aranır; kapalı, üçüncü kişilerin erişemeyeceği bir ortamda gerçekleşen fiiller bu madde kapsamında değerlendirilmez. Suçun genel çerçevesi ve unsurları hakkında daha ayrıntılı bilgi Hayasızca Hareket Suçu ve Cezası başlıklı yazımızda yer almaktadır.
Madde metninde öngörülen yaptırım altı aydan bir yıla kadar hapis cezasıdır. Fiilin işleniş biçimi, mağdur sayısı, tekrarlanma durumu gibi somut olay özellikleri, yargılama sürecinde cezanın belirlenmesinde dikkate alınan unsurlardır.
Teşhircilik Şikâyete Tabi bir Suç mudur?
Hayır, teşhircilik (TCK m. 225) şikâyete tabi bir suç değildir. Kanun metninde bu suç için “şikâyet üzerine” ibaresi yer almadığından, Türk Ceza Kanunu’nun genel ilkesi gereği suç resen (kendiliğinden) takip edilir; mağdurun veya tanığın şikâyeti soruşturmanın başlaması için zorunlu bir şart değildir.
Bu durum, cinsel taciz gibi bazı diğer suç tiplerinden farklıdır; TCK’da bazı suçlar açıkça “şikâyet üzerine” ibaresiyle düzenlenmiş ve belirli bir şikâyet süresine tabi tutulmuştur. TCK m. 225’te böyle bir ibare bulunmadığından, mağdurun şikâyette bulunmaması soruşturmanın açılmasını veya sürmesini engellemez.
Resen Soruşturma Ne Anlama Gelir?
Resen soruşturma, savcılığın bir suçun işlendiğini herhangi bir yolla (ihbar, tutanak, kolluk tespiti, güvenlik kamerası kaydı, tanık beyanı vb.) öğrenmesi halinde, ayrıca bir şikâyet dilekçesi beklemeksizin soruşturmayı re’sen başlatabilmesi anlamına gelir. Kolluk görevlileri olay yerinde fiili tespit ettiğinde de doğrudan tutanak düzenleyip soruşturma sürecini işletebilir.
Mağdur ya da tanık dilerse yine de emniyete veya Cumhuriyet Başsavcılığına ihbar/şikâyet dilekçesi verebilir; bu başvuru soruşturmayı hızlandırabilir ve delil toplanmasına katkı sağlayabilir, ancak hukuki bir zorunluluk değildir.
Zamanaşımı Süresi Ne Kadardır?
Kısa Cevap: TCK m. 225 kapsamındaki teşhircilik suçunda dava zamanaşımı süresi 8 yıldır. Bu süre, TCK m. 66/1-e uyarınca üst sınırı beş yıldan fazla olmayan hapis cezasını gerektiren suçlar için öngörülen genel süredir ve suçun işlendiği tarihten itibaren işlemeye başlar.
Dava zamanaşımı, savcılığın bu süre içinde soruşturmayı tamamlayıp iddianame düzenlemesi ve mahkemenin yargılamayı bu süre içinde sonuçlandırması gerektiği anlamına gelir. Süre dolmadan dava açılmış ve yargılama devam ediyorsa, zamanaşımı kesilme/durma hâlleri (örneğin sanığın sorgusu, iddianamenin kabulü gibi usul işlemleri) söz konusu olduğunda hesaplama yeniden değerlendirilir.
Bu, suçun mağdurunun “şikâyet süresi”yle karıştırılmamalıdır: burada söz konusu olan mağdurun ne kadar sürede şikâyet etmesi gerektiği değil, devletin bu fiili ne kadar süre içinde kovuşturabileceğidir.
Uzlaştırma Kapsamında mıdır?
Hayır, teşhircilik (TCK m. 225) uzlaştırma kapsamında bulunan suçlardan değildir. CMK’da uzlaştırma kapsamına giren suçlar sınırlı sayıda belirlenmiştir ve genel ahlaka karşı suçlar bu kapsamda yer almaz; bu nedenle dosya doğrudan soruşturma ve gerekirse kovuşturma sürecinde ilerler. Genel ahlaka karşı suçlar kapsamındaki bir başka suç tipi olan müstehcenlik hakkında Müstehcenlik Suçu ve Cezası başlıklı yazımızdan bilgi alınabilir.
Soruşturma Süreci Nasıl İşler?
Olayın öğrenilmesinin ardından kolluk, olay yerinde tespit yapar, varsa güvenlik kamerası görüntülerini, tanık beyanlarını ve diğer maddi delilleri toplar. Şüpheli belirlenebiliyorsa ifadesine başvurulur. Cumhuriyet savcısı, toplanan delilleri değerlendirerek kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verebilir veya iddianame düzenleyerek dava açabilir.
Dava açılması hâlinde yargılama, Asliye Ceza Mahkemesi’nde yürütülür. Yargılama sürecinde şüpheli/sanığın savunma hakkı, suçun somut delillerle ispatı, fiilin aleniyet unsurunun gerçekten oluşup oluşmadığı gibi hususlar mahkeme tarafından değerlendirilir.
Hangi Mahkeme Görevlidir?
Teşhircilik (TCK m. 225) suçunda öngörülen ceza altı aydan bir yıla kadar hapis olduğundan, davaya bakmakla görevli mahkeme Asliye Ceza Mahkemesi’dir.
Sonuç ve Değerlendirme
Teşhircilik (hayasızca hareketler) suçu TCK m. 225’te düzenlenmiş, şikâyete tabi olmayan ve resen soruşturulan bir suçtur; bu nedenle mağdur açısından ayrı bir şikâyet süresi bulunmamaktadır. Sürecin gerçek zaman sınırı, TCK m. 66/1-e uyarınca işleyen 8 yıllık dava zamanaşımı süresidir. Somut olayın aleniyet unsuru taşıyıp taşımadığı, delillerin niteliği ve sürecin nasıl ilerleyeceği her dosyada ayrı ayrı değerlendirilmesi gereken konulardır. Cinsel suçlara ilişkin soruşturma süreçlerinde tanıklık ve delil konularıyla ilgili ayrıntılı bilgi için Cinsel Suç Soruşturmasında Tanıklıktan Çekinme Hakkı Var mıdır? başlıklı yazımız da incelenebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Teşhircilik suçunda şikâyetten vazgeçmek davayı düşürür mü?
Hayır, çünkü suç şikâyete tabi değildir. Mağdurun şikâyetinden vazgeçmesi, resen yürütülen soruşturma veya kovuşturmayı sona erdirmez; süreç savcılık ve mahkeme tarafından bağımsız olarak devam eder.
Olaydan yıllar sonra şikâyet edilirse ne olur?
Suç zaten şikâyete bağlı olmadığından “geç şikâyet” gibi bir engel yoktur; belirleyici olan TCK m. 66/1-e’deki 8 yıllık dava zamanaşımı süresinin dolup dolmadığıdır. Bu süre geçtikten sonra yeni bir soruşturma açılamaz.
Teşhircilik suçu uzlaştırmaya tabi midir?
Hayır, genel ahlaka karşı suçlar CMK’daki uzlaştırma kapsamına giren suçlar arasında yer almaz. Dosya doğrudan soruşturma ve gerekirse kovuşturma sürecinde ilerler.
Fiilin “alenen” işlenmesi ne anlama gelir?
Aleniyet, hareketin belirsiz sayıda kişinin görebileceği veya bilgi sahibi olabileceği bir ortamda gerçekleşmesini ifade eder. Kapalı, üçüncü kişilerin erişemediği özel bir ortamda gerçekleşen fiiller TCK m. 225 kapsamında değerlendirilmez.
Teşhircilik suçunda hangi deliller önemlidir?
Güvenlik kamerası kayıtları, tanık beyanları, kolluk tutanakları ve varsa fotoğraf/video kayıtları süreçte önemli delil niteliği taşır. Delillerin niteliği ve toplanma biçimi her dosyada ayrı değerlendirilir.
Bu suçta şikâyet süresine bağlı sonuçlar doğduğundan, sürecin zamanında değerlendirilmesi önem taşır.
Yazar Hakkında
Av. Burakhan Çalışkan, İstanbul Barosu’na kayıtlı olarak Kartal merkezli ofisinde ceza hukuku alanında çalışmaktadır. Cinsel suçlar ve genel ahlaka karşı suçlar dahil olmak üzere ceza yargılamasının soruşturma ve kovuşturma aşamalarında şüpheli ve sanık müdafiliği yapmaktadır. Teşhircilik gibi resen soruşturulan suç tiplerinde, delillerin toplanma sürecinin ve aleniyet unsurunun somut olay bazında doğru değerlendirilmesi savunmanın temel noktalarından birini oluşturur.
Hukuki Sorumluluk Reddi
Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup güncel mevzuat ve yerleşik hukuki uygulama esas alınarak kaleme alınmıştır. İçerikte yer alan değerlendirmeler, somut olayın kendine özgü koşullarına göre farklılık gösterebilecek genel nitelikte açıklamalardır ve hiçbir şekilde hukuki tavsiye niteliği taşımaz, avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Mevzuat ve içtihatlar zaman içinde değişebileceğinden, somut bir hukuki sorun hakkında adım atmadan önce alanında yetkili bir avukata danışılması önerilir.
Konuyla ilgili olarak Israrlı Takip Suçu ve Alkollü Araç Kullanma Kaç Promil? Ceza Puanı, Hapis Cezası başlıklı yazılarımız da faydalı olabilir.
