Kısa cevap: Kural olarak hayır. Mağdurun geçmiş cinsel yaşamı veya başka kişilerle ilişkileri, somut olaydaki rızanın varlığını veya yokluğunu göstermez; CMK’daki delilin ilgili ve gerekli olması ilkesi gereği bu tür bilgiler, davayla doğrudan ve somut bir bağlantısı ispatlanmadıkça delil olarak kabul edilmez ve mahkemece dikkate alınmaz.
Cinsel suç davalarında savunma tarafından zaman zaman mağdurun geçmiş cinsel yaşamına ilişkin sorular gündeme getirilmeye çalışılır. Bu yaklaşım hem hukuki açıdan sorunludur hem de mağdur üzerinde ikincil bir mağduriyet yaratma riski taşır. Mağdur beyanının tek başına mahkumiyete yeterli olup olmadığı hakkında ayrı bir yazımıza bakabilirsiniz. Bu makalede bu tür delillerin hukuki durumu ele alınıyor.
CMK’da Delilin İlgili ve Gerekli Olması İlkesi Nedir?
Ceza Muhakemesi Kanunu, mahkemenin önüne sunulacak delillerin davayla ilgili ve sonucu etkilemesi bakımından gerekli olmasını arar; ilgisiz veya gereksiz görülen delil talepleri mahkemece reddedilebilir. Bir kişinin belirli bir olaydaki rızası, o olayın kendine özgü koşullarına (zaman, mekân, taraflar arasındaki ilişki, o anki beyan ve davranışlar) göre değerlendirilir.
Mağdurun geçmişte başka kişilerle yaşadığı cinsel ilişkiler veya cinsel yaşam tarzı, incelenen somut olaydaki rızanın varlığına dair doğrudan bir bilgi vermez; bu nedenle kural olarak ilgisiz sayılır ve delil olarak kabul edilmez.
Bu Tür Sorular Neden Sorulmaya Çalışılır, Mahkeme Nasıl Tepki Verir?
Savunma stratejisi olarak mağdurun güvenilirliğini veya “rıza gösterme eğilimini” sorgulamak amacıyla bu tür sorular gündeme getirilebilir. Ancak bu yaklaşım, hukuken geçersiz bir varsayıma (geçmişte rıza göstermiş olmanın bugün de rıza göstereceği anlamına geldiği varsayımına) dayanır ve mahkeme tarafından genellikle reddedilir.
Adli tıp raporlarının delil değeri hakkında Cinsel Suçlarda Adli Tıp Raporu Tek Başına Yeterli mi? yazımıza da göz atabilirsiniz. Mağdur avukatı, bu tür soruların sorulması hâlinde itiraz ederek sorunun davayla ilgisiz olduğunun tutanağa geçirilmesini talep edebilir; hâkim de resen bu tür soruları geri çevirebilir.
Hangi Hâllerde Geçmişe Dair Bilgi Delil Sayılabilir?
Geçmişe dair bir bilginin delil olarak kabul edilebilmesi için, somut olayla doğrudan ve açık bir bağlantısının bulunması gerekir. Örneğin fail ile mağdur arasındaki önceki ilişkinin varlığı (aile içi, iş ilişkisi gibi) olayın bağlamını anlamak için ilgili olabilir; ancak bu, mağdurun genel cinsel yaşamının sorgulanmasıyla karıştırılmamalıdır — burada aranan, taraflar arasındaki spesifik ilişkinin niteliği olup mağdurun üçüncü kişilerle olan yaşamı değildir.
| Bilgi Türü | Delil Olarak Durumu |
|---|---|
| Fail ile mağdur arasındaki önceki spesifik ilişki | Bağlamı anlamak için ilgili olabilir |
| Mağdurun üçüncü kişilerle geçmiş cinsel yaşamı | Kural olarak ilgisiz, delil sayılmaz |
| Mağdurun genel yaşam tarzına dair yorumlar | İlgisiz, mahkemece dikkate alınmaz |
Sonuç ve Değerlendirme
Cinsel suç davalarında mağdurun geçmiş cinsel yaşamı, kural olarak somut olaydaki rızanın değerlendirilmesiyle ilgili bir delil değildir ve CMK’daki ilgi/gereklilik ilkesi gereği mahkemece dikkate alınmaz. Bu tür soruların gündeme getirilmesi hâlinde mağdur avukatının itiraz etme hakkı bulunur. Somut olayda hangi bilgilerin gerçekten ilgili sayılacağı, davanın özel koşullarına göre değişebileceğinden, sürecin bir avukat eşliğinde takip edilmesi mağdurun haklarının korunması açısından önemlidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Savunma avukatı mağdura geçmiş ilişkileri hakkında soru sorarsa itiraz edebilir miyim?
Evet, mağdur avukatı bu tür bir sorunun davayla ilgisi bulunmadığı gerekçesiyle itiraz edebilir; hâkim de bu tür soruları resen reddedebilir.
Mağdurun sosyal medya paylaşımları delil olarak kullanılabilir mi?
Bu, paylaşımın somut olayla doğrudan ilgisine bağlıdır; genel yaşam tarzına dair paylaşımlar kural olarak ilgisiz sayılırken, olayla doğrudan bağlantılı içerikler değerlendirmeye alınabilir.
Bu ilke sadece kadın mağdurlar için mi geçerlidir?
Hayır, ilke mağdurun cinsiyetinden bağımsız olarak, delilin ilgili ve gerekli olması genel kuralına dayanır; her mağdur için aynı şekilde uygulanır.
Geçmiş yaşama ilişkin sorulara itiraz edilmesi duruşma sırasında yapılması gereken usuli bir adımdır.
Yazar Hakkında
Av. Burakhan Çalışkan, İstanbul Barosu’na kayıtlı olarak cinsel suçlar alanında mağdur vekilliği ve müdafiilik çalışmaları yürütmektedir. Yargılama sürecinde mağdurların ikincil mağduriyet yaşamadan haklarını arayabilmesi gerektiği görüşünden hareketle, delil hukukuna dair içerikler üretmektedir.
Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup güncel mevzuat ve yerleşik hukuki uygulama esas alınarak kaleme alınmıştır. İçerikte yer alan değerlendirmeler, somut olayın kendine özgü koşullarına göre farklılık gösterebilecek genel nitelikte açıklamalardır ve hiçbir şekilde hukuki tavsiye niteliği taşımaz, avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Mevzuat ve içtihatlar zaman içinde değişebileceğinden, somut bir hukuki sorun hakkında adım atmadan önce alanında yetkili bir avukata danışılması önerilir.
