Kısa cevap: Sosyal medyada yatırım tavsiyesi vermek tek başına suç değildir; ancak Sermaye Piyasası Kurulu’ndan izin almaksızın sistematik biçimde yatırım danışmanlığı yapmak SPK m.37 ve m.109 uyarınca izinsiz sermaye piyasası faaliyeti sayılabilir. Kişinin, tanıttığı platformun veya yatırım aracının aslında dolandırıcılık amacıyla kurgulandığını bilerek, komisyon veya başka bir menfaat karşılığında tanıtım yapması hâlinde ise TCK m.157 ve m.158 kapsamında dolandırıcılığa iştirak sorumluluğu gündeme gelebilir.
“Finfluencer” olarak adlandırılan, sosyal medyada finansal konularda içerik üreten kişiler üzerinden yapılan yatırım tavsiyelerinin dolandırıcılıkla sonuçlandığı olaylar son dönemde sıkça gündeme geliyor. Bu yazıda finfluencer kavramının ne olduğu, salt tavsiye vermenin ne zaman hukuka aykırı hâle geldiği, izinsiz yatırım danışmanlığı ile dolandırıcılığa iştirak arasındaki sınır ve mağdurların başvurabileceği yollar, Sermaye Piyasası Kanunu ve Türk Ceza Kanunu’nun ilgili hükümleri çerçevesinde ele alınmaktadır.
Paylaşım ekran görüntüleri, ödeme dekontları ve platform kayıtları zamanla erişilemez hâle gelebilir.
Finfluencer Kimdir, Neden Hukuki Bir Sorun Olarak Gündeme Geliyor?
Finfluencer, sosyal medya üzerinden takipçilerine finans, borsa, kripto para veya forex konularında bilgi ve tavsiye sunan kişileri ifade eder. Türkiye’de yatırım danışmanlığı, Sermaye Piyasası Kurulu tarafından yetkilendirilmiş kuruluşlar eliyle yapılabilen, lisansa tabi bir faaliyettir. Sosyal medya üzerinden lisanssız biçimde yapılan “al/sat” önerileri, hem takipçileri yanlış yönlendirme hem de maddi kayba uğratma potansiyeli taşıdığından, bu alan giderek daha fazla hukuki inceleme konusu olmaktadır.
Yatırım Tavsiyesi Vermek Tek Başına Suç mudur?
Kısa Cevap: Hayır; bir kişinin kendi görüşünü paylaşarak belirli bir hisse, kripto para veya yatırım aracı hakkında olumlu ya da olumsuz yorum yapması, tek başına bir suç oluşturmaz. Sorumluluk, bu paylaşımın sistematik bir yatırım danışmanlığı faaliyetine dönüşmesi veya hileli bir şemayı bilerek tanıtmasıyla gündeme gelir.
Bir görüşün suç oluşturup oluşturmadığı değerlendirilirken; paylaşımın münferit bir yorum mu yoksa düzenli, ücretli ve yönlendirici bir faaliyet mi olduğu, kişinin platformdan komisyon veya reklam geliri elde edip etmediği ve platformun gerçekten hileli bir yapıya (Ponzi/saadet zinciri gibi) dayanıp dayanmadığı somut olay bazında incelenir.
SPK İzni Olmadan Yatırım Danışmanlığı Yapmak Ne Anlama Gelir?
6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu m.37, yatırım danışmanlığını da içeren yatırım hizmet ve faaliyetlerini düzenler; bu faaliyetlerin Sermaye Piyasası Kurulu’ndan izin alınmaksızın yürütülmesi izinsiz sermaye piyasası faaliyeti sayılır. Kanunun 109. maddesi bu fiil için açık bir ceza öngörmüştür: “Sermaye piyasasında izinsiz olarak faaliyette bulunanlar iki yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin günden on bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılırlar.” Sosyal medya üzerinden düzenli olarak, komisyon veya reklam geliri karşılığında belirli platformlara yönlendirme yapan bir finfluencer’ın faaliyeti, somut olayın koşullarına göre bu kapsamda değerlendirilebilir; SPK ayrıca bu tür faaliyetler hakkında suç duyurusunda bulunma yetkisine de sahiptir.
Ne Zaman Dolandırıcılığa İştirak Gündeme Gelir?
Bir finfluencer’ın tanıttığı platform veya yatırım aracının aslında gerçek bir yatırım getirisi sağlamadığını, yeni katılımcıların parasıyla eskilerin ödendiğini (Ponzi tipi bir yapı) bilerek ve bundan kişisel bir menfaat (komisyon, pay, ücret) elde ederek tanıtım yapması hâlinde, hileli davranışla başkasını aldatma unsuru gerçekleşmiş olabilir. Bu durumda TCK m.157’deki temel dolandırıcılık (1-5 yıl hapis) yerine, işlemin bilişim sistemleri veya banka/kredi kurumları araç kılınarak gerçekleştirilmesi hâlinde TCK m.158 kapsamındaki nitelikli dolandırıcılık hükümleri gündeme gelebilir.
Nitelikli Dolandırıcılık Hangi Şartlarda Uygulanır?
TCK m.158, dolandırıcılığın bilişim sistemlerinin veya banka/kredi kurumlarının araç olarak kullanılması suretiyle işlenmesini nitelikli hâl sayar. Yatırım dolandırıcılığı büyük ölçüde kripto para cüzdanları, online işlem platformları ve banka havaleleri üzerinden yürütüldüğünden, bu tür olaylar sıklıkla nitelikli dolandırıcılık kapsamında değerlendirilir. Temel ceza üç yıldan on yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezasıdır; ağırlaştırılmış hâllerde hapis cezasının alt sınırı dört yıldan, adli para cezası ise suçtan elde edilen menfaatin iki katından az olamaz. Fiil üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmişse ceza yarı oranında, bir suç örgütü çerçevesinde işlenmişse bir kat artırılır.
Mağdur Şikayet Sürecinde Hangi Adımları İzlemeli?
YATIRIM DOLANDIRICILIĞI MAĞDURUNUN İZLEYEBİLECEĞİ SÜREÇ
Bu süreçte, dolandırıcılık amacıyla banka hesabını kullandıran veya kullandırılmasına aracılık eden kişilerin ayrı bir sorumluluğu da gündeme gelebilir; bu konuda IBAN kiralama ve hesap kullandırma başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz. Benzer biçimde, izinsiz yürütülen bahis ve şans oyunu platformlarına yönlendirme yapılması da ayrı bir suç tipi olan yasadışı bahis kapsamında değerlendirilebilir.
Sonuç ve Değerlendirme
Finfluencer’ların hukuki sorumluluğu, tek bir kalıba sığmayan, somut olayın koşullarına göre değişen bir konudur. Salt görüş paylaşımı ile SPK izni gerektiren sistematik yatırım danışmanlığı arasındaki sınır, faaliyetin düzenliliği ve elde edilen menfaate göre; izinsiz danışmanlık ile dolandırıcılığa iştirak arasındaki sınır ise kişinin platformun hileli olduğunu bilip bilmediğine göre çizilir. Hem mağdurların hem de bu alanda içerik üreten kişilerin, sorumluluğun nerede başladığını somut olay bazında değerlendirmesi önemlidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Bir hisse veya kripto para hakkında olumlu yorum yapmak suç mudur?
Hayır; kişisel görüş paylaşımı tek başına suç oluşturmaz. Sorumluluk, bu paylaşımın sistematik bir danışmanlık faaliyetine dönüşmesi veya hileli bir şemanın bilerek tanıtılmasıyla gündeme gelir.
SPK izni olmadan yatırım tavsiyesi vermenin cezası nedir?
Sistematik biçimde izinsiz yatırım danışmanlığı yapmak, SPK m.109 uyarınca iki yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin günden on bin güne kadar adli para cezasını gerektirebilir.
Finfluencer’ın dolandırıcılıktan sorumlu tutulması için ne gerekir?
Platformun hileli olduğunu bilerek ve bundan kişisel bir menfaat elde ederek tanıtım yapması gerekir; kastın varlığı somut olay bazında değerlendirilir.
Nitelikli dolandırıcılık ile basit dolandırıcılık arasındaki fark nedir?
Basit dolandırıcılıkta ceza bir yıldan beş yıla kadardır (TCK m.157). Bilişim sistemi veya banka/kredi kurumu araç kılınırsa nitelikli hâl uygulanır ve ceza üç yıldan on yıla, ağırlaştırılmış hâllerde en az dört yıldan başlar (TCK m.158).
Yatırım dolandırıcılığı mağduru ilk olarak ne yapmalı?
Öncelikle tüm yazışma ve ödeme kayıtları saklanmalı, ardından bankaya bildirim yapılarak Cumhuriyet savcılığına şikayette bulunulmalıdır.
Reklam geliri almak tek başına suç mudur?
Hayır; reklam veya sponsorluk geliri elde etmek tek başına suç değildir. Belirleyici olan, tanıtılan platformun hileli olduğunun bilinip bilinmediğidir.
Yazıda anlatılanlar genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayınıza özgü bir değerlendirme için bize ulaşabilirsiniz.
Yazar Hakkında
Av. Burakhan Çalışkan, İstanbul Barosu’na kayıtlı olarak Kartal merkezli hukuk bürosunda nitelikli dolandırıcılık ve sermaye piyasası suçları başta olmak üzere ceza yargılaması alanındaki çalışmalarını sürdürmektedir. Sosyal medya üzerinden yürütülen yatırım dolandırıcılığı dosyaları, hem mağdur vekilliği hem de sorumluluğun sınırlarının belirlenmesi bakımından teknik bir inceleme gerektirdiğinden, bu alandaki gelişmeler ve Yargıtay uygulaması yakından takip edilmektedir.
Hukuki Sorumluluk Reddi
Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup güncel mevzuat ve yerleşik hukuki uygulama esas alınarak kaleme alınmıştır. İçerikte yer alan değerlendirmeler, somut olayın kendine özgü koşullarına göre farklılık gösterebilecek genel nitelikte açıklamalardır ve hiçbir şekilde hukuki tavsiye niteliği taşımaz, avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Mevzuat ve içtihatlar zaman içinde değişebileceğinden, somut bir hukuki sorun hakkında adım atmadan önce alanında yetkili bir avukata danışılması önerilir. Kaynak: Sermaye Piyasası Kurulu ve 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu.
