Kısa cevap: CMK m. 119/1 uyarınca üst araması, hâkim kararı üzerine veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının, ona ulaşılamadığı hâllerde ise kolluk amirinin yazılı emriyle yapılabilir. Bu nedenle üst araması için her zaman önceden bir hâkim kararı şart değildir; ancak arama sonrasında sonuçlar derhâl Cumhuriyet Başsavcılığına bildirilmek zorundadır.
Sokakta veya kamuya açık bir yerde yapılan üst aramasında uyuşturucu madde çıkması hâlinde, bu aramanın önceden bir hâkim kararına dayanıp dayanmadığı sıkça merak edilmektedir. Bu yazıda CMK m. 116 ve m. 119 çerçevesinde üst aramasının usul şartları ele alınmaktadır.
Üst Araması Ne Zaman Yapılabilir?
Kısa Cevap: CMK m. 116/1 uyarınca, şüphelinin yakalanabileceği veya suç delillerinin elde edilebileceği hususunda somut delillere dayalı kuvvetli şüphe varsa, şüphelinin üstü, eşyası ve ona ait diğer yerler aranabilir. Bu şüphe eşiği, keyfi ve gerekçesiz aramaların önüne geçmek amacıyla kanunda özellikle güçlendirilmiştir.
Kim Arama Emri Verebilir?
Kısa Cevap: CMK m. 119/1 uyarınca arama, hâkim kararı üzerine veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının, Cumhuriyet savcısına ulaşılamadığı hâllerde ise kolluk amirinin yazılı emriyle yapılabilir. Kolluk amirinin emriyle yapılan arama sonuçları da ayrıca gecikmeksizin Cumhuriyet Başsavcılığına derhâl ve eksiksiz bildirilmek zorundadır.
Konut Araması ile Farkı Nedir?
Kısa Cevap: CMK m. 119/1’in ikinci cümlesi uyarınca konutta, işyerinde ve kamuya açık olmayan kapalı alanlarda arama, yalnızca hâkim kararı veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının yazılı emriyle yapılabilir; kolluk amirinin emri bu yerler için yeterli değildir. Üst araması bakımından ise kolluk amirinin emri de yeterli sayılmıştır.
Arama Kararında Neler Bulunmalıdır?
Kısa Cevap: CMK m. 119/2 uyarınca arama karar veya emrinde, aramanın nedenini oluşturan fiil, aranılacak kişi veya eşya ile aramanın yapılacağı yer ve kararın geçerli olacağı zaman süresi açıkça gösterilir. Bu unsurlardan herhangi birinin eksik olması, aramanın usulüne uygunluğunu tartışmalı hâle getirebilir.
Sonuç ve Değerlendirme
Üst aramasında uyuşturucu madde çıkması, arama işleminin otomatik olarak hukuka uygun sayılacağı anlamına gelmez. Aramanın kuvvetli şüpheye dayanıp dayanmadığı, yetkili merci tarafından usulüne uygun şekilde emredilip emredilmediği ve arama sonuçlarının doğru şekilde bildirilip bildirilmediği, savunma tarafından ayrı ayrı incelenmesi gereken hususlardır.
Sıkça Sorulan Sorular
Üst araması sırasında rıza gösterilirse şart aranır mı?
Rızanın hukuki değeri tartışmalı bir konudur; CMK m. 116 ve m. 119, aramanın hukuka uygunluğunu somut şüphe ve usule uygun emir şartına bağlamıştır. Kişinin baskı altında verdiği bir rızanın, kanunda aranan şartların yerini alıp alamayacağı, savunma tarafından her somut olayda ayrıca değerlendirilmesi gereken bir husustur.
Usulsüz aramada ele geçen madde delil sayılır mı?
Genellikle hayır; CMK m. 116 ve m. 119’daki şartlara uyulmadan yapılan bir aramada ele geçirilen madde, CMK m. 217 uyarınca hukuka aykırı yöntemle elde edilmiş delil sayılabilir ve hükme esas alınamaz. Bu nedenle arama tutanağının usule uygunluğu, savunmanın ilk incelediği noktalardan biri olmalıdır.
Gece vakti üst araması yapılabilir mi?
CMK m. 118/1 uyarınca konut, işyeri veya diğer kapalı yerlerde gece vaktinde arama yapılamaz; ancak bu sınırlama açık alanlardaki üst aramasını kapsamaz. Suçüstü veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde kapalı yerler için bile bu yasağın istisnaları CMK m. 118/2’de ayrıca düzenlenmiştir.
Arama tutanağı neden önemlidir?
CMK m. 119/3 uyarınca arama tutanağına işlemi yapanların açık kimlikleri yazılır; bu, aramanın kim tarafından ve hangi usulle gerçekleştirildiğinin sonradan denetlenebilmesini sağlar. Tutanaktaki eksiklik veya tutarsızlıklar, aramanın hukuka uygunluğuna itiraz edilirken savunma açısından her zaman önemli bir dayanak noktası oluşturabilir.
Üst araması sonucu uyuşturucu ele geçirilen dosyalarda, aramanın usulüne uygun yapılıp yapılmadığının incelenmesi için erken aşamada bir müdafiden destek alınması önerilir.
Yazar Hakkında
Av. Burakhan Çalışkan, İstanbul Barosu’na kayıtlı olarak ceza hukuku alanındaki çalışmalarını sürdürmekte; uyuşturucu ticareti suçlamasına konu olan üst ve eşya aramalarının CMK m. 116 ve m. 119’daki usul şartlarına gerçekten uyulup uyulmadığının titizlikle denetlenmesine, usulsüzlük hâlinde delillerin dosyadan çıkarılması talebinde bulunulmasına özel önem vermektedir. Çalışkan Hukuk Bürosu bünyesinde, Kartal/İstanbul merkezli olarak bu alanda deneyimli hukuki destek sağlanmaktadır. İletişim: 0 506 976 23 55.
Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup güncel mevzuat ve yerleşik hukuki uygulama esas alınarak kaleme alınmıştır. İçerikte yer alan değerlendirmeler, somut olayın kendine özgü koşullarına göre farklılık gösterebilecek genel nitelikte açıklamalardır ve hiçbir şekilde hukuki tavsiye niteliği taşımaz, avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Mevzuat ve içtihatlar zaman içinde değişebileceğinden, somut bir hukuki sorun hakkında adım atmadan önce alanında yetkili bir avukata danışılması önerilir.
Arama veya el koyma ile mi karşılaştınız? Evimde / İşyerimde Arama Yapıldı: Haklarınız ve Süreç sayfamıza bakabilirsiniz.
