Etkileşimli rehber · Ceza usulü
Gözaltı (CMK 90-91): Süreler, Haklar, İfade ve Tutuklama
Gözaltı, yakalanan kişinin savcı kararıyla soruşturmanın tamamlanması için kollukta tutulmasıdır: kural olarak yakalama anından itibaren 24 saat, yol süresi en çok 12 saat; üç ya da daha fazla kişiyle işlenen toplu suçlarda savcı kararıyla en çok 4 gün. Gözaltı ne tutuklamadır ne de mahkûmiyet; adli sicile işlemez ve süresi dolan kişi ya serbest bırakılır ya da sulh ceza hâkimliği önüne çıkarılır. Sürecin kaderi çoğu zaman ilk saatlerde, müdafisiz verilen bir ifadeyle ya da kullanılmayan bir itiraz hakkıyla belirlenir. Bu sayfa; sizin ya da yakınınızın hangi süreye tabi olduğunu, hangi hakların devrede olduğunu, gözaltından sonra hangi kapıların açıldığını ve hangi adımın önce geldiğini kendi durumunuz üzerinden görmeniz için hazırlandı.
Önce durumunuzu seçin
Gözaltı 24 saattir, dört gün istisnadırBireysel suçlarda gözaltı yakalama anından itibaren 24 saati geçemez; en yakın hâkime götürme için zorunlu yol süresi 12 saatten fazla olamaz. Yalnızca toplu suçlarda savcı, her defasında bir günü geçmemek üzere üç gün uzatabilir. OHAL sonrası 48 saat ve 12 gün rejimi 25 Temmuz 2022’de sona erdi.
Müdafisiz kolluk ifadesi tek başına hükme esas alınamazMüdafi hazır bulunmadan kollukta alınan ifade, hâkim ya da mahkeme önünde doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz (CMK 148/4). Alt sınırı beş yıldan fazla hapis gerektiren suçlarda ve çocuklarda müdafi istem aranmaksızın görevlendirilir; “avukat istemiyorum” demek zorunlu müdafiliği kaldırmaz.
Gözaltı tutuklama değildir, sicile işlemezGözaltına alınan herkes tutuklanmaz. Tutuklama için kuvvetli suç şüphesini gösteren somut delil ve kaçma ya da delil karartma şüphesi birlikte aranır; hapis üst sınırı iki yılı aşmayan suçlarda tutuklama yasaktır. Gözaltı kaydı adli sicile girmez; karara itiraz sulh ceza hâkimliğine, tutuklamaya itiraz iki hafta içinde yapılır.
Bölüm 01 — Temel mantık
Gözaltı nasıl okunur?
Gözaltı üç soruyla okunur: süre ne kadar ve kim uzatabilir; hangi haklar devrede ve hangisi kullanılmadı; süre dolduğunda hangi kapı açılacak? Süre kanunla saat saat çizilmiştir ve aşılması tazminat sebebidir. Haklar ifadeden önce hatırlatılmak zorundadır; hatırlatılmayan ya da kullandırılmayan hak hem ifadeyi hem tutuklamayı sakatlar. Kapı ise üç tanedir: serbest bırakma, adli kontrol, tutuklama. Bu sayfadaki her araç bu üç sorudan birine yanıt verir.
1
Süre: 24 saat, 12 saat yol, 4 gün
Yakalanan kişi savcılıkça bırakılmazsa soruşturmanın tamamlanması için gözaltına alınabilir; gözaltı somut delil ve zorunluluk şartına bağlıdır (91/2). Süre yakalama anından itibaren 24 saati geçemez; en yakın hâkime götürme için zorunlu yol süresi en çok 12 saattir (91/1). Üç ya da daha fazla kişiyle işlenen toplu suçlarda savcı, delil toplama güçlüğü ya da şüpheli çokluğu nedeniyle süreyi her defasında bir günü geçmemek üzere üç gün uzatabilir (91/3). Suçüstü hâlinde belirli katalog suçlarda kolluk amiri 24 saate, toplumsal olaylarda 48 saate kadar gözaltı kararı verebilir; kişi en geç 48 saat, toplu suçlarda 4 gün içinde hâkim önüne çıkarılır (91/4). Terörle Mücadele Kanunu geçici 19’daki 48 saat ve 12 gün rejimi 25 Temmuz 2022’de sona ermiştir.
2
Haklar: bildirim, müdafi, susma, yakına haber
Yakalanan kişiye kanuni hakları derhâl bildirilir (90/4); yakınına ya da belirlediği kişiye savcı emriyle gecikmeksizin haber verilir (95). İfadeden önce isnat açıklanır; müdafi seçme, müdafiyle vekâletname aranmaksızın ve gizli görüşme (154), susma, lehe delil toplanmasını isteme hakları hatırlatılır (147). Alt sınırı beş yıldan fazla hapis gerektiren suçlarda, çocuklarda ve kendini savunamayacak durumda olanlarda müdafi zorunludur (150). Müdafisiz kolluk ifadesi doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz (148/4); yeniden ifadeyi yalnız savcı alabilir (148/5). Giriş ve çıkışta hekim raporu alınır; kısıtlama kararı olsa da ifade tutanağı ve bilirkişi raporları müdafiye kapatılamaz (153/3).
3
Kapılar: serbest, adli kontrol, tutuklama
Gözaltı bitince savcı ya serbest bırakır ya da kişiyi sulh ceza hâkimliğine sevk eder; sorguda müdafi hazır bulunur ve tutuklama istenen kişi müdafisiz sorgulanamaz (91/7, 101/3). Tutuklama için kuvvetli suç şüphesini gösteren somut delil ile kaçma ya da delil karartma şüphesi birlikte aranır; katalog suçlarda tutuklama nedeni var sayılabilir ama ölçülülük yine denetlenir (100). Yalnız adli para gerektiren ya da hapis üst sınırı iki yılı aşmayan suçlarda tutuklama yasaktır; 15 yaşını doldurmamış çocuklarda bu sınır beş yıldır (100/4, ÇKK 21). Adli kontrol asıl kuraldır (109); ihlali tutuklamaya dönüşebilir (112). Tutuklamaya itiraz iki hafta, tutukluluk incelemesi en geç otuz günde bir; haksız gözaltı ve tutuklama için tazminat üç ay ve bir yıl içinde ağır ceza mahkemesinden istenir (141-142).
Bu sayfa hiçbir fiili meşrulaştırmaz; kolluktan kaçma, delil karartma ya da soruşturmayı etkilemeye yönelik hiçbir kolaylaştırıcı bilgi içermez. Yalnızca Ceza Muhakemesi Kanunu’nun yakalama, gözaltı, ifade, tutuklama ve adli kontrol hükümlerini, kişinin ve yakınlarının haklarını ve başvuru yollarını anlatır. Sayfadaki hiçbir araç sonuç öngörmez.
Bölüm 02 — Etkileşimli
Şu anda hangi noktadasınız?
Altı soruyu yanıtlayın; sayfa, sizin durumunuzda önce hangi adımın geldiğini, hangi sürenin işlediğini ve hangi yazılarımızın işinize yarayacağını sıralasın. Araç hem gözaltındaki ya da ifadeye çağrılan kişi hem de yakını için çalışır. Hiçbir veri kaydedilmez, her şey tarayıcınızda kalır.
1. Durum nedir?
2. Ne kadar zaman geçti?
3. İsnat edilen suçun ağırlığı?
4. Müdafi (avukat) durumu?
5. Haklar ve işlemler?
6. Özel durum?
6 soru bekliyor
Bu araç genel bilgilendirme amaçlıdır; sonuç öngörmez, nitelendirme yapmaz ve hukuki tavsiye yerine geçmez. Her dosya kendi delil durumu içinde değerlendirilir.
Bölüm 03 — Etkileşimli
Altı tutuklama ekseni: sorguda ne tartışılır?
Gözaltının sonunda tutuklama istenirse sulh ceza hâkimi CMK 100’deki şartları altı eksende değerlendirir. Kendi dosyanız için işaretleyin; araç hangi eksenlerin sorguda ve itirazda tartışma konusu olacağını göstersin. Üçüncü seçenekler tutuklama talebini destekleyen yönleri, birinci seçenekler savunmanın dayandığı yönleri gösterir. Araç karar öngörmez.
1. Kuvvetli suç şüphesini gösteren somut delil
Dosyada şüpheyi somut olarak gösteren delil var mı; yoksa ihbar, soyut beyan ya da yalnızca ‘aynı yerde bulunma’ mı?
Sorguda ve itirazda nasıl tartışılır?
Tutuklama için makul şüphe yetmez; kuvvetli suç şüphesini gösteren somut delillerin varlığı aranır (CMK 100/1). Sorguda ve itirazda savunma, tutuklama gerekçesinde hangi delilin somut olarak gösterildiğini sorar; şablon gerekçe ve ‘dosya kapsamı’ ifadesi Anayasa Mahkemesi’nce yetersiz bulunmuştur. Delilin hukuka uygun elde edilip edilmediği (arama, el koyma, dinleme kararları) de bu eksende tartışılır.
2. Katalog suç mu?
İsnat edilen suç CMK 100/3’te sayılan suçlardan mı (kasten öldürme, nitelikli cinsel saldırı, çocuk istismarı, uyuşturucu ticareti, yağma, hırsızlık, silah kaçakçılığı, örgüt suçları vb.)?
Sorguda ve itirazda nasıl tartışılır?
Katalog suçlarda tutuklama nedeni var sayılabilir; ancak bu bir karinedir, otomatik tutuklama değildir. Kuvvetli şüphe için somut delil yine aranır ve ölçülülük denetimi yapılır. Katalog dışı suçlarda ise kaçma ya da delil karartma şüphesinin somut olgularla gösterilmesi gerekir. Suç vasfının tartışmalı olması (örneğin nitelikli hâl yerine basit hâl) katalog karinesini de ortadan kaldırabilir.
3. Kaçma şüphesi
Sabit ikamet, düzenli iş, aile bağları, pasaport ve daha önceki çağrılara uyum durumu nedir?
Sorguda ve itirazda nasıl tartışılır?
Kaçma şüphesi somut olgulara dayanmalıdır: adres belgesi, işyeri yazısı, çocukların okul kaydı, sağlık bağları ve daha önceki davetlere icabet, savunmanın ilk sunduğu belgelerdir. Yurt dışı çıkış yasağı, imza ve elektronik kelepçe gibi adli kontrol tedbirlerinin bu şüpheyi karşılamaya yeteceği her dilekçede işlenir. Teslim olarak gelen ya da kendiliğinden ifadeye giden kişi için kaçma şüphesi ayrıca tartışılır.
4. Delil karartma şüphesi
Deliller toplanmış mı; dijital inceleme ve tanık beyanları alınmış mı; mağdur ya da tanık üzerinde baskı iddiası var mı?
Sorguda ve itirazda nasıl tartışılır?
Delil karartma şüphesi, delillerin henüz toplanmadığı ve kişinin bunlara erişebileceği hâllerde anlam taşır. Cihazlara el konulmuş, ifadeler alınmış ve dijital inceleme yapılmışsa karartılacak delil kalmadığı savunulur; Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi soyut karartma şüphesini yeterli bulmaz. Mağdur ya da tanıkla iletişim yasağı, konutu terk etmeme gibi adli kontrol tedbirleri bu eksende alternatif olarak sunulur.
5. Ölçülülük: cezanın ağırlığı ve tutuklama yasağı
İsnat edilen suçun hapis üst sınırı iki yılı aşıyor mu; beklenen ceza ile tutuklamanın ağırlığı orantılı mı?
Sorguda ve itirazda nasıl tartışılır?
Yalnız adli para cezası gerektiren ya da hapis üst sınırı iki yılı aşmayan suçlarda tutuklama yasaktır; vücut dokunulmazlığına karşı kasten işlenen suçlar istisnadır (100/4). Fiili işlediği sırada 15 yaşını doldurmamış çocuklar için sınır beş yıldır (ÇKK 21). Ölçülülük ilkesi, işin önemi ve beklenen cezayla orantısız tutuklamayı yasaklar (100/1 son cümle); HAGB ve erteleme ihtimali de bu eksende ileri sürülür.
6. Adli kontrolün yeterliliği
Daha önce adli kontrol ihlali var mı; sabıka durumu, aynı türden devam eden dosya, yükümlülüklere uyum kapasitesi nedir?
Sorguda ve itirazda nasıl tartışılır?
Tutuklama son çaredir: adli kontrol tedbirlerinin yeterli olacağı hâllerde tutuklama kararı verilemez (100/1, 101/1). Hâkim, adli kontrolün neden yetersiz kalacağını somut olarak gerekçelendirmek zorundadır. Daha önce adli kontrol yükümlülüğünü isteyerek ihlal etmiş kişi hakkında ise hapis süresi ne olursa olsun tutuklama verilebilir (112). Savunma, imza, yurt dışı yasağı, elektronik kelepçe ve güvence gibi somut tedbir paketini kendisi önerir.
Henüz işaretleme yapmadınız.
Her eksen için bir seçenek işaretleyin; sonuç kutusu buna göre güncellenir.
İlk iki eksen (somut delil, katalog) kuvvetli şüphe ve karineyi, üçüncü ve dördüncü eksen (kaçma, karartma) tutuklama nedenini, beşinci eksen (ölçülülük) tutuklama yasağını, altıncı eksen adli kontrol alternatifini belirler. En sık yapılan hata, katalog suçun otomatik tutuklama demek olduğunu sanmaktır; her eksen için belge ve yazılı savunma sorgudan önce hazırlanır.
Bölüm 04 — Etkileşimli
Gözaltı süresi: beş kademe
Aynı yakalama; suçun türüne, kişi sayısına, suçüstü olup olmamasına ve kişinin yaşına göre 24 saatten dört güne uzanan farklı rejimlere tabidir. Hangi kademede olduğunuzu bilmek, sürenin ne zaman dolacağını ve kime itiraz edileceğini belirler. Birine dokunun.
Süre yakalama anından işler
Gözaltı süresi karakola giriş saatinden değil, kişinin fiilen özgürlüğünün kısıtlandığı andan başlar; yakalama tutanağındaki saat bu yüzden önemlidir. Süre dolduğunda kişi serbest bırakılmamışsa ya da hâkim önüne çıkarılmamışsa bu, hem itiraz hem tazminat sebebidir (CMK 141/1-b). Gözaltı süresinin dolması ya da hâkim kararıyla serbest bırakılan kişi, yakalamaya neden olan fiille ilgili yeni ve yeterli delil elde edilmedikçe ve savcı kararı olmadıkça aynı nedenle yeniden yakalanamaz (91/6). Yakalama, gözaltına alma ve uzatma kararlarına karşı kişi, müdafii, kanuni temsilcisi, eşi ya da birinci-ikinci derece kan hısımı sulh ceza hâkimine başvurabilir; hâkim en geç 24 saat içinde karar verir (91/5).
Bölüm 05 — Kontrol listesi
Gözaltının ilk 48 saati
Bu liste gözaltındaki kişi ve yakınları içindir. İfadeye davet aldıysanız aynı ilkeler geçerlidir: sıfatınızı (tanık mı, şüpheli mi) öğrenin, tarihten önce müdafiyle görüşün, davete icabet edin; mazeretsiz gitmemek zorla getirme kararına yol açar (CMK 146). Ayrıntı için ifadeye çağrıldım ve yakınım gözaltına alındı sayfalarına bakın. Liste hukuki tavsiye değildir ve soruşturmayı etkilemeye yönelik hiçbir yönlendirme içermez.
Yapılması gerekenler
Yapılmaması gerekenler
0 / 10 madde işaretlendi
Bölüm 06 — Süreç haritası
Yakalamadan tahliyeye: altı aşama
Her aşamada ne olduğunu, müdafinin ve yakınların ne yaptığını ve süre notunu görmek için aşamalara dokunun.
Bölüm 07 — Etkileşimli araç
Gözaltı, tutukluluk ve adli kontrol süre aracı
Gözaltı türünü, isnat edilen suçun ağırlığını ve kişinin yaşını seçin; isterseniz yakalama saatini girin. Araç kanunun öngördüğü azami gözaltı süresini ve bitiş saatini, hâkim önüne çıkarılma sınırını, zorunlu müdafi ve tutuklama yasağı durumunu, azami tutukluluk ve adli kontrol sürelerini, itiraz ve tazminat sürelerini göstersin. Bu bir sonuç öngörüsü değildir; serbest bırakma, adli kontrol ya da tutuklama kararını yalnızca savcı ve hâkim verir.
| Dayanak | Konu | Süre / kural |
|---|---|---|
| CMK 91/1 | Gözaltı, bireysel suç | Yakalama anından 24 saat · yol süresi en çok 12 saat |
| CMK 91/3 | Toplu suç uzatması | Savcı, her defasında 1 gün, 3 kez · toplam 4 gün |
| CMK 91/4 | Suçüstü katalog, kolluk amiri | 24 saat · toplumsal olayda 48 saat · hâkim önüne 48 saat / 4 gün |
| CMK 91/5 | Gözaltına itiraz | Sulh ceza hâkimi · en geç 24 saatte karar |
| CMK 148/4 · 150 | Müdafi | Müdafisiz kolluk ifadesi hükme esas olmaz · alt sınır 5 yıldan fazla ise ve çocukta zorunlu |
| CMK 100/4 · ÇKK 21 | Tutuklama yasağı | Adli para ya da üst sınır ≤ 2 yıl · 15 yaş altı çocukta ≤ 5 yıl |
| CMK 102/4 | Soruşturmada azami tutukluluk | Asliye 6 ay · ağır ceza 1 yıl · örgüt, terör, toplu suç 1,5 + 0,5 yıl |
| CMK 102/1-2 | Kovuşturmada azami tutukluluk | Asliye 1 + 0,5 yıl · ağır ceza 2 + 3 yıl · terör suçlarında uzatma 5 yıl |
| CMK 102/5 | Çocuklar | 15 yaş altı yarı · 18 yaş altı dörtte üç |
| CMK 108 · 268 | İnceleme · itiraz | En geç 30 günde bir · itiraz iki hafta (7499 s.K., 1 Haziran 2024) |
| CMK 110/A | Adli kontrol azami süresi | Asliye 2 + 1 yıl · ağır ceza 3 + 3 yıl (terörde 4) · çocukta yarı · 4 ayda bir inceleme |
| CMK 141-142 | Tazminat | Kesinleşme tebliğinden 3 ay, her hâlde 1 yıl · ağır ceza mahkemesi |
Terörle Mücadele Kanunu geçici 19. maddesindeki 48 saat ve iki kez uzatma rejimi 25 Temmuz 2022’de yürürlükten kalkmıştır; örgüt ve terör suçlarında da CMK 91 süreleri uygulanır. Yakalama emri ile ele geçirilen kişi 24 saat içinde yetkili hâkim önüne çıkarılamıyorsa en yakın sulh ceza hâkimi tarafından sorgulanır (CMK 94). Zorla getirme kararıyla getirilen kişi, yol süresi hariç en geç 24 saat içinde çağıran makam önüne çıkarılır (146/4).
Bölüm 08 — Sık karşılaşılan senaryolar
Hangi senaryodasınız?
Uygulamada gözaltı dosyaları altı kalıptan birine benzer. Her kalıpta işleyen süre, devredeki hak ve en sık yapılan hata farklıdır.
Tipik görünüm
Sabah erken saatte eve gelen kolluk arama kararı gösteriyor, cihazlara el koyuyor ve kişiyi gözaltına alıyor; aile ne olduğunu anlamadan kişi götürülmüş.
Kanun ne der
Arama kararı ya da savcı emri gösterilmeli, arama tutanağı imzaya sunulmalı ve el konulan eşyanın listesi verilmelidir (CMK 116-123). Cihaz incelemesi ayrı hâkim kararı gerektirir (134) ve şifre verme zorunluluğu yoktur. Yakalama saati tutanağa yazılır; süre buradan işler. Aile bu saatte hangi birime götürüldüğünü sorar ve müdafi görevlendirir; müdafi nezarethanede görüşür, dosyayı inceler ve ifade stratejisini belirler.
Tuzak
Aramada ‘imzalamazsam sorun olur’ diye okunmadan tutanak imzalamak ve şifreyi gönüllü vermek en sık hatalardır; tutanağa şerh düşme hakkı vardır.
Tipik görünüm
Karakoldan arayıp ‘ifadeniz var, yarın gelin’ diyorlar ya da posta kutusuna davetiye düşmüş; hangi konuda olduğu söylenmiyor.
Kanun ne der
Usulüne uygun davet, çağrılma nedenini içeren davetiyeyle yapılır (CMK 145); telefonla çağrıda önce davetin gerçekliği birimin resmî hattından teyit edilir, çünkü ‘ifade’ bahanesiyle arayan dolandırıcılar vardır. Sıfat (tanık, şüpheli, mağdur) ve konu öğrenilir; müdafiyle önceden görüşülür. Davete icabet edilir; mazeretsiz gitmemek zorla getirme kararı doğurur (146). Davetle gelen kişi gözaltında değildir; ifade sonrası kural olarak serbesttir, sevk ancak savcı kararıyla olur.
Tuzak
Hazırlıksız gidip ‘hemen halledeyim’ diye doğaçlama konuşmak; ya da telefonla arayan sahte ‘savcıya’ para göndermek.
Tipik görünüm
Onlarca kişinin aynı anda gözaltına alındığı bir operasyon; ‘toplu suç’ denilerek süre uzatılıyor, dosya kısıtlı, müdafi belgeleri göremiyor.
Kanun ne der
Toplu suç üç ya da daha fazla kişinin birlikte işlediği suçtur; savcı her defasında bir gün olmak üzere üç kez uzatabilir, toplam dört gün. Her uzatma yazılı emirle tebliğ edilir ve sulh ceza hâkimliğine itiraz edilebilir (91/5). Kısıtlama kararı olsa da kişinin ifade tutanağı, bilirkişi raporları ve müdafinin katılabileceği işlem tutanakları kapatılamaz (153/3); kısıtlama iddianameyle sona erer. Örgüt suçlarında müdafi görüşmesi 24 saat kısıtlanabilir, bu sürede ifade alınamaz (154/2). OHAL dönemi 12 gün rejimi artık uygulanmaz.
Tuzak
‘Herkes tutuklanır’ varsayımıyla savunmayı ertelemek; ceza sorumluluğu kişiseldir, her kişinin delil durumu ve katılım derecesi sorguda ayrı okunur.
Tipik görünüm
UYAP’ta ya da bir trafik kontrolünde hakkınızda yakalama kararı olduğu görüldü; ifadeye gitmediğiniz için ya da bir karar kesinleştiği için çıkarılmış.
Kanun ne der
Yakalama emri (98) ile zorla getirme (146) ve infaz için yakalama (kesinleşmiş hapis cezası) farklı sonuçlar doğurur: zorla getirmede kişi yol süresi hariç 24 saat içinde savcı ya da hâkim önüne çıkarılır ve ifadesi alınıp kural olarak bırakılır; soruşturma yakalama emrinde en yakın sulh ceza hâkimince sorgulanır; infaz yakalamasında doğrudan ceza infaz kurumuna teslim söz konusudur. Müdafiyle birlikte planlı teslim olmak, kaçma şüphesi savunmasının ve adli kontrol talebinin en güçlü belgesidir. Karar müdafi aracılığıyla UYAP’tan doğrulanır.
Tuzak
Yakalama kararının türünü öğrenmeden gizlenmek; sürenin uzaması hem kaçma şüphesini hem tutukluluk ihtimalini büyütür.
Tipik görünüm
16 yaşındaki çocuk okul çıkışı bir kavga ya da uyuşturucu iddiasıyla karakola götürülmüş; aile arıyor, bilgi alamıyor.
Kanun ne der
12 yaşını doldurmamış çocuk suç nedeniyle gözaltına alınamaz. 12-18 yaş çocuk çocuk bürosunda yetişkinlerden ayrı tutulur, kelepçe takılamaz, yakınlarına ve baroya derhâl haber verilir; müdafi istem aranmaksızın görevlendirilir ve ifade yalnız Cumhuriyet savcısı tarafından alınır (ÇKK 15-16, CMK 150/2). Gözaltı süresi yetişkinle aynıdır; tutuklama 15 yaş altı için üst sınırı beş yılı aşmayan suçlarda yasaktır (ÇKK 21), tutukluluk süreleri 15 yaş altında yarı, 18 yaş altında dörtte üç oranında uygulanır. Çocuk mahkemesi ve sosyal inceleme raporu devreye girer.
Tuzak
Aile ‘küçük, bir şey olmaz’ diyerek müdafi görevlendirmesini baroya bırakmakta gecikir; ifade savcıda alınırken hazırlık yapılmamış olur.
Tipik görünüm
Sorgu sonunda tutuklama kararı verildi; aile ‘artık ne yapılabilir’ diye soruyor, itiraz süresi işliyor.
Kanun ne der
Tutuklama kararına, kararın öğrenilmesinden itibaren iki hafta içinde itiraz edilir (268); itiraz reddedilse de her zaman tahliye talebi yapılabilir ve tutukluluk en geç otuz günde bir incelenir (108). İtiraz dilekçesi sorgu gerekçesinin zayıf noktalarını hedefler: somut delil gösterilmemesi, katalog dışı suçta kaçma ya da karartma şüphesinin soyut kalması, tutuklama yasağı, adli kontrolün neden yetersiz olduğunun yazılmaması. Azami tutukluluk sürelerinin dolması tahliye sebebidir; uzun ve gerekçesiz tutuklulukta Anayasa Mahkemesi yolu açıktır. Beraat ya da takipsizlikle sonuçlanırsa tazminat üç ay ve bir yıl içinde istenir (141-142).
Tuzak
İtirazı ‘nasılsa reddedilir’ diye yapmamak; itiraz hem üst mercii denetimini hem ileride bireysel başvuru ve tazminat yolunu açar.
Bölüm 09 — Doğru mu, yanlış mı?
En çok yanlış bilinen sekiz cümle
Gözaltı danışmalarında en sık duyduğumuz varsayımlar. Yanıtlayın, gerekçesini görün.
1. Gözaltı süresi her suçta 4 gündür.
Kural 24 saattir (CMK 91/1); en yakın hâkime götürme için zorunlu yol süresi en çok 12 saat eklenir. Dört gün yalnız üç ya da daha fazla kişiyle işlenen toplu suçlarda, savcının her defasında bir günü geçmeyen üç uzatmasıyla mümkündür (91/3).
2. Terör ve örgüt suçlarında gözaltı 48 saat, uzatmalarla 12 güne kadar çıkabilir.
Bu rejim OHAL sonrası Terörle Mücadele Kanunu geçici 19. maddesiyle geçici olarak uygulandı ve 25 Temmuz 2022’de yürürlükten kalktı. Bugün örgüt ve terör suçlarında da CMK 91’in genel süreleri (24 saat, toplu suçta 4 gün) geçerlidir.
3. Gözaltındaki kişi ‘avukat istemiyorum’ derse müdafi görevlendirilmez.
Alt sınırı beş yıldan fazla hapis gerektiren suçlarda, 18 yaşını doldurmamış, sağır ya da dilsiz veya kendini savunamayacak derecede malul kişilerde müdafi istem aranmaksızın görevlendirilir (CMK 150/2-3). Diğer hâllerde kişi isterse baro avukatı atanır; vazgeçme yazılı ve bilgilendirilmiş olmalıdır.
4. Müdafi olmadan kollukta verilen ifade, mahkemede doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz.
CMK 148/4 açık hükümdür. Ancak tutarsız ilk beyan çelişki olarak dosyada kalır ve sorgularda yüzleştirilir; bu yüzden ifadeden önce müdafiyle gizli görüşme yapılır. Yeniden ifadeyi yalnız savcı alabilir (148/5).
5. Gözaltına alınmak adli sicile işler.
Adli sicile yalnız kesinleşmiş mahkûmiyet kararları işlenir. Gözaltı, ifade ve hatta tutuklama sicil kaydı değildir; soruşturma kaydı UYAP’ta yer alır ve beraat, takipsizlik ya da düşme hâlinde etkisi kalmaz. Yakalama kaydı da emrin infazıyla kaldırılır.
6. Tutuklama kararına itiraz süresi kararın öğrenilmesinden itibaren iki haftadır.
7499 sayılı Kanunla 1 Haziran 2024’ten itibaren itiraz süresi yedi günden iki haftaya çıkarıldı (CMK 268). İtiraz reddedilse de her zaman tahliye talebi yapılabilir ve tutukluluk en geç otuz günde bir incelenir (108).
7. Katalog suçtan gözaltına alınan kişi mutlaka tutuklanır.
Katalog suçlarda tutuklama nedeni var sayılabilir; ancak kuvvetli şüpheyi gösteren somut delil yine aranır, ölçülülük denetlenir ve adli kontrolün yeterli olup olmadığı gerekçelendirilir (CMK 100-101). Tutuklama son çaredir; katalog bir karinedir, otomatik sonuç değildir.
8. Gözaltındaki yakınınızla nezarethanede görüşebilirsiniz.
Nezarethanede aile görüşmesi yoktur; gözaltındaki kişiyle vekâletname aranmaksızın ve gizli görüşebilecek tek kişi müdafidir (CMK 154). Yakınına haber verilmesi ise kanuni haktır (95); bilgi alınamıyorsa müdafi aracılığıyla öğrenilir.
Bölüm 10 — Videolu anlatım
Konuyu anlattığımız videolar
Kapağa dokunduğunuzda video bu sayfada açılır. Tüm videolar için Videolarım sayfasına bakabilirsiniz.
Susma Hakkı Nedir?
Avukatsız Verilen İfade Geçerli midir?
Tutuklama Hangi Şartlarda Olur?
Tutuklama Kararı Çıkarsa Ne Yapılır?
Tutuklama ve Adli Kontrol Arasındaki Farklar
Tutukluluk İncelemesi Neden Çoğu Zaman Reddedilir?
Polis İfade Alırken Kötü Muamelede Bulunabilir mi?
Bölüm 11 — Sözlük
Dosyada karşınıza çıkacak kavramlar
Yakalama (CMK 90)
Kişinin özgürlüğünün kolluk ya da suçüstü hâlinde herkes tarafından fiilen kısıtlanması; yakalanan kişiye hakları derhâl bildirilir, durum savcıya iletilir. Gözaltı süresi yakalama anından işler.
Gözaltı (CMK 91)
Yakalanan kişinin savcı kararıyla soruşturmanın tamamlanması için kollukta tutulması; 24 saat, yol süresi 12 saat, toplu suçta en çok 4 gün. Somut delil ve zorunluluk şartına bağlıdır.
Toplu suç
Üç ya da daha fazla kişinin birlikte işlediği suç (CMK 2/1-k); gözaltının savcı kararıyla üç kez birer gün uzatılabildiği tek hâl.
Suçüstü
İşlenmekte olan, henüz işlenmiş ya da failin hemen ardından takip edilerek yakalandığı suç (CMK 2/1-j); kolluk amirinin gözaltı yetkisinin (91/4) ön şartı.
Yakalama emri (CMK 98)
Çağrıya uymayan ya da kaçan şüpheli için savcı ya da hâkim tarafından çıkarılan emir; ele geçirilen kişi en yakın sulh ceza hâkimince sorgulanır.
Zorla getirme (CMK 146)
Davete mazeretsiz gelmeyen şüphelinin kolluk marifetiyle getirilmesi; yol süresi hariç en geç 24 saat içinde çağıran makam önüne çıkarılır ve işlem sonunda kural olarak bırakılır. Gözaltı değildir.
İfade ve sorgu
İfade alma kolluk ya da savcı tarafından, sorgu hâkim ya da mahkeme tarafından dinlemedir (CMK 2). Tutuklama istenen kişi müdafisiz sorgulanamaz (101/3).
Şüphelinin hakları (CMK 147)
İsnadı öğrenme, müdafi seçme ve müdafiyle görüşme, yakınına haber verilmesi, susma, lehe delil toplanmasını isteme ve tutanağı okuma hakları; ifadeden önce hatırlatılması zorunludur.
Yasak usuller (CMK 148)
Kötü davranma, işkence, ilaç verme, yorma, aldatma, cebir, tehdit ve kanuna aykırı menfaat vaadi; bu yolla alınan ifade rızayla dahi delil olamaz. Müdafisiz kolluk ifadesi doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz.
Zorunlu müdafi (CMK 150)
Çocuklar, sağır-dilsiz ve kendini savunamayacak kişiler ile alt sınırı beş yıldan fazla hapis gerektiren suçlarda istem aranmaksızın müdafi görevlendirilmesi.
Kısıtlama kararı (CMK 153)
Müdafinin dosya inceleme yetkisinin hâkim kararıyla geçici olarak sınırlanması; ifade tutanağı, bilirkişi raporları ve müdafinin katılabileceği işlem tutanakları kapsam dışıdır, iddianameyle sona erer.
Tutuklama (CMK 100)
Kuvvetli suç şüphesini gösteren somut delil ile kaçma ya da delil karartma şüphesi bulunan kişinin hâkim kararıyla ceza infaz kurumuna konulması; son çaredir, ölçülülüğe tabidir.
Katalog suç (CMK 100/3)
Kanunda sayılan ağır suçlarda tutuklama nedeninin var sayılabilmesi; karinedir, somut delil ve ölçülülük denetimi yine yapılır.
Tutuklama yasağı (CMK 100/4)
Yalnız adli para cezası gerektiren ya da hapis üst sınırı iki yılı aşmayan suçlarda tutuklama verilemez (vücut dokunulmazlığına karşı kasten işlenenler hariç); 15 yaş altı çocukta sınır beş yıldır (ÇKK 21).
Adli kontrol (CMK 109-110/A)
Tutuklama yerine imza, yurt dışı çıkış yasağı, konutu terk etmeme, elektronik kelepçe, güvence gibi yükümlülüklerle denetim; asliyede 2 + 1, ağır cezada 3 + 3 yıl, çocukta yarı; en geç dört ayda bir incelenir; isteyerek ihlal tutuklamaya dönüşebilir (112).
Tazminat (CMK 141-142)
Kanuna aykırı ya da süresi aşılan gözaltı ve tutuklama, hakların bildirilmemesi, yakına haber verilmemesi, beraat ve takipsizlik hâllerinde devletten istenen maddi ve manevi tazminat; kesinleşme tebliğinden üç ay, her hâlde bir yıl içinde ağır ceza mahkemesine.
Bölüm 12 — Okuma listesi
Gözaltı, ifade ve tutuklama üzerine yazılarımız
Bu alandaki yazılarımız ve komşu konulara ilişkin seçilmiş başlıklar aşağıda. Tamamı için Yakınım Gözaltına Alındı sayfasına ve Makaleler dizinine bakabilirsiniz.
Gözaltı ve yakalamaYakınım Gözaltına Alındı: İlk Saatlerde Yapılması GerekenlerGözaltı ve yakalamaGözaltına Alınan Kişi En Fazla Ne Kadar Bekletilir?Gözaltı ve yakalamaYakınım Gözaltına Alındı, Ben Ne Yapabilirim?Gözaltı ve yakalamaGözaltından Sonra Herkes Tutuklanır mı?Gözaltı ve yakalamaGözaltı Kararı Sicile İşler mi?Gözaltı ve yakalamaGözaltında Telefon Kullanılabilir mi?Gözaltı ve yakalamaYakalama Kararı Nedir?Gözaltı ve yakalamaYakalama Kararı Çıkarsa Ne Yapmalıyım?Gözaltı ve yakalamaZorla Getirme ve Tutuklama Kararı Arasındaki Fark Nedir?İfade ve müdafiİfadeye Çağrıldım, Ne Yapmalıyım? (Savunma Sayfası)İfade ve müdafiİfade Vermeye Çağrıldım, Ne Yapmalıyım? (CMK 145-150)İfade ve müdafiSavcılıkta İfade Vermek ile Poliste İfade Vermek Arasındaki Farkİfade ve müdafiİfade Verirken Susma Hakkımı Kullanmalı mıyım?İfade ve müdafiKarakoldan İfadeye Çağrıldım, Gitmezsem Ne Olur?İfade ve müdafiPolis İfade Alırken Kötü Muamelede Bulunabilir mi?İfade ve müdafiDosyaya Kısıtlama Kararı Nedir? (CMK 153)İfade ve müdafiHakkımda Savcılık Soruşturması Açılmış, Ne Yapmalıyım?Tutuklama ve adli kontrolTutuklama Kararına İtiraz ve Tahliye SüreciTutuklama ve adli kontrolSavcı Tutuklama Talep Ederse Ne Olur?Tutuklama ve adli kontrolTutuklanmamak İçin Neler Yapılabilir?Tutuklama ve adli kontrolTutuklanan Kişi Ne Zaman Serbest Kalabilir? Tahliye SüreciTutuklama ve adli kontrolAdli Kontrol Nedir? (CMK 109-112)Tutuklama ve adli kontrolAdli Kontrol Kararı Ne Kadar Sürer? (CMK 110/A)Tutuklama ve adli kontrolTutuklu Yargılanmak Yerine Adli Kontrol Verilebilir mi?Tutuklama ve adli kontrolCinsel Suçlarda Adli Kontrol ve Uzaklaştırma Tedbiriİtiraz, tazminat, usulHaksız Tutuklama Tazminatı Nasıl Alınır? (CMK 141)İtiraz, tazminat, usulKolluk Görevlisinden Şikâyetçi Olmak: Kolluk Gözetim Komisyonuİtiraz, tazminat, usulEvimde / İş Yerimde Arama Yapıldı: Haklarınız ve Süreçİtiraz, tazminat, usulSavcılık Soruşturması Ne Kadar Sürer?İtiraz, tazminat, usulTutukluluğa İtiraz Dilekçesi Örneğiİtiraz, tazminat, usulDilekçe ve İtiraz ÖrnekleriDiğer rehberlerEtkileşimli rehber: Tutuklama (CMK 100-108)Diğer rehberlerEtkileşimli rehber: HAGB (CMK 231)Diğer rehberlerEtkileşimli rehber: İnfaz ve Koşullu Salıverilme (5275 s.K.)Diğer rehberlerEtkileşimli rehber: Adli Sicil ve Arşiv Kaydı (5352 s.K.)Diğer rehberlerEtkileşimli rehber: Arama, El Koyma ve Dijital Delil (CMK 116-134)Diğer rehberlerEtkileşimli rehber: İstinaf ve Temyiz (CMK 272-308)Diğer rehberlerEtkileşimli rehber: Uzlaştırma (CMK 253-255)Diğer rehberlerEtkileşimli rehber: Önödeme (TCK 75)Diğer rehberlerEtkileşimli rehber: Dolandırıcılık Suçu (TCK 157-158)Diğer rehberlerEtkileşimli rehber: Uyuşturucu Ticareti (TCK 188)Diğer rehberlerEtkileşimli rehber: Cinsel Saldırı (TCK 102)Diğer rehberlerEtkileşimli rehber: Cinsel Suçlarda İftiraDiğer rehberlerTüm makaleler
Bölüm 13 — Sık sorulan sorular
Sık sorulan sorular
Bireysel suçlarda yakalama anından itibaren 24 saattir; en yakın hâkime götürme için zorunlu yol süresi en çok 12 saat eklenir (CMK 91/1). Üç ya da daha fazla kişiyle işlenen toplu suçlarda savcı, her defasında bir günü geçmemek üzere üç gün uzatabilir; toplam en çok dört gündür (91/3). Suçüstü hâlinde belirli katalog suçlarda kolluk amiri 24 saate, toplumsal olaylarda 48 saate kadar gözaltı kararı verebilir; kişi en geç 48 saat, toplu suçta 4 gün içinde hâkim önüne çıkarılır (91/4). Terör ve örgüt suçlarındaki 48 saat ve 12 gün rejimi 25 Temmuz 2022’de sona ermiştir.
Yakalanan kişinin yakınına ya da belirlediği kişiye savcı emriyle gecikmeksizin haber verilmesi kanuni haktır (CMK 95). Bilgi alınamıyorsa ilçe emniyet müdürlüğü, ilgili karakol ya da savcılık üzerinden sorulur; müdafi görevlendirildiğinde avukat nezarethane ve dosya bilgisine doğrudan ulaşır. Nezarethanede aile görüşmesi yoktur; kişiyle vekâletname aranmaksızın ve gizli görüşebilecek tek kişi müdafidir (154). Ailenin seçtiği avukat, kişinin sözlü kabulüyle sürece katılır.
Müdafi yardımı her aşamada haktır; kişi isterse baro tarafından müdafi görevlendirilir. Alt sınırı beş yıldan fazla hapis gerektiren suçlarda, 18 yaşını doldurmamış, sağır-dilsiz ya da kendini savunamayacak kişilerde müdafi istem aranmaksızın görevlendirilir ve ‘avukat istemiyorum’ demek bunu kaldırmaz (150). Müdafi hazır bulunmadan kollukta alınan ifade, hâkim ya da mahkeme önünde doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz (148/4); ancak tutarsız ilk beyan dosyada kalır ve sonraki aşamalarda karşınıza çıkar.
Susma hakkı anayasal güvence altındadır ve kullanılması aleyhe yorumlanamaz; kimlik bilgileri dışında konuşma zorunluluğu yoktur (147). Ancak her dosyada doğru strateji farklıdır: bazen erken ve tutarlı bir beyan lehe sonuç doğurur, bazen dosya kapsamı görülmeden konuşmamak gerekir. Bu karar, müdafiyle ifadeden önce yapılan gizli görüşmede dosya özelinde verilir; kısmen susmak da mümkündür.
Hayır. Gözaltı süresi dolduğunda savcı ya serbest bırakır ya da adli kontrol veya tutuklama istemiyle sulh ceza hâkimliğine sevk eder. Tutuklama için kuvvetli suç şüphesini gösteren somut delil ile kaçma ya da delil karartma şüphesi birlikte aranır; katalog suçlarda tutuklama nedeni var sayılabilir ama ölçülülük ve adli kontrolün yeterliliği yine denetlenir (100-101). Yalnız adli para gerektiren ya da hapis üst sınırı iki yılı aşmayan suçlarda tutuklama yasaktır; 15 yaşını doldurmamış çocuklarda sınır beş yıldır. Uygulamada gözaltıların önemli bölümü serbest bırakma ya da adli kontrolle sonuçlanır.
Kararın öğrenilmesinden itibaren iki hafta içinde, kararı veren sulh ceza hâkimliğine verilecek dilekçeyle bir üst mercie itiraz edilir (268; süre 7499 sayılı Kanunla 1 Haziran 2024’ten itibaren yedi günden iki haftaya çıktı). İtiraz reddedilse de her zaman tahliye talebi yapılabilir; tutukluluk soruşturmada en geç otuz günde bir incelenir (108). Dilekçe şablon gerekçeyi değil somut olguları işler: delillerin toplanmış olması, sabit ikamet ve iş, aile ve sağlık durumu, suç vasfının tartışmalı olması ve adli kontrolün yeterliliği.
Adli kontrol, tutuklama yerine imza, yurt dışı çıkış yasağı, konutu terk etmeme, elektronik kelepçe, güvence gibi yükümlülüklerle denetimdir (109). Azami süre ağır ceza dışı işlerde iki yıl (bir yıl uzatılabilir), ağır ceza işlerinde üç yıl (üç yıl, terör suçlarında dört yıl uzatılabilir); çocuklarda yarısı; yükümlülüğün devamı en geç dört ayda bir incelenir (110/A). Yükümlülükleri isteyerek yerine getirmeyen kişi hakkında, hapis süresi ne olursa olsun tutuklama kararı verilebilir (112).
Adli sicile yalnız kesinleşmiş mahkûmiyet kararları işlenir; gözaltı, ifade ve tutukluluk sicil kaydı değildir. Soruşturma kaydı UYAP’ta yer alır; beraat, takipsizlik ya da düşme hâlinde etkisi kalmaz. Kamu görevlisi için gözaltı tek başına görevden uzaklaştırma sebebi değildir; tutukluluk ise idari tedbiri gündeme getirebilir ve kurumun disiplin mevzuatına göre değerlendirilir. Yakalama kaydı emrin infazıyla kaldırılır.
Fiili işlediği sırada 12 yaşını doldurmamış çocuklar suç nedeniyle gözaltına alınamaz; yalnız kimlik tespiti için tutulabilir. 12-18 yaş çocuklar çocuk bürosunda yetişkinlerden ayrı tutulur, kelepçe takılamaz, yakınlarına ve baroya derhâl haber verilir, müdafi istem aranmaksızın görevlendirilir ve ifade yalnız Cumhuriyet savcısı tarafından alınır (ÇKK 15-16, CMK 150/2). Gözaltı süresi yetişkinle aynıdır; tutukluluk süreleri 15 yaş altı için yarı, 18 yaş altı için dörtte üç oranında uygulanır; 15 yaş altında üst sınırı beş yılı aşmayan suçta tutuklama yasaktır (ÇKK 21).
Gözaltı girişinde, çıkışında, uzatmada ve nakilde hekim raporu zorunludur; kötü muamele iddiasında raporun ayrıntılı yazılması ve müdafinin bağımsız muayene talebi önemlidir. Yasak usullerle alınan ifade rızayla dahi delil olamaz (148). Şikâyet savcılığa ve Kolluk Gözetim Komisyonuna yapılır; zorla getirme, yaralanma ve tutanak saatleri belgelenir. Haksız muamele ayrıca tazminat davasının konusudur.
Evet. Kanuna aykırı ya da süresi aşılan gözaltı, hakları hatırlatılmadan yapılan tutuklama, yakına haber verilmemesi, makul sürede hâkim önüne çıkarılmama ve sonradan beraat ya da kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilmesi tazminat sebebidir (CMK 141). Başvuru, kararın kesinleştiğinin tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde kesinleşmeden itibaren bir yıl içinde, kişinin oturduğu yer ağır ceza mahkemesine yapılır (142). Maddi zarar (kazanç kaybı, avukat ücreti) belgelenir; manevi tazminat hakkaniyetle belirlenir. Süreler hak düşürücüdür.
Hayır. Seçimleriniz ve girdiğiniz tarih yalnızca tarayıcınızda işlenir, sunucuya gönderilmez ve sayfayı kapattığınızda silinir. WhatsApp özeti düğmesi yalnızca seçtiğiniz başlıkları içeren bir metin hazırlar; göndermeden önce düzenleyebilirsiniz. Dosya numarası, kimlik bilgisi ya da isnat ayrıntısı yazmadan görüşme talep edebilirsiniz.
Av. Burakhan Çalışkan
Gözaltı sürüyorsa zaman kritik
İstanbul Barosu’na kayıtlı olarak Kartal merkezli ofisimizde ceza hukuku alanında çalışıyoruz. Gözaltı ve ifade aşamasında müdafilik, sorguda tutuklamaya karşı savunma, tutuklama ve adli kontrol kararlarına itiraz, tahliye talepleri ve haksız gözaltı-tutuklama tazminatı dosyalarını yürütüyoruz. Yaklaşımımız her dosyada aynıdır: yargıç değil avukatız; yargılamaz, savunuruz.
Görüşmeler Avukatlık Kanunu m. 36 uyarınca sır saklama yükümlülüğü altındadır. Yakınınız gözaltındaysa hangi birimde tutulduğunu, isnadı ve yakalama saatini aktarmanız ilk adım için yeterlidir; ifade verilmeden önce ulaşmanız sürecin seyrini değiştirir.
Ofis
Cevizli Mahallesi, Ulubey Sokak, No: 4A D: 46, Kartal / İstanbul
Telefon: 0 506 976 23 55
E-posta: av.burakhancaliskan@gmail.com
Hukuki sorumluluk reddi. Bu sayfa ve üzerindeki etkileşimli araçlar yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki tavsiye niteliği taşımaz, sonuç öngörmez ve avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Her dosya kendi somut delilleri ve koşulları içinde ayrı değerlendirilir. Mevzuat ve içtihat zaman içinde değişebilir; somut bir durum için bir avukata danışılması önerilir.
Bu sayfa hiçbir fiili meşrulaştırmaz; kolluktan kaçma, delil karartma ya da soruşturmayı etkileme konusunda hiçbir kolaylaştırıcı bilgi içermez. Genel çerçeve için Yakınım Gözaltına Alındı sayfasına, ifade hakları için İfade Vermeye Çağrıldım, Ne Yapmalıyım? yazımıza bakabilirsiniz.
© Av. Burakhan Çalışkan · burakhancaliskan.av.tr · Son güncelleme: 30 Eylül 2026
