Kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut delillerin ve bir tutuklama nedeninin (kaçma, saklanma ya da kaçacağı şüphesini uyandıran somut olgular; delilleri karartma ya da tanık, mağdur ve başkaları üzerinde baskı girişimi) birlikte bulunması gerekir (CMK 100/1-2). İşin önemi ve beklenen cezayla orantısız tutuklama verilemez; adli kontrol yeterliyse tutuklama verilemez (101/1). Karar bu şartların her birini somut olgularla gerekçelendirir (101/2); tutuklama istenen kişi müdafisiz sorgulanamaz (101/3).

CMK 100/3’te sayılan suçlarda (soykırım, göçmen kaçakçılığı ve insan ticareti, kasten öldürme, silahla ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama, işkence, nitelikli cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı, hırsızlık ve yağma, uyuşturucu imal ve ticareti, suç örgütü, devletin güvenliğine ve anayasal düzene karşı suçlar; silah kaçakçılığı, banka zimmeti, kaçakçılık, kültür varlıkları, orman yakma, toplantı ve gösteri, terör propagandası, kadına ve sağlık personeline karşı kasten yaralama) tutuklama nedeni var sayılabilir. Bu bir karinedir, zorunluluk değildir: somut delil ve ölçülülük yine aranır; Anayasa Mahkemesi yalnız katalog isnadına dayanan tutuklamayı ihlal saymıştır.

Yalnız adli para cezasını gerektiren ya da hapis üst sınırı iki yılı aşmayan suçlarda tutuklama kararı verilemez; vücut dokunulmazlığına karşı kasten işlenen suçlar istisnadır (100/4). Fiili işlediği sırada 15 yaşını doldurmamış çocuklar hakkında üst sınırı beş yılı aşmayan suçlarda tutuklama yasaktır (ÇKK 21). Adli kontrol yükümlülüğünü isteyerek ihlal eden kişi için bu yasak uygulanmaz (112).

Kararın öğrenilmesinden itibaren iki hafta içinde (268; 7499 sayılı Kanunla 1 Haziran 2024’ten itibaren yedi günden iki haftaya çıktı) kararı veren hâkimliğe dilekçe verilir; hâkimlik üç gün içinde kararını düzeltmezse dosyayı inceleme merciine gönderir. Sulh ceza hâkimliği kararını numara olarak kendisini izleyen hâkimlik, asliye ceza kararını ağır ceza, ağır ceza kararını izleyen ağır ceza mahkemesi inceler. İnceleme dosya üzerinden yapılır ve merci kararı kesindir; itirazın reddine karşı ikinci itiraz yoktur, ancak tahliye talebi ve Anayasa Mahkemesi yolu açıktır.

Tahliye talebi her aşamada yapılabilir (104) ve üç gün içinde karara bağlanır (105); ret kararına da itiraz edilebilir. Tutukluluk soruşturmada en geç otuz günde bir, kovuşturmada her oturumda resen incelenir (108); her incelemeye yeni olgu ve adli kontrol paketi sunulur. Azami süre dolduğunda tahliye zorunludur (102). İtirazın reddinden itibaren otuz gün içinde Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru yapılabilir; savcı da tutuklama nedeni kalmadığını görürse kendiliğinden salıverebilir (103/2).

Soruşturmada ağır ceza dışı işlerde 6 ay, ağır ceza işlerinde 1 yıl; örgüt, terör ve toplu suçlarda 1 yıl 6 ay ve gerekçeyle 6 ay uzatma (102/4). Kovuşturmada ağır ceza dışı işlerde 1 yıl ve zorunlu hâlde 6 ay uzatma; ağır ceza işlerinde 2 yıl ve uzatma toplam 3 yıl, Terörle Mücadele Kanunu suçlarında uzatma 5 yıl (102/1-2). Fiili işlediği sırada 15 yaşını doldurmamış çocuklarda süreler yarı, 18 yaşını doldurmamış çocuklarda dörtte üç oranında uygulanır (102/5). Süre dolduğunda tahliye zorunludur.

Evet; kanun adli kontrolü asıl, tutuklamayı istisna olarak kurar. Adli kontrol tedbirleri (imza, yurt dışı çıkış yasağı, konutu terk etmeme, elektronik kelepçe, güvence, iletişim yasağı) yeterliyse tutuklama verilemez (101/1); karar adli kontrolün neden yetersiz olduğunu somut olarak yazmak zorundadır. Tutuklu kişi adli kontrolle tahliye talep edebilir (109/7). Yükümlülüğü isteyerek ihlal eden kişi hakkında hapis süresi ne olursa olsun tutuklama verilebilir (112).

Evet. Hüküm kesinleşmeden önce özgürlüğü sınırlayan tüm süreler (gözaltı, tutukluluk, konutu terk etmeme gibi) hükmolunan hapis cezasından indirilir; adli para cezasında her gün kanunda yazılı tutar üzerinden düşülür (TCK 63). Başka bir suçtan tutuklulukta geçen süre de koşulları varsa mahsup edilir. Mahsup infaz aşamasında hesaplanır ve denetlenir.

Evet. Tutuklandıktan sonra beraat eden ya da kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilen kişi devletten maddi ve manevi tazminat isteyebilir (141/1-e); kanuna aykırı tutuklama, süre aşımı, hakların hatırlatılmaması, yakına haber verilmemesi ve makul sürede yargılanmama da tazminat sebebidir. Başvuru, kararın kesinleştiğinin tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde kesinleşmeden itibaren bir yıl içinde, kişinin oturduğu yer ağır ceza mahkemesine yapılır (142). Süreler hak düşürücüdür; maddi zarar belgelenir, manevi tazminat hakkaniyetle belirlenir.

Müdafi tutukluyla her zaman ve gizli görüşür; yazışmaları denetlenemez. Aile ve yakınların görüşü, telefon ve mektup hakkı ceza infaz kurumu kurallarına tabidir; görüş günleri ve kimlerin görüşebileceği kurumdan öğrenilir. Sağlık ve ilaç ihtiyacı kuruma ve müdafiye bildirilir; ciddi sağlık sorunu raporla belgelenir ve ölçülülük ekseninde tahliye talebinin dayanağı olur.

Hayır. Yakalama emri (98) çağrıya uymayan ya da kaçan şüpheli için savcı ya da hâkim tarafından çıkarılır; ele geçirilen kişi en yakın sulh ceza hâkimince sorgulanır ve tutuklama ancak bu sorguda verilebilir. Kırmızı bülten Interpol kanalıyla yapılan uluslararası arama bildirimidir, tutuklama kararı değildir. Yurt dışındaki sanık hakkında kaçaklık kararı verilebilir; 12. Yargı Paketiyle sorgusu yapılmamış kaçak sanık hakkında mahkûmiyet kararı verilemez (CMK 247).

Hayır. Seçimleriniz ve girdiğiniz tarihler yalnızca tarayıcınızda işlenir, sunucuya gönderilmez ve sayfayı kapattığınızda silinir. WhatsApp özeti düğmesi yalnızca seçtiğiniz başlıkları içeren bir metin hazırlar; göndermeden önce düzenleyebilirsiniz. Dosya numarası, kimlik bilgisi ya da isnat ayrıntısı yazmadan görüşme talep edebilirsiniz.