Etkileşimli rehber · TCK 188

Uyuşturucu Ticaretinde İştirak, Aracılık, Örgüt, Zincirleme Suç ve Teşebbüs (TCK 37-39, 43, 35, 188/5, 220): Fail mi, Yardım Eden mi?

Uyuşturucu ticareti dosyalarının çoğunda tek sanık yoktur: araçta üç kişi, evde madde bulunan ev sahibi, kargoyu gönderen ile teslim alacak olan, parayı veren, gözcülük yapan, telefonla yönlendiren. Kanun bu kişileri aynı kefeye koymaz. Suçun kanuni tanımındaki fiili birlikte gerçekleştirip fiil üzerinde ortak hâkimiyet kuran herkes fail olarak tam cezayla (TCK 37), suçun icrasını kolaylaştırmakla yetinen kişi yardım eden olarak yarı cezayla ve sekiz yıl sınırıyla (TCK 39), başkasını suça karar verdiren kişi azmettiren olarak failin cezasıyla (TCK 38) sorumlu olur. Üç ya da daha fazla kişinin birlikte işlemesi cezayı yarı oranında, suç örgütünün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi bir kat artırır (188/5); Yargıtay Ceza Genel Kurulu üç kişi sayımına yalnız müşterek failleri katar, gözcü ve yardım edeni saymaz, hiyerarşi ve süreklilik yoksa örgütten değil iştirakten söz eder. Birden fazla olay aynı suç işleme kararının icrasıysa ve arada iddianame yoksa tek suç olup ceza dörtte birden dörtte üçe kadar artırılır (TCK 43); yeni bir kararla ya da hukuki kesintiden sonra işlenen her olay ayrı suçtur. Kargoyu teslim almayan alıcı ile gümrükte yakalanan ihraç teşebbüs aşamasında kalır ve ceza dörtte birden dörtte üçe kadar indirilir (TCK 35). Bu sayfa; dosyanızdaki rolün hangi maddeye girdiğini, 188/5’in ve örgüt artırımının şartlarının bulunup bulunmadığını, birden fazla olayın tek suç mu ayrı suç mu sayılacağını ve bunların ceza aralığını nasıl değiştirdiğini kendi dosyanız üzerinden görmeniz için hazırlandı.

Önce durumunuzu seçin

0 506 976 23 55 WhatsApp’tan Yazın Randevu Alın

Fail ile yardım eden arasındaki çizgi: fiil üzerinde hâkimiyetSuçun kanuni tanımındaki fiili birlikte gerçekleştiren herkes fail olarak sorumludur (TCK 37/1); müşterek faillik için birlikte suç işleme kararı ve suçun işlenişi üzerinde ortak hâkimiyet aranır, her ortağın suçun icrasına etkin ve fonksiyonel katkıda bulunması yeterlidir, olay yerinde bulunmak şart değildir. Fiil üzerinde hâkimiyet kurmayıp suçun icrasını kolaylaştıran, araç sağlayan, yol gösteren, teşvik eden ya da gözcülük yapan kişi yardım edendir; cezanın yarısı indirilir ve verilecek ceza sekiz yılı geçemez (TCK 39). Yargıtay, satış sırasında etrafı kontrol ederek gözcülük yapan sanığı yardım eden saymış (10. CD, E. 2021/4002, K. 2021/10861); uyuşturucuyu ücret karşılığı evinde saklayıp satıcılara teslim eden ev sahibini ise bulundurma ve depolama fiilini gerçekleştirdiği için müşterek fail kabul etmiştir (CGK, E. 2025/182, K. 2025/476).

188/5 sayımı: yalnız müşterek faillerSuçun üç ya da daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi cezayı yarı oranında artırır; Ceza Genel Kurulu bundan üç ya da daha fazla failin suçun icra hareketlerini müşterek fail olarak gerçekleştirmesini anlar, azmettiren ve yardım edenler bu sayıya dâhil edilmez. Müşterek faillerin aynı seçimlik hareketi yapması gerekmez; iş bölümü gereği biri satar, biri taşır, biri depolarsa da nitelikli hâl uygulanır. Buna karşılık satıcıdan madde alıp kendi nam ve hesabına üçüncü kişiye satan kişi ile ilk satıcılar aynı yönde hareket etmiş sayılmaz; iradeler aynı amaçta birleşmemişse 188/5 uygulanmaz (CGK, E. 2025/140, K. 2025/369). Suç örgütü için ise en az üç üye, gevşek de olsa hiyerarşi, süreklilik ve amaç suçları işlemeye elverişlilik gerekir; sanık sayısının üçü aşması tek başına örgütü göstermez, bu durumda iştirak ilişkisinden söz edilir (10. CD, E. 2022/11455, K. 2023/858).

Zincirleme suç ve teşebbüs: karar birliği ve icraAynı suçun bir suç işleme kararının icrası kapsamında değişik zamanlarda birden fazla işlenmesi tek suçtur, ceza dörtte birden dörtte üçe kadar artırılır (TCK 43/1). Aynı maddeye ilişkin birden fazla seçimlik hareket tek suçtur; madde tüketildikten sonra yeniden temin, iddianameyle oluşan hukuki kesinti ya da yeni bir karar ayrı suç doğurur. Ceza Genel Kurulu, üç ay arayla iki nakil eyleminden ikincisini farklı bir organizatörün teklifi üzerine çıkan fırsatla kabul eden sanıkta suç işleme kararının yenilendiğini kabul edip zincirleme suçu reddetmiştir (CGK, E. 2019/559, K. 2022/383). Elverişli hareketlerle icraya başlayıp elinde olmayan nedenlerle tamamlayamayan fail teşebbüsten sorumludur ve ceza dörtte birden dörtte üçe kadar indirilir (TCK 35); kargoyla gönderilen maddeyi teslim almayan alıcı teşebbüs aşamasında kalmıştır (10. CD, E. 2023/17716, K. 2023/10467).

Bölüm 01 — Temel mantık

Birden fazla kişi ve birden fazla olay nasıl okunur?

Üç soru vardır. Birincisi rol: sanık fiil üzerinde hâkimiyet kuran fail mi, icrayı kolaylaştıran yardım eden mi, karar verdiren azmettiren mi, yoksa yalnız orada bulunan biri mi? İkincisi sayı ve yapı: fiil üzerinde ortak hâkimiyet kuran üç ya da daha fazla fail var mı, aralarında hiyerarşi ve süreklilik gösteren bir örgüt var mı? Üçüncüsü olay sayısı ve tamamlanma: birden fazla eylem aynı suç işleme kararının icrası mı, arada iddianame var mı, teslimat ya da ihraç tamamlanmış mı? Sayfadaki her araç bu üç sorudan birine yanıt verir.

İştirak: fail, azmettiren, yardım eden

Suçun kanuni tanımında yer alan fiili birlikte gerçekleştiren kişilerden her biri fail olarak sorumludur; başkasını araç olarak kullanan da faildir (TCK 37). Müşterek faillik için birlikte suç işleme kararı ve suçun işlenişi üzerinde birlikte hâkimiyet aranır; hâkimiyet, üstlenilen rolün ve katkının suçun işlenmesi açısından taşıdığı öneme göre belirlenir, olay yerinde bulunmak şart değildir, telefonla yönlendiren de fail olabilir. Başkasını suç işlemeye azmettiren, işlenen suçun cezasıyla cezalandırılır; üstsoy ve altsoy nüfuzuyla ya da çocuğun azmettirilmesi hâlinde ceza üçte birden yarısına kadar artırılır (TCK 38). Suç işlemeye teşvik eden, kararı kuvvetlendiren, sonradan yardım vaat eden, yol gösteren, araç sağlayan ya da icrayı kolaylaştıran kişi yardım edendir; cezanın yarısı indirilir ve verilecek ceza sekiz yılı geçemez (TCK 39). İştirak için kasten ve hukuka aykırı işlenmiş, en azından teşebbüs aşamasına varmış bir fiil gerekir; her ortak kendi kusurlu fiiline göre cezalandırılır (TCK 40). Uyuşturucu ticareti seçimlik hareketli bir suçtur: nakleden, depolayan, bulunduran, satan, veren ve satın alan fiili bizzat gerçekleştirdiği için faildir; gözcülük, şoförlük, telefon tutma gibi katkılar ise somut olaya göre yardım etme ya da müşterek faillik olarak nitelenir.

Nitelikli hâl: üç kişi ve örgüt (188/5, 220)

Uyuşturucu imal, ithal, ihraç ve ticareti suçlarının üç ya da daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi hâlinde ceza yarı oranında, suç işlemek için teşkil edilmiş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde bir kat artırılır (188/5). Ceza Genel Kurulu, 2017’den bu yana istikrarla, birlikte işlemenin müşterek faillik anlamına geldiğini, azmettiren ve yardım edenlerin sayıya katılmayacağını kabul eder; müşterek faillerin her birinin aynı seçimlik hareketi yapması gerekmez, iş bölümü gereği farklı hareketleri gerçekleştirmeleri de yeterlidir (CGK, E. 2025/140, K. 2025/369; E. 2025/182, K. 2025/476). Suç örgütü için en az üç üye, üyeler arasında gevşek de olsa hiyerarşik bağ, suç işleme amacı etrafında fiilî birleşme, süreklilik, araç ve gereç bakımından elverişlilik ve üyeler üzerinde hâkimiyet kuran bir güç kaynağı niteliği gerekir; sanık sayısının üçü aşması örgüt için yeterli değildir, bu hâlde iştirak ilişkisinden söz edilir (10. CD, E. 2022/11455, K. 2023/858). Örgüt kuran ve yönetenler beş yıldan on yıla, üyeler iki yıldan beş yıla kadar hapisle ayrıca cezalandırılır ve örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlardan ayrıca ceza verilir (TCK 220/1, 2, 4); 2025’te eklenen 220/5’e göre örgüt yöneticileri örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenen bütün suçlardan fail olarak cezalandırılır ve çocukların araç olarak kullanılması hâlinde ceza yarısından bir katına kadar artırılır. Hiyerarşiye dâhil olmadan örgüte bilerek yardım eden, üye gibi cezalandırılır; ceza üçte birine kadar indirilebilir (220/7).

Birden fazla olay ve tamamlanma (43, 35-36)

Ceza hukukunda kural gerçek içtimadır: kaç fiil varsa o kadar suç. Bunun istisnası zincirleme suçtur: bir suç işleme kararının icrası kapsamında değişik zamanlarda aynı suçun birden fazla işlenmesi hâlinde tek ceza verilir, ceza dörtte birden dörtte üçe kadar artırılır (TCK 43/1). Suç işleme kararı, kasttan önce gelen genel bir plan ve niyettir; varlığı suçların işleniş biçimi, yer, zaman, aradaki süre ve olayların gelişimi gibi dışa yansıyan verilerden belirlenir; sürenin kısalığı ya da uzunluğu tek başına belirleyici değildir. Aynı maddeye ilişkin birden fazla seçimlik hareket tek suçtur; madde tüketildikten sonra yeniden temin, ilk eylem için düzenlenen ve kabul edilen iddianame (hukuki kesinti) ya da çıkan fırsatla alınan yeni karar ayrı suç doğurur (CGK, E. 2019/559, K. 2022/383; 10. CD, E. 2022/11455, K. 2023/858). Teşebbüs için elverişli hareketlerle doğrudan doğruya icraya başlanıp elde olmayan nedenlerle tamamlanamaması gerekir; ceza dörtte birden dörtte üçe kadar indirilir (TCK 35). Uyuşturucu ticaretinde madde elde bulundurulduğu an bulundurma ya da nakletme tamamlanır; teşebbüs daha çok maddeyi henüz teslim almamış alıcı ve gümrüklü sahada yakalanan ihraç için gündeme gelir (10. CD, E. 2023/17716, K. 2023/10467; 8. CD, E. 2024/20648, K. 2025/10469). Fail icra hareketlerinden gönüllü vazgeçer ya da neticeyi kendi çabasıyla önlerse teşebbüsten cezalandırılmaz, tamamlanan kısım suç oluşturuyorsa yalnız ondan sorumlu olur (TCK 36).

Bu sayfa hiçbir dosyanın sonucunu öngörmez; rolün, nitelikli hâlin ve içtimanın tespiti yalnızca savcılık ve mahkemenin işidir. Sayfa, suçun nasıl organize edileceğine, rollerin nasıl gizleneceğine ya da delilden nasıl kaçınılacağına ilişkin hiçbir bilgi içermez; yalnız kanundaki şartların ve Yargıtay ölçütlerinin dosyada denetlenmesine yardım eder.

Bölüm 02 — Etkileşimli

Hangi durumdasınız?

Altı soruyu yanıtlayın; sayfa, dosyanızdaki rolün hangi maddeye girdiğini, 188/5 ve örgüt artırımının, zincirleme suç ve teşebbüs hükümlerinin gündemde olup olmadığını ve hangi yazılarımızın işinize yarayacağını sıralasın. Hiçbir veri kaydedilmez, her şey tarayıcınızda kalır.

1. Dosyadaki rolünüz ne?

2. Kaç kişi birlikte hareket etti?

3. Örgüt iddiası var mı?

4. Kaç olay var?

5. Eylem tamamlandı mı?

6. Durumunuz?

6 soru bekliyor

Bu araç genel bilgilendirme amaçlıdır; sonuç öngörmez ve hukuki tavsiye yerine geçmez. Her dosya iddianamedeki sevk maddeleri, iletişim kayıtları ve beyanlarla ayrı okunur.

Bölüm 03 — Etkileşimli

Altı eksen: ceza nerede artar, nerede iner?

Birden fazla kişi ve olay içeren dosya altı eksende denetlenir: fiil üzerinde hâkimiyet, üç kişi sayımı, örgüt unsurları, suç işleme kararı birliği, tamamlanma ve delil. Kendi dosyanız için işaretleyin; araç hangi eksenlerin lehinize, hangilerinin aleyhinize göründüğünü göstersin. Araç sonuç öngörmez; rolü, nitelikli hâli ve içtimayı yalnızca mahkeme belirler.

1. Fiil üzerinde hâkimiyet: fail mi, yardım eden mi?

Sanık maddeyi bizzat taşıdı, sakladı, sattı ya da teslim mi aldı; yoksa gözcülük yaptı, şoförlük yaptı, telefon tuttu, yer gösterdi ya da teşvik mi etti; katkı suçun işlenmesi için belirleyici miydi?

Nasıl denetlenir?

Suçun kanuni tanımındaki fiili birlikte gerçekleştirenler faildir (TCK 37/1); müşterek faillik için birlikte suç işleme kararı ve fiil üzerinde ortak hâkimiyet aranır, katkının suçun işlenmesi açısından taşıdığı öneme bakılır, olay yerinde bulunmak şart değildir. Nakleden, depolayan, bulunduran, satan, veren ve satın alan seçimlik hareketi bizzat yaptığı için faildir. Yardım eden ise suçun icrasını kolaylaştırır, fiil üzerinde hâkimiyet kurmaz: teşvik, kararı kuvvetlendirme, sonradan yardım vaadi, yol gösterme, araç sağlama, icra sırasında yardım (TCK 39/2). Yargıtay, satış sırasında etrafı kontrol ederek gözcülük yapanı yardım eden saymış ve her bir sanığın kendi nam ve hesabına hareket ettiği olayda 188/5’i kaldırmıştır (10. CD, E. 2021/4002, K. 2021/10861). Buna karşılık uyuşturucu maddeyi ücret karşılığı evinde saklayıp satıcılara teslim eden kişi, bulundurma ve depolama fiillerini gerçekleştirdiği ve iş bölümü gereği aynı yönde hareket ettiği için müşterek faildir (CGK, E. 2025/182, K. 2025/476, 8 karşı oy); satıcıyla birlikte araçta dolaşıp evinde satıcının maddesini bulunduran ev arkadaşı da kabul eden ve bulunduran olarak fail sayılmıştır (CGK, E. 2018/180, K. 2021/400, 5 karşı oy).

2. Üç kişi sayımı: 188/5 uygulanır mı?

Fiil üzerinde ortak hâkimiyet kuran müşterek fail sayısı üç ya da daha fazla mı; iradeler aynı amaçta birleşmiş mi; yoksa herkes kendi nam ve hesabına mı hareket ediyor; yardım eden ve azmettiren sayıya katılmış mı?

Nasıl denetlenir?

Suçun üç ya da daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi hâlinde ceza yarı oranında artırılır (188/5). Ceza Genel Kurulu, 31.01.2017 tarihli 840-35, 16.05.2017 tarihli 1123-270 ve 25.06.2019 tarihli 237-501 sayılı kararlarından bu yana, birlikte işlemenin müşterek faillik anlamına geldiğini, azmettiren ve yardım edenlerin bu sayıya dâhil olamayacağını kabul eder. Müşterek faillerin her birinin aynı seçimlik hareketi yapması gerekmez; biri temin eder, biri taşır, biri depolarsa iş bölümü gereği nitelikli hâl uygulanır (CGK, E. 2025/182, K. 2025/476). Buna karşılık iki satıcıdan madde alan üçüncü kişinin bunu kendi nam ve hesabına bir başkasına satması hâlinde iradeler aynı amaçta birleşmemiştir; suç yeri ve zamanının yakınlığı birlikte işlemeyi göstermez, 188/5 uygulanmaz (CGK, E. 2025/140, K. 2025/369, 6 karşı oy). Gözcülük yapan yardım eden sayıya katılmaz; diğer sanıklar kendi nam ve hesabına hareket ediyorsa üç fail oluşmaz (10. CD, E. 2021/4002, K. 2021/10861).

3. Örgüt unsurları: hiyerarşi, süreklilik, güç kaynağı

İddianamede 220 var mı; en az üç üye, gevşek de olsa hiyerarşik bağ, suç işleme amacı etrafında fiilî ve sürekli birleşme, araç ve gereç bakımından elverişlilik ve üyeler üzerinde hâkimiyet kuran güç kaynağı delille gösterilmiş mi?

Nasıl denetlenir?

Suç örgütünün varlığı için üye sayısının en az üç olması, üyeler arasında soyut bir birleşme değil gevşek de olsa hiyerarşik bir ilişkinin bulunması, suç işlenmese bile suç işleme amacı etrafında fiilî bir birleşme, devamlılık, yapı ve üye sayısı ile araç ve gereç bakımından amaç suçları işlemeye elverişlilik ve üyeler üzerinde hâkimiyet tesis eden bir güç kaynağı niteliği gerekir; sanık sayısının üçü aşması tek başına yeterli değildir, bu hâlde iştirak ilişkisinden söz edilir (10. CD, E. 2022/11455, K. 2023/858; E. 2014/3446, K. 2019/2143). Ceza Genel Kurulu, takip edildiklerini fark edip ara verdikten sonra tekrar harekete geçen, 132 kilogram eroini iki parti hâlinde temin edip depolayan ve yurt dışına sevk planlayan yapıyı bir sefere mahsus bir araya gelmenin ötesinde, devamlılık gösteren ve gevşek hiyerarşiye sahip bir örgüt saymıştır (CGK, E. 2018/411, K. 2021/126). Örgüt kabul edilirse 188/5’e göre ceza bir kat artırılır ve 220/1 ya da 220/2’den ayrıca ceza verilir (220/4); 2025’te eklenen 220/5’e göre yöneticiler örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenen bütün suçlardan fail olarak cezalandırılır. Örgüt unsurları yoksa 220 beraatine ek olarak 188/5 örgüt artırımı da kalkar; üç fail varsa yarı artırım ayrıca tartışılır.

4. Suç işleme kararı birliği: zincirleme mi, ayrı suç mu?

Birden fazla olay var mı; bunlar aynı plan ve niyetin icrası mı; ilk olay için iddianame düzenlenip kabul edildikten sonra ikinci olay mı işlendi; madde tüketildikten sonra yeniden mi temin edildi; ikinci olay başka bir organizatörün teklifiyle mi gerçekleşti?

Nasıl denetlenir?

Bir suç işleme kararının icrası kapsamında değişik zamanlarda aynı suçun birden fazla işlenmesi hâlinde tek ceza verilir ve dörtte birden dörtte üçe kadar artırılır (TCK 43/1); mağduru belli bir kişi olmayan uyuşturucu suçlarında da uygulanır. Suç işleme kararı, kasttan önce gelen genel plan ve niyettir; varlığı işleniş biçimi, yer, zaman, aradaki süre, maddi konunun niteliği ve olayların gelişimi gibi dışa yansıyan verilerle belirlenir, sürenin kısalığı ya da uzunluğu tek başına karine değildir. Aynı maddeye ilişkin birden fazla seçimlik hareket tek suçtur; madde tüketildikten sonra yeniden temin ayrı suçtur. İlk eylem için düzenlenen ve mahkemece kabul edilen iddianame hukuki kesinti oluşturur, sonraki eylem ayrı suçtur (10. CD, E. 2022/11455, K. 2023/858). Ceza Genel Kurulu, ilk nakli baştan sona kendisi organize eden sanığın üç ay sonra başka bir organizatörün 8.000 lira karşılığı nakil teklifini kabul etmesini çıkan fırsatla alınmış yeni bir karar sayıp zincirleme suçu reddetmiştir (CGK, E. 2019/559, K. 2022/383, 1 karşı oy). Zincirleme suç kabul edilirse tek hüküm ve artırım, reddedilirse her olay için ayrı ceza ve toplama söz konusudur; savunma hangisinin lehe olduğunu olay sayısına ve miktarlara göre hesaplar.

5. İcra hareketi ve tamamlanma: teşebbüs var mı?

Madde ele geçtiğinde kimin elindeydi; kargoyla gönderilen madde alıcı tarafından teslim alındı mı; ihraç edilen madde gümrüklü sahada mı yakalandı; icraya başlanmış mıydı yoksa yalnız anlaşma ve hazırlık mı vardı; vazgeçme gönüllü müydü?

Nasıl denetlenir?

Kişi, işlemeyi kastettiği suçu elverişli hareketlerle doğrudan doğruya icraya başlayıp elinde olmayan nedenlerle tamamlayamazsa teşebbüsten sorumludur; ceza dörtte birden dörtte üçe kadar indirilir (TCK 35). Uyuşturucu ticaretinde bulundurma, nakletme ve depolama madde elde olduğu an tamamlanır; bu nedenle maddeyle yakalanan sanıkta teşebbüs tartışılmaz. Teşebbüs, maddeyi henüz teslim almamış alıcı için gündeme gelir: kargoyla gönderilen uyuşturucuyu teslim almadan yakalanan alıcı hakkında 35 uygulanmış, gönderen hakkında ise suç tamamlanmış sayılmıştır (10. CD, E. 2023/17716, K. 2023/10467). Yurt dışına gönderilmek üzere kargoya verilip ertesi gün gümrüklü sahada ele geçirilen madde 188/1 ihraca teşebbüstür; aynı sanığın evinde bulunan madde ayrıca 188/3 ticaret suçudur ve gerçek içtima uygulanır (8. CD, E. 2024/20648, K. 2025/10469). Yalnız anlaşma, pazarlık ya da para transferi icraya başlama sayılmayabilir; icra hareketinin ne zaman başladığı somut olaya göre belirlenir. Gönüllü vazgeçmede (TCK 36) tamamlanan kısım suç oluşturuyorsa yalnız ondan sorumluluk doğar; madde elde bulundurulmuşsa vazgeçme bulundurma suçunu ortadan kaldırmaz.

6. Delil: iştirak iradesi nasıl ispatlanır?

Rol, sayı ve karar birliği hangi delile dayanıyor: HTS ve baz kayıtları, tape içerikleri, diğer sanıkların beyanı, teşhis, fiziki takip tutanağı, parmak izi, kira sözleşmesi; bu deliller kuşku sınırlarını aşan kesinlikte mi?

Nasıl denetlenir?

İştirak, rol ve nitelikli hâl de suçun unsurları gibi kuşku sınırlarını aşan, yeterli ve kesin delille ispatlanır; şüpheden sanık yararlanır. Yargıtay, içeriğine değişik anlamlar yüklenebilecek soyut telefon görüşmeleri dışında delil bulunmayan sanıklar için ithal suçundan beraat ya da suç vasfının ticarete çevrilmesi yönünde bozma vermiştir (10. CD, E. 2022/11455, K. 2023/858). Ceza Genel Kurulu, ev arkadaşının rolünü belirlerken iletişim kayıtlarını, araçta birlikte bulunmayı, evdeki ortak alanda ele geçen kenevir bitkilerini ve sanığın kendi beyanlarını birlikte değerlendirmiştir (CGK, E. 2018/180, K. 2021/400); ev sahibinin müşterek failliğini olay tutanağı, tutanak düzenleyici tanıklar, diğer sanıkların beyanları ve sanığın ikrarıyla kurmuştur (CGK, E. 2025/182, K. 2025/476). Zincirleme suçta karar birliği HTS, baz istasyonu sinyalleri, kira sözleşmesi ve diğer sanığın anlatımıyla belirlenmiştir (CGK, E. 2019/559, K. 2022/383). Diğer sanığın beyanı tek başına yetmez; dış delille desteklenmesi aranır. Savunma, her rol iddiasının hangi delile dayandığını ayrı ayrı denetler ve dinleme kayıtlarının hukuka uygunluğunu gizli soruşturmacı ve iletişim delili rehberindeki ölçütlerle sınar.

Henüz işaretleme yapmadınız.

Her eksen için bir seçenek işaretleyin; sonuç kutusu buna göre güncellenir.

Birinci eksen cezanın tam mı yarı mı olacağını, ikinci ve üçüncü eksen yarı ya da bir kat artırımı, dördüncü eksen tek suç mu birden fazla suç mu olduğunu, beşinci eksen teşebbüs indirimini, altıncı eksen bütün bunların ispatını denetler. En sık yapılan iki hata, iddianamedeki 37 sevkini olduğu gibi kabul edip yardım etme savunması yapmamak ve 188/5 sayımına gözcü ya da alıcının katılıp katılmadığını denetlememektir.

Bölüm 04 — Etkileşimli

Beş kural, beş ayrı soru

Müşterek faillik, yardım etme, üç kişi ve örgüt, zincirleme suç ve teşebbüs aynı kurallara tabi değildir ve hükümde farklı basamaklarda uygulanır. Birine dokunun.

Her rolün kendi maddesi, her basamağın kendi sırası vardır

Fail tam cezayla, yardım eden yarı cezayla ve sekiz yıl sınırıyla, azmettiren failin cezasıyla sorumludur. Üç müşterek fail cezayı yarı, örgüt bir kat artırır; zincirleme suç dörtte birden dörtte üçe kadar artırır, teşebbüs aynı oranda indirir. Hükümde sıra temel ceza, nitelikli hâller, teşebbüs, iştirak, zincirleme suç, şahsi indirim sebepleri ve takdiri indirimdir (TCK 61/4-5); her basamak ayrı gerekçeyle yazılır.

Bölüm 05 — Kontrol listesi

Birden fazla sanıklı dosyada ilk adımlar

Bu liste birlikte yakalanan, hakkında 188/5 ya da örgüt iddiası bulunan ya da birden fazla olayla suçlanan şüpheli, sanık ve yakınları içindir. Genel çerçeve için iştirak yazımıza, delil değerlendirmesi için fikir-eylem birliği yazımıza bakın. Liste hukuki tavsiye değildir; her dosya iddianamesi ve delilleriyle ayrıca okunur.

Yapılması gerekenler

Yapılmaması gerekenler

0 / 10 madde işaretlendi

0 506 976 23 55 WhatsApp’tan Yazın E-posta Gönderin

Bölüm 06 — Süreç haritası

Yakalamadan kanun yoluna: altı aşama

Her aşamada ne olduğunu, kimin ne yaptığını ve süre notunu görmek için aşamalara dokunun.

Bölüm 07 — Etkileşimli araç

Rol, nitelikli hâl ve içtima: ceza aralığı hesaplayıcı

Suçu, dosyadaki rolü, müşterek fail sayısını, örgüt durumunu, olay sayısını ve tamamlanma durumunu işaretleyin. Araç, rolün hangi maddeye girdiğini, 188/5’in uygulanıp uygulanmayacağını, zincirleme suç ve teşebbüs hükümlerinin etkisini ve TCK 61’deki sırayla hapis cezası aralığının basamak basamak nasıl değiştiğini göstersin. Bu bir sonuç öngörüsü değildir; rolü, nitelikli hâli, içtimayı ve cezayı yalnızca mahkeme belirler.

Dayanak	Konu	Kural
TCK 37	Müşterek faillik	Fiili birlikte gerçekleştiren herkes fail · ortak hâkimiyet · tam ceza · olay yerinde bulunmak şart değil
TCK 38	Azmettirme	Failin cezası · üstsoy-altsoy nüfuzu ya da çocuk: 1/3-1/2 artırım · azmettireni açıklayana 1/3 indirim
TCK 39	Yardım etme	Teşvik, vaat, yol gösterme, araç sağlama, kolaylaştırma · ceza yarı · en çok 8 yıl
TCK 40	Bağlılık kuralı	Kasten ve hukuka aykırı fiil yeterli · herkes kendi kusuruna göre · en az teşebbüs aşaması
TCK 188/5	Üç kişi · örgüt	Üç ve daha fazla müşterek fail → yarı · örgüt faaliyeti → bir kat · şerikler sayılmaz
TCK 220/1-2	Örgüt	Kuran, yöneten 5-10 yıl · üye 2-5 yıl · en az üç üye, hiyerarşi, süreklilik, elverişlilik
TCK 220/4-5	Ayrı ceza · yönetici	Faaliyet suçlarından ayrıca ceza · yönetici bütün suçlardan fail (7571) · çocuk araç: yarı-bir kat
TCK 220/7	Örgüte yardım	Hiyerarşi dışı bilerek yardım → üye gibi · 1/3’e kadar indirim · 220/6 AYM iptali
TCK 43/1	Zincirleme suç	Aynı karar · değişik zamanlar · tek ceza, 1/4-3/4 artırım · iddianame kabulü = hukuki kesinti
TCK 35	Teşebbüs	Elverişli hareket, doğrudan icra, elde olmayan neden · 1/4-3/4 indirim
TCK 36	Gönüllü vazgeçme	Teşebbüsten ceza yok · tamamlanan kısım ayrı suçsa ondan sorumluluk
TCK 61/4-5	Sıra	Temel ceza → nitelikli hâller → teşebbüs → iştirak → zincirleme → şahsi indirim → 62
CGK 2025/140 · 2025/369	188/5 sayım	Satıcı → alıcı → üçüncü kişi: kendi nam ve hesabına, aynı yönde değil → 188/5 yok
CGK 2025/182 · 2025/476	Depolayan	Ücretle saklayıp teslim eden ev sahibi: bulundurma, depolama → müşterek fail → 188/5 var
Y10CD 2021/4002 · 2021/10861	Gözcü	Gözcülük = 39/2-c yardım · sayıya girmez · herkes kendi hesabına → 188/5 yok
CGK 2018/180 · 2021/400	Ev arkadaşı	Satıcıyla birlikte araçta, evinde madde: kabul eden, bulunduran → fail · 5 karşı oy
CGK 2019/559 · 2022/383	İki nakil	Farklı organizatör, çıkan fırsat → yenilenmiş karar → ayrı suçlar, 43 yok
Y10CD 2022/11455 · 2023/858	Örgüt · kesinti	Sanık sayısı örgüt için yetmez → iştirak · iddianame sonrası eylem ayrı suç
Y10CD 2023/17716 · 2023/10467	Kargo alıcısı	Teslim almayan alıcı → 35 · gönderen tamamlanmış
Y8CD 2024/20648 · 2025/10469	İhraç teşebbüsü	Gümrüklü sahada yakalanan → 188/1 teşebbüs · evdeki madde ayrı 188/3

Araç, işaretlediğiniz bilgileri kanundaki oranlar ve Yargıtay ölçütleriyle karşılaştırır; rolün, nitelikli hâlin, içtimanın ve cezanın belirlenmesi yalnızca mahkemenin değerlendirmesidir. Aralıklar hapis cezası içindir; adli para cezası (188/3’te bin günden yirmi bin güne, günlüğü en az yüz lira) ayrıca hesaplanır. Örgüt kabulünde 220 cezası ayrı hükümle verilir ve toplanmaz, araç bunu ayrı satırda gösterir. Araç suçun nasıl organize edileceğine ya da rolün nasıl gizleneceğine ilişkin bilgi vermez.

Bölüm 08 — Yargıtay’dan altı senaryo

Hangi senaryodasınız?

Birden fazla kişi ve olay içeren uyuşturucu dosyaları Yargıtay kararlarındaki altı kalıptan birine benzer. Her kalıpta uygulanan madde, aranan şart ve en sık yapılan hata farklıdır; kararların tam metni Yargı PRO üzerinden okunarak özetlenmiştir.

Tipik görünüm

İki sanık metamfetamini üçüncü sanığa sattı; üçüncü sanık aynı iş yerinin önünde bekleyen kullanıcıya 100 lira karşılığı kendi adına sattı. Mahkeme üçünü de 188/5 ile cezalandırdı; Yargıtay 10. Ceza Dairesi bozdu, Başsavcılık itiraz etti.

Kanun ne der

Ceza Genel Kurulu, 188/5’teki birlikte işlemenin müşterek faillik anlamına geldiğini, azmettiren ve yardım edenlerin sayıya katılmayacağını, müşterek faillerin aynı seçimlik hareketi yapmasının gerekmediğini yineledi; ancak olayda iki ayrı alışveriş bulunduğunu, ilk satıcıların maddeyi kullanıcıya verileceği amacını gütmeden üçüncü sanığa temin ettiğini, üçüncü sanığın da kendi nam ve hesabına sattığını, suç yeri ve zamanının yakınlığının aynı yönde hareketi göstermediğini belirterek iradelerin aynı amaçta birleşmediğine ve 188/5’in uygulanamayacağına karar verdi; Başsavcılık itirazı altı karşı oyla reddedildi (CGK, E. 2025/140, K. 2025/369, 01.10.2025).

Tuzak

Aynı yerde ve aynı saatte yakalanan herkesin birlikte hareket ettiğini varsaymak; sayıma yalnız iradeleri aynı amaçta birleşen müşterek failler girer.

Fikir-Eylem Birliği: İştirak, Müşterek Fail ve Delil Testi →

Tipik görünüm

Araçta yakalanan üç sanığın taşıdığı 4.994 gram sentetik kannabinoid, yaşlı bir komşunun evinden alınmıştı; ev sahibi maddeyi 1.500 lira karşılığında birkaç gün sakladığını kabul etti. 10. Ceza Dairesi, depolama eyleminin diğer sanıkların ortak amacıyla aynı yönde olduğuna dair delil bulunmadığını söyleyip 188/5’i bozdu; Başsavcılık itiraz etti.

Kanun ne der

Ceza Genel Kurulu, maddeyi teslim alıp ücret karşılığı belli bir süre evinde gizleyen ve olay günü teslim eden sanığın, iş bölümü gereği diğer sanıklar nam ve hesabına bulundurma ve depolama fiillerini gerçekleştirdiğini, bulundurma ve depolamanın temin ve nakil fiillerine etkin ve fonksiyonel katkı sağladığını, kendisine güvenildiği için madde teslim edilen sanığın iradesinin diğerleriyle aynı amaçta birleştiğini belirterek müşterek failliği ve 188/5’i kabul etti, Dairenin bozmasını kaldırıp istinaf kararını onadı; sekiz üye karşı oy kullandı (CGK, E. 2025/182, K. 2025/476, 19.11.2025).

Tuzak

Depolamanın pasif bir yardım olduğunu sanmak; depolama 188/3’teki seçimlik hareketlerden biridir ve ücret, süre ve teslim ilişkisi işbölümünü gösterir.

Evde Bulunan Uyuşturucudan Aile Bireyleri Sorumlu Tutulabilir mi? →

Tipik görünüm

Birden fazla tarihte, farklı sanıklar madde satarken etrafı kontrol ederek gözcülük yapan ve bir tarihte sanığı polise karşı uyaran sanıklar hakkında mahkeme 188/3’ten belirlenen ceza üzerinden 188/5 artırımı uyguladı.

Kanun ne der

Yargıtay 10. Ceza Dairesi, gözcülük yapmanın suçun işlenmesi sırasında yardımda bulunarak icrasını kolaylaştırma (39/2-c) olduğunu, 188/5 için müşterek faillerin aynı yönde hareket etmesi ve üç sanığın iradelerinin 37 kapsamında birleşmesi gerektiğini, gözcülerin diğer sanıklarla aynı amaç doğrultusunda hareket etmediğini ve her sanığın kendi nam ve hesabına hareket ettiğini, fail sıfatıyla gerçekleştirdikleri bir eylem bulunmadığı hâlde 188/5 ile artırım yapılmasının fazla ceza olduğunu belirterek hükümleri bozdu (10. CD, E. 2021/4002, K. 2021/10861, 27.10.2021). Aynı sanıkların çocuğa satış yaptıkları tarihler için fail sorumluluğu korundu.

Tuzak

Gözcünün cezasının yardım etme indirimiyle hesaplandığını ve sayıma girmediğini savunmada ayrı başlık yapmamak; aynı sanığın başka tarihlerde fail olabileceğini atlamak.

Suça İştirak Nedir? Fail, Azmettiren ve Yardım Eden Arasındaki Fark →

Tipik görünüm

Satıcı sanık, kalacak yeri olmadığı için ev arkadaşının evine taşınmıştı; satıcının kilitli odasında 3 kilogramı aşan esrar, 250 tablet ve terazi, balkondaki ortak saksıda üç kök kenevir bulundu. Ev arkadaşı satış gecesi satıcıyla aynı araçtaydı, üzerinde 0,24 gram esrar vardı. Başsavcılık, sabit fiilin eve kabul edip birlikte kalmaktan ibaret olduğunu, 39 uygulanması gerektiğini söyleyerek itiraz etti.

Kanun ne der

Ceza Genel Kurulu, sanığın satıcıyla birlikte araçta dolaştığını, satış sırasında araçta bulunduğunu, evindeki ortak alanda kenevir bulunduğunu ve satıcıdan madde aldığını kabul ettiğini belirterek, ticaret yaptığını bildiği satıcıyla birlikte hareket edip ona ait maddeleri kendi ikametinde bulundurmak suretiyle kabul eden ve bulunduran konumunda olduğunu, satışa katılımının etkin ve fonksiyonel bir katkı ve ortak hâkimiyet oluşturduğunu kabul ederek müşterek failliği onadı; 39 savunması beş karşı oyla reddedildi, altı yıl olarak belirlenen temel ceza orantılı bulundu (CGK, E. 2018/180, K. 2021/400, 16.09.2021).

Tuzak

Ev sahibi ya da ev arkadaşı için yalnız bilgi yokluğunu savunup satış sırasında araçta bulunma ve beyanlardaki kabulleri açıklamamak.

İş Yerinde veya Araçta Bulunan Uyuşturucudan İşletme Sahibi Sorumlu Tutulur mu? →

Tipik görünüm

Sanık Eylül 2016’da 13 kilogram esrarın naklini baştan sona kendisi organize etti; Aralık 2016’da başka bir sanığın 8.000 lira karşılığı teklifini kabul edip 27 kilogram esrarı naklederken yakalandı. İkinci olay için iddianame Aralık’ta, ilk olay için Şubat 2017’de düzenlendi. Mahkeme iki ayrı suçtan ceza verdi; Başsavcılık zincirleme suç gerektiğini söyleyerek itiraz etti.

Kanun ne der

Ceza Genel Kurulu, suç işleme kararının kasttan önce gelen genel bir plan olduğunu, varlığının olayların işleniş biçimi, yer, zaman ve aradaki süre gibi dışa yansıyan verilerle belirleneceğini, aynı maddeye ilişkin seçimlik hareketlerin tek suç olduğunu, madde tüketildikten sonra yeniden teminin ise ayrı suç olduğunu anlattı; ilk olayı baştan sona sanığın planladığını, ikinci olayın ise başka bir organizatörün planı kapsamında sanığa önerildiğini ve sanığın önüne çıkan fırsatı değerlendirerek yeni bir kararla hareket ettiğini belirterek zincirleme suçu reddetti, itirazı bir karşı oyla reddetti (CGK, E. 2019/559, K. 2022/383, 26.05.2022). 10. Ceza Dairesi de ilk eylem için iddianame düzenlendikten sonra işlenen eylemi hukuki kesinti nedeniyle ayrı suç saymıştır (E. 2022/11455, K. 2023/858).

Tuzak

Olaylar arasındaki sürenin kısalığına dayanarak zincirleme suçu otomatik saymak; organizatörün, maddenin ve kararın değişip değişmediğini tartışmamak.

Uyuşturucu Suçlarında Kuryelik ve Ticaret Arasındaki İnce Çizgi →

Tipik görünüm

Egzoz borusuna gizlenmiş eroin kargoyla gönderildi; alıcı polisleri görünce kargoyu teslim almadı. Başka dosyada sanık metamfetamini Avustralya’ya kargoya verdi, paket ertesi gün havalimanı kargo merkezinde narkotik köpeğiyle yakalandı; evinde de madde bulundu.

Kanun ne der

Yargıtay, kargoyla gönderilen maddeyi teslim almayan alıcının eyleminin teşebbüs aşamasında kaldığını belirterek 35’in uygulanmamasını bozmuş, bozma sonrası 35 ile kurulan hükmü onamıştır; gönderen hakkında suç tamamlanmış sayılmış ve paketi kendisinin verdiğini söylemesi etkin pişmanlık tartışmasına konu olmuştur (10. CD, E. 2023/17716, K. 2023/10467, 04.12.2023). Kargoya verilip gümrüklü sahada ele geçen madde için 188/1 ihraca teşebbüs, aynı sanığın evindeki madde için ayrıca 188/3 ticaret suçu oluştuğunu, iki suçun korudukları değer bakımından ayrı olduğunu ve gerçek içtima uygulanması gerektiğini belirterek yalnız ihraçtan hüküm kurulmasını eksik ceza saymıştır (8. CD, E. 2024/20648, K. 2025/10469, 10.12.2025).

Tuzak

Gönderen için teşebbüs beklemek; evde bulunan maddenin ihraç teşebbüsü içinde eridiğini sanmak.

Uyuşturucu Ticaretinde Teşebbüs ve Gönüllü Vazgeçme →

Bölüm 09 — Doğru mu, yanlış mı?

En çok yanlış bilinen sekiz cümle

Birden fazla sanıklı uyuşturucu dosyalarında en sık duyduğumuz varsayımlar. Yanıtlayın, gerekçesini görün.

1. Aynı araçta yakalanan üç kişiye her zaman 188/5 artırımı uygulanır.

188/5 için üç ya da daha fazla kişinin müşterek fail olarak, iradeleri aynı amaçta birleşmiş şekilde hareket etmesi gerekir; yardım eden ve azmettiren sayılmaz, kendi nam ve hesabına hareket eden alıcı sayıya girmez (CGK, E. 2025/140, K. 2025/369; 10. CD, E. 2021/4002, K. 2021/10861).

2. Maddeyi ücret karşılığı evinde saklayan kişi yalnız yardım edendir.

Depolama ve bulundurma 188/3’teki seçimlik hareketlerdir; ücret karşılığı saklayıp satıcılara teslim eden ev sahibi, iş bölümü gereği müşterek fail sayılmış ve 188/5 uygulanmıştır (CGK, E. 2025/182, K. 2025/476).

3. Satış sırasında gözcülük yapan kişinin cezası yarı oranında indirilir ve sekiz yılı geçemez.

Gözcülük, suçun işlenmesi sırasında yardımda bulunarak icrasını kolaylaştırmadır (39/2-c); yardım edenin cezasının yarısı indirilir ve verilecek ceza sekiz yılı geçemez (TCK 39/1; 10. CD, E. 2021/4002, K. 2021/10861).

4. Sanık sayısının üçü aşması suç örgütünün varlığı için yeterlidir.

Örgüt için en az üç üye yanında gevşek de olsa hiyerarşi, süreklilik, suç işleme amacı etrafında fiilî birleşme, araç ve gereç elverişliliği ve güç kaynağı niteliği gerekir; sanık sayısı tek başına yeterli değildir, bu hâlde iştirak ilişkisi vardır (10. CD, E. 2022/11455, K. 2023/858).

5. Birden fazla satış eylemi arasında kısa süre varsa her zaman zincirleme suç oluşur.

Sürenin kısalığı aynı suç işleme kararını her zaman göstermez; madde tüketildikten sonra yeniden temin, iddianame kabulüyle oluşan hukuki kesinti ya da farklı organizatörün teklifiyle alınan yeni karar ayrı suç doğurur (CGK, E. 2019/559, K. 2022/383).

6. Kargoyla gönderilen maddeyi teslim almadan yakalanan alıcı teşebbüsten sorumludur.

Yargıtay, kargoyla gönderilen uyuşturucuyu teslim almayan alıcının eyleminin teşebbüs aşamasında kaldığını kabul etmiş ve TCK 35’in uygulanmasını onamıştır (10. CD, E. 2023/17716, K. 2023/10467).

7. Örgüt kabul edilirse 188/5’teki bir kat artırım yanında 220’den ayrıca ceza verilmez.

Örgütün faaliyeti çerçevesinde suç işlenmesi hâlinde ayrıca bu suçlardan dolayı da cezaya hükmolunur (TCK 220/4); örgüt kurma, yönetme ya da üyelik cezası 188/5 artırımından bağımsızdır ve 2025’te eklenen 220/5’e göre yöneticiler faaliyet suçlarından fail olarak cezalandırılır.

8. Hükümde teşebbüs indirimi, yardım etme indiriminden önce uygulanır.

TCK 61/4-5’e göre temel ceza ve nitelikli hâllerden sonra sırasıyla teşebbüs, iştirak, zincirleme suç, şahsi indirim sebepleri ve takdiri indirim uygulanır; yardım edende sekiz yıl sınırı 39 basamağında gözetilir.

Bölüm 10 — Videolu anlatım

Konuyu anlattığımız videolar

Kapağa dokunduğunuzda video bu sayfada açılır. Tüm videolar için Videolarım sayfasına bakabilirsiniz.

Uyuşturucu Ticareti Suçunda Ceza Nasıl Belirlenir?

Hangi Fiiller Uyuşturucu Ticareti Sayılır?

Uyuşturucu Dosyasında Aitlik (Evde, Arabada) Nasıl İspatlanır?

Uyuşturucu Ticareti Dosyasında Telefon Kayıtlarının Önemi

Uyuşturucu Dosyasında Susmak mı, Konuşmak mı Doğru?

Ticaretten Yargılanan Kişiyi Hukuki Süreçte Neler Bekler?

Uyuşturucu Ticareti Suçuyla Yakalandığınızda Haklarınız Nelerdir?

Uyuşturucu Avukatları Dosyada Ne Yapmalıdır?

Bölüm 11 — Sözlük

Dosyada karşınıza çıkacak kavramlar

İştirak

Tek kişinin işleyebileceği bir suçun birden fazla kişi tarafından iş birliğiyle işlenmesi; faillik ve şerikliği kapsar (TCK 37-41).

Müşterek fail (37/1)

Suçun kanuni tanımındaki fiili birlikte gerçekleştiren, fiil üzerinde ortak hâkimiyet kuran kişi; tam cezayla sorumludur.

Dolaylı fail (37/2)

Suçun işlenmesinde başkasını araç olarak kullanan kişi; kusur yeteneği olmayanı kullanırsa ceza artırılır.

Şerik

Suçun icrasına katılan ama kanuni tanımdaki fiili gerçekleştirmeyen kişi: azmettiren ya da yardım eden.

Azmettiren (38)

Başkasında suç işleme kararı oluşturan kişi; işlenen suçun cezasıyla cezalandırılır.

Yardım eden (39)

Teşvik, vaat, yol gösterme, araç sağlama ya da icrayı kolaylaştırma yoluyla katılan kişi; ceza yarı indirilir, sekiz yılı geçemez.

Bağlılık kuralı (40)

Şeriklerin sorumluluğu için kasten ve hukuka aykırı, en az teşebbüs aşamasına varmış bir fiilin varlığı yeterlidir.

Fiil üzerinde hâkimiyet

Suçun işlenişini belirleme ve yönlendirme gücü; müşterek faillikle yardım etmeyi ayıran ölçüt.

188/5 üç kişi

Uyuşturucu suçunun üç ya da daha fazla müşterek fail tarafından birlikte işlenmesi; ceza yarı oranında artırılır.

Örgüt (220)

En az üç üye, hiyerarşi, süreklilik ve elverişlilik gösteren suç işleme amaçlı yapı; faaliyeti çerçevesinde 188’de ceza bir kat artar.

Örgüte yardım (220/7)

Hiyerarşiye dâhil olmadan örgüte bilerek yardım eden kişi; üye gibi cezalandırılır, ceza üçte birine kadar indirilebilir.

Zincirleme suç (43)

Bir suç işleme kararının icrası kapsamında değişik zamanlarda aynı suçun birden fazla işlenmesi; tek ceza, dörtte birden dörtte üçe artırım.

Suç işleme kararı

Kasttan önce gelen genel plan ve niyet; birden fazla suçu tek zincire bağlayan sübjektif bağ.

Hukuki kesinti

İlk eylem için iddianame düzenlenip kabul edilmesi; sonraki eylem ayrı suç olur.

Gerçek içtima

Kaç fiil varsa o kadar suç, kaç suç varsa o kadar ceza kuralı; zincirleme suç ve fikri içtima bunun istisnasıdır.

Teşebbüs (35) ve gönüllü vazgeçme (36)

İcraya başlanıp elde olmayan nedenle tamamlanamama: ceza dörtte birden dörtte üçe indirilir; gönüllü vazgeçende teşebbüs cezası yoktur.

Bölüm 12 — Okuma listesi

İştirak, örgüt, içtima ve uyuşturucu dosyaları üzerine yazılarımız

Bu alandaki yazılarımız ve komşu konulara ilişkin seçilmiş başlıklar aşağıda. Genel çerçeve için iştirak yazısına ve Makaleler dizinine bakabilirsiniz.

Bölüm 13 — Sık sorulan sorular

Sık sorulan sorular

Suçun kanuni tanımındaki fiili birlikte gerçekleştiren ve fiil üzerinde ortak hâkimiyet kuran kişi faildir (TCK 37); suçun icrasını teşvik, vaat, yol gösterme, araç sağlama ya da kolaylaştırma yoluyla destekleyen kişi yardım edendir (TCK 39). Uyuşturucu ticareti seçimlik hareketli bir suç olduğundan nakleden, depolayan, bulunduran, satan, veren ve satın alan fiili bizzat yapmış sayılır ve faildir; gözcülük yapan yardım eden kabul edilmiştir (10. CD, E. 2021/4002, K. 2021/10861). Ceza Genel Kurulu, maddeyi ücret karşılığı evinde saklayıp teslim eden ev sahibini ve satıcıyla birlikte dolaşıp onun maddesini evinde bulunduran ev arkadaşını müşterek fail saymıştır (E. 2025/182, K. 2025/476; E. 2018/180, K. 2021/400). Rolün hangi delille ispatlandığı her sanık için ayrı denetlenir.

Yardım edenin cezasının yarısı indirilir ve verilecek ceza sekiz yılı geçemez (TCK 39/1). İndirim, fail için belirlenen temel ceza ve nitelikli hâller (188/4, 188/5) uygulandıktan ve varsa teşebbüs indirimi yapıldıktan sonra uygulanır; ardından zincirleme suç artırımı, 192/3 ve 62 indirimleri gelir (TCK 61/4-5). Örneğin 188/3’te on yıl olan alt sınır yardım edende beş yıla iner; 188/4 ile on beş yıla çıkan ceza yarı indirimle yedi yıl altı aya iner ve sekiz yıl sınırı içinde kalır.

Yalnız müşterek failler: üç ya da daha fazla kişinin suçun icra hareketlerini fiil üzerinde ortak hâkimiyet kurarak, iradeleri aynı amaçta birleşmiş şekilde gerçekleştirmesi gerekir; azmettiren ve yardım edenler sayıya katılmaz. Müşterek faillerin aynı seçimlik hareketi yapması gerekmez, iş bölümü gereği biri temin eder, biri taşır, biri depolarsa nitelikli hâl uygulanır (CGK, E. 2025/182, K. 2025/476). Satıcıdan alıp kendi nam ve hesabına üçüncü kişiye satan kişi ile ilk satıcılar aynı yönde hareket etmiş sayılmaz (CGK, E. 2025/140, K. 2025/369); gözcü sayıya girmez (10. CD, E. 2021/4002, K. 2021/10861). Artırım yarı oranındadır.

Hayır, sanık sayısı tek başına örgütü göstermez. Suç örgütü için en az üç üye yanında üyeler arasında gevşek de olsa hiyerarşik bağ, suç işleme amacı etrafında fiilî birleşme, süreklilik, araç ve gereç bakımından amaç suçları işlemeye elverişlilik ve üyeler üzerinde hâkimiyet kuran bir güç kaynağı niteliği gerekir; bunlar yoksa iştirak ilişkisinden söz edilir ve 220’den beraat verilir (10. CD, E. 2022/11455, K. 2023/858). Örgüt yoksa 188/5’teki bir kat artırım da uygulanmaz; üç müşterek fail varsa yarı artırım ayrıca tartışılır.

Örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenen uyuşturucu suçunda ceza bir kat artırılır (188/5) ve ayrıca örgüt kurma, yönetme (beş yıldan on yıla) ya da üyelik (iki yıldan beş yıla) suçundan ceza verilir (TCK 220/1-2, 220/4); silahlı örgütte 220 cezası yarı artırılır (220/3). 7571 sayılı Kanun’la 2025’te eklenen 220/5’e göre örgüt yöneticileri örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenen bütün suçlardan fail olarak ayrıca cezalandırılır ve çocukların araç olarak kullanılması hâlinde yöneticilere verilecek ceza yarısından bir katına kadar artırılır. Hiyerarşiye dâhil olmadan örgüte bilerek yardım eden üye gibi cezalandırılır, ceza üçte birine kadar indirilebilir (220/7). Örgüt kabulü koşullu salıverilme oranını ve infaz rejimini de etkiler.

Aynı suç işleme kararının icrası kapsamında değişik zamanlarda işlenen olaylar zincirleme suçtur: tek ceza verilir ve dörtte birden dörtte üçe kadar artırılır (TCK 43/1). Aynı maddeye ilişkin birden fazla seçimlik hareket zaten tek suçtur. Madde tüketildikten sonra yeniden temin, ilk olay için düzenlenip kabul edilen iddianame (hukuki kesinti) ya da çıkan fırsatla alınan yeni karar ayrı suç doğurur; Ceza Genel Kurulu, üç ay arayla farklı organizatörlerin iki nakil olayında kararın yenilendiğini kabul etmiştir (E. 2019/559, K. 2022/383). Zincirleme suçun mu ayrı suçların mı lehe olduğu olay sayısı ve miktarlara göre hesaplanır.

İlk eylem için iddianame düzenlenip mahkemece kabul edildikten sonra işlenen eylem, aynı karara dayansa bile ayrı suçtur; iddianamenin kabulü zinciri keser. Yargıtay, ilk eylem için iddianame düzenlendikten sonra işlenen ikinci eylemde tek suçtan hüküm kurulmasını eksik ceza saymıştır (10. CD, E. 2022/11455, K. 2023/858). Bu nedenle olay tarihleri ile iddianamelerin düzenlenme ve kabul tarihleri karşılaştırılır.

Gönderen, maddeyi bulundurup kargoya vermekle nakletme ya da sevk etme fiilini tamamlamıştır; teslim almadan yakalanan alıcı ise teşebbüs aşamasında kalmıştır ve cezası dörtte birden dörtte üçe kadar indirilir (TCK 35; 10. CD, E. 2023/17716, K. 2023/10467). Kargonun kim tarafından verildiği imza incelemesi, irsaliye, kamera ve telefon kayıtlarıyla ispatlanır; alıcı adına yazılı olmak tek başına yetmez, maddeyi bildiğinin ve teslim alma kastının gösterilmesi gerekir. Yurt dışına kargoya verilip gümrüklü sahada yakalanan madde 188/1 ihraca teşebbüstür (8. CD, E. 2024/20648, K. 2025/10469).

Bulundurma, nakletme ve depolama madde elde olduğu an tamamlanır; bu nedenle maddeyle yakalanan sanıkta teşebbüs tartışılmaz. İndirim, maddeyi henüz teslim almamış alıcı, gümrüklü sahada ya da sınırda yakalanan ithal ve ihraç gibi icranın yarım kaldığı hâllerde uygulanır (TCK 35). Yalnız pazarlık ya da anlaşma icraya başlama sayılmayabilir. Gönüllü vazgeçmede teşebbüsten ceza verilmez, ancak tamamlanan kısım (örneğin bulundurma) ayrı suçsa ondan sorumluluk sürer (TCK 36).

Başkasında suç işleme kararı oluşturan azmettiren, işlenen suçun cezasıyla cezalandırılır; üstsoy ve altsoy nüfuzuyla ya da çocuğun azmettirilmesinde ceza üçte birden yarısına kadar artırılır (TCK 38). Maddenin parasını veren ya da nakil ücretini ödeyen kişi, somut olaya göre temin eden ya da satın alan sıfatıyla fail, karar verdiren sıfatıyla azmettiren ya da yalnız araç sağlayan sıfatıyla yardım eden olabilir; belirleyici olan fiil üzerindeki hâkimiyet ve kararın kimden çıktığıdır. Azmettirenin kim olduğunu ortaya çıkaran fail ya da suç ortağının cezasında üçte bir indirim yapılabilir (38/3); suç ortaklarının ortaya çıkmasına hizmet eden sanık ayrıca 192/3’ten yararlanabilir.

Evet. Mahkeme iştirak biçimini, nitelikli hâlleri ve içtimayı iddianameden farklı değerlendirebilir; sanığın aleyhine olan her değişiklik için ek savunma hakkı verilir (CMK 226). Yargıtay da suç vasfını ve iştirak biçimini re’sen inceler: gözcüye 188/5 uygulanmasını, ev sahibinde 188/5’in kaldırılmasını, sanık sayısına dayanan örgüt mahkûmiyetini ve iddianame sonrası eylemde tek suçtan hükmü bozma sebebi saymıştır. Aleyhe temyiz yoksa eksik ceza bozulmaz ve bozma sonrası ceza artırılamaz (CMK 307/5).

Hayır. İşaretlediğiniz seçenekler yalnızca tarayıcınızda işlenir, sunucuya gönderilmez ve sayfayı kapattığınızda silinir. WhatsApp özeti düğmesi yalnızca seçtiğiniz başlıkları içeren bir metin hazırlar; göndermeden önce düzenleyebilirsiniz. Dosya numarası, diğer sanıkların adı ve olay ayrıntısı yazmadan görüşme talep edebilirsiniz.

Av. Burakhan Çalışkan

İddianamedeki sevk maddelerini birlikte okuyalım

İstanbul Barosu’na kayıtlı olarak Kartal merkezli ofisimizde ceza hukuku alanında çalışıyoruz. Birden fazla sanıklı uyuşturucu dosyalarında rol ayrımı, 188/5 ve örgüt iddialarına karşı savunma, zincirleme suç ve teşebbüs hesapları, ek savunma ve kanun yolu dilekçelerini yürütüyoruz. Yaklaşımımız her dosyada aynıdır: yargıç değil avukatız; yargılamaz, savunuruz.

Görüşmeler Avukatlık Kanunu m. 36 uyarınca sır saklama yükümlülüğü altındadır. İddianamenin sevk maddelerini ve hakkınızdaki rol tanımını aktarmanız ilk değerlendirme için yeterlidir.

0 506 976 23 55 WhatsApp’tan Yazın E-posta Gönderin

Ofis

Cevizli Mahallesi, Ulubey Sokak, No: 4A D: 46, Kartal / İstanbul

Telefon: 0 506 976 23 55
E-posta: av.burakhancaliskan@gmail.com

İletişim sayfası → · Danışma süreci →

Hukuki sorumluluk reddi. Bu sayfa ve üzerindeki etkileşimli araçlar yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki tavsiye niteliği taşımaz, sonuç öngörmez ve avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Rolün, nitelikli hâlin, içtimanın ve cezanın belirlenmesi yalnızca savcılık ve mahkemenin işidir; her dosya iddianamesi, delilleri ve beyanlarıyla ayrı okunur. Sayfa, suçun nasıl organize edileceğine, rolün nasıl gizleneceğine ya da delilden nasıl kaçınılacağına ilişkin hiçbir bilgi içermez. Mevzuat ve içtihat zaman içinde değişebilir; güncel kanun metni esastır. Kararlar Yargı PRO üzerinden tam metinleri okunarak özetlenmiştir: CGK E. 2025/140, K. 2025/369 · CGK E. 2025/182, K. 2025/476 · 10. CD E. 2021/4002, K. 2021/10861 · CGK E. 2018/180, K. 2021/400 · CGK E. 2019/559, K. 2022/383 · 10. CD E. 2022/11455, K. 2023/858 · 10. CD E. 2023/17716, K. 2023/10467 · 8. CD E. 2024/20648, K. 2025/10469 · TCK 35-40, 43, 61, 188, 220.

Suçun çerçevesi için Uyuşturucu Ticareti (TCK 188) rehberimize, iletişim delilinin denetimi için Gizli Soruşturmacı ve İletişim Delili rehberimize bakabilirsiniz.