Kısa cevap: Eşten veya akrabadan hırsızlık suçtur, ancak Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 167. maddesi akraba hırsızlık cezası için iki özel kural koyar. Eşin, anne-babanın, çocuğun ve aynı evde yaşanan kardeşin zararına işlenen hırsızlıkta ceza verilmez; ayrı evde yaşayan kardeş ile aynı evde yaşanan amca, dayı, hala, teyze, yeğen ve ikinci derece kayın hısımlarında ise ceza şikâyet üzerine yarı oranında indirilir.
- Eşin, anne-babanın, çocuğun, kayınvalide-kayınpederin veya aynı evde yaşayan kardeşin malını çalan kişiye ceza verilmez (TCK 167/1).
- Ayrı evde yaşayan kardeş ile aynı evde yaşanan amca, dayı, hala, teyze, yeğen ve ikinci derece kayın hısımlarında ceza yarı oranında indirilir (TCK 167/2).
- 167/2 kapsamındaki suçlar şikâyete bağlıdır; şikâyetten vazgeçme davayı düşürür ve uzlaştırma uygulanır.
- Yağma ve nitelikli yağmada akrabalık hiçbir indirim sağlamaz.
- Cezasızlık yalnız akrabayı korur; fiile katılan yabancı kişi cezalandırılır ve mal sahibi tazminat isteyebilir.
Akraba hırsızlık cezası, aile içinde yaşanan para, altın, telefon veya araç kaybı olaylarında en çok sorulan konudur. Bu yazıda TCK 167’nin hangi suçları ve hangi akrabaları kapsadığını, “aynı konutta yaşama” şartını, boşanma sürecindeki eşleri, iştirakçinin durumunu ve tazminat hakkını Yargıtay kararlarıyla açıklıyoruz. Suçun genel unsurları için hırsızlık suçu cezası rehberimize bakabilirsiniz.
Ayrı evde yaşayan kardeş veya diğer yakın akrabalar arasındaki hırsızlıkta şikâyet altı aylık süreye bağlıdır; ifade vermeden önce akrabalık ilişkisinin nüfus kayıtlarıyla belgelenmesi gerekir. Durumunuzu birlikte değerlendirelim.
Akrabadan hırsızlık suç mu, ceza verilir mi?
Akrabadan hırsızlık, zilyedin rızası olmadan bir yakına ait taşınır malın yarar sağlamak amacıyla alınmasıdır ve fiil her durumda suç olmaya devam eder. TCK 167 yalnız cezanın sonucunu değiştirir: yakın akrabada ceza verilmez, daha uzak akrabada ceza şikâyet üzerine yarıya iner, sayılmayan akrabada genel hükümler uygulanır.
Kanun bu ayrımı aile içi uyuşmazlıkların ceza yargılamasıyla büyütülmemesi amacıyla yapmıştır. Şahsi cezasızlık sebebi, fiilin hukuka aykırılığını ortadan kaldırmayan, yalnız belirli bir kişi bakımından cezanın uygulanmasını engelleyen kişisel bir durumdur. Bu nedenle mahkeme beraat değil, Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) 223/4-b uyarınca “ceza verilmesine yer olmadığı” kararı verir; soruşturma aşamasında ise savcı CMK 171/1 gereği kovuşturmaya yer olmadığına karar verebilir.
TCK 167 hangi suçları kapsar?
TCK 167, yağma ve nitelikli yağma hariç, kanunun “Malvarlığına Karşı Suçlar” bölümünde (TCK 141-169) yer alan suçların tamamına uygulanır. Hırsızlık ve nitelikli hırsızlık, mala zarar verme, güveni kötüye kullanma, dolandırıcılık ve nitelikli dolandırıcılık, kullanma hırsızlığı ve suç eşyasının satın alınması bu kapsamdadır.
Maddenin birinci fıkrası, kapsamı ve sonucu şu sözlerle belirler (TCK tam metni):
“(1) Yağma ve nitelikli yağma hariç, bu bölümde yer alan suçların; a) Haklarında ayrılık kararı verilmemiş eşlerden birinin, b) Üstsoy veya altsoyunun veya bu derecede kayın hısımlarından birinin veya evlat edinen veya evlatlığın, c) Aynı konutta beraber yaşayan kardeşlerden birinin, Zararına olarak işlenmesi halinde, ilgili akraba hakkında cezaya hükmolunmaz.”
TCK m. 167/1
Kapsam dışındaki tek istisna yağmadır. Cebir veya tehditle bir yakının malını almak TCK 148 uyarınca 6-10 yıl hapisle cezalandırılır ve akrabalık bu cezayı etkilemez. Banka veya kredi kartının kötüye kullanılması ise başka bölümde yer aldığı için 167’ye değil, kendi içindeki 245/4 hükmüne tabidir.
Yağmanın hırsızlıktan farkı ve kapkaçın hangi hâlde yağmaya dönüştüğü için yağma ile hırsızlık arasındaki fark yazımıza bakabilirsiniz.
Eşin veya kayın hısımlarının aracına zarar verilmesi hâli araca zarar verme cezası yazımızda ayrıca ele alınmıştır.
Hangi akrabalara karşı işlenen hırsızlıkta hiç ceza verilmez?
Kısa Cevap: TCK 167/1’e göre ayrılık kararı verilmemiş eşin, anne-baba ve büyükanne-büyükbaba gibi üstsoyun, çocuk ve torun gibi altsoyun, kayınvalide, kayınpeder, gelin, damat, üvey anne-baba ve üvey çocuğun, evlat edinen ile evlatlığın ve aynı evde yaşayan kardeşin zararına işlenen hırsızlıkta ceza verilmez.
Üstsoy, altsoy ve aynı derecedeki kayın hısımları için aynı evde yaşama şartı aranmaz. Ayrı şehirde oturan oğlunuzun veya annenizin malı bakımından da cezasızlık geçerlidir. “Bu derecede kayın hısımı” ifadesi, eşin anne-babası ile eşin önceki evlilikten çocuğu (üvey çocuk) gibi üstsoy-altsoy çizgisindeki kayınları kapsar; Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 18’e göre eşlerden biri ile diğer eşin kan hısımları aynı tür ve dereceden kayın hısımı olur.
Sanık, annesiyle resmî olarak evli olan üvey babasının evdeki cep telefonunu çalmış ve ilk derece mahkemesi mahkûmiyet kararı vermişti. Daire, kanun yararına bozma yoluyla kararı bozdu; sanığın suç tarihinde katılanın üvey oğlu olduğunu, bu nedenle TCK 167/1-b ve CMK 223/4-b uyarınca ceza verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerektiğini belirterek bu yönde kendisi hüküm kurdu.
Hangi akrabalarda ceza yarıya iner ve şikâyet aranır?
TCK 167/2’ye göre ayrılık kararı verilmiş eşin, aynı evde yaşamayan kardeşin, aynı evde birlikte yaşanan amca, dayı, hala, teyze, yeğen veya ikinci derece kayın hısımlarının zararına işlenen hırsızlıkta soruşturma şikâyete bağlıdır ve verilecek ceza yarı oranında indirilir. Bu hâllerde ceza tamamen kalkmaz.
Şikâyete bağlılığın üç sonucu vardır. Mağdur fiili ve faili öğrendiği günden itibaren altı ay içinde şikâyet etmezse TCK 73/1 gereği soruşturma yapılamaz. Şikâyetten vazgeçme, sanığın kabulüyle davayı düşürür (TCK 73/4, 73/6). Ayrıca suç CMK 253/1-a kapsamına girdiğinden, nitelikli hırsızlık olsa bile uzlaştırma uygulanır; ayrıntılar için uzlaştırma rehberimize bakabilirsiniz.
Sanık, aynı konutta yaşamadığı kardeşine karşı nitelikli hırsızlık ve mala zarar verme suçlarını işlemişti; ilk derece mahkemesi 167/2 indirimini uygulamamıştı. Daire, kanun yararına bozma istemini kabul etti ve hükmü kendisi düzeltti: hırsızlıkta 5 yıl hapis cezası 167/2 ile 2 yıl 6 aya, takdiri indirimle 2 yıl 1 aya; mala zarar vermede 4 ay hapis 2 aya, ardından 1 ay 20 güne indirildi.
Kararda uygulanan hesap adım adım şöyledir:
“Aynı konutta beraber yaşama” şartı kimler için aranır?
Aynı konutta yaşama şartı yalnız kardeşler ile amca, dayı, hala, teyze, yeğen ve ikinci derece kayın hısımları için aranır. Kardeşte bu şart sonucu belirler: aynı evde yaşanıyorsa ceza verilmez, ayrı evde yaşanıyorsa ceza yarıya iner. Amca, dayı, hala, teyze, yeğen ve ikinci derece kayınlarda ise ayrı evde yaşanıyorsa hiçbir indirim yoktur. Şart suç tarihine göre belirlenir ve nüfus, adres kayıtları ile tanık beyanlarıyla ispatlanır.
Boşanma davası açılmışsa eşten hırsızlık cezası ne olur?
Boşanma davası açılmış olsa da boşanma kararı kesinleşmedikçe taraflar hukuken eştir; aralarında ayrılık kararı yoksa TCK 167/1-a gereği ceza verilmez. Ayrı evlerde oturmak bu sonucu değiştirmez. Ayrılık kararı ise TMK 170’te düzenlenen, hâkimin boşanma yerine 1-3 yıl süreyle verdiği karardır; bu karar varsa ceza yarı oranında indirilir.
Sanık, ayrı yaşadığı ve boşanma kararı henüz kesinleşmemiş olan resmî nikâhlı eşinin üzerine kayıtlı kamyonu teslim etmemekle güveni kötüye kullanma suçuyla yargılanmıştı. Daire, suç tarihinde tarafların eş olduğunu ve aralarında ayrılık kararı bulunmadığını belirterek TCK 167/1-a uyarınca verilen ceza verilmesine yer olmadığı kararını onadı.
Boşanma kesinleştikten sonra işlenen fiilde eş sıfatı sona erdiğinden 167/1-a uygulanmaz ve genel hükümler devreye girer. Eski kayınvalide veya kayınpederin malı bakımından ise TMK 18/2’nin “Kayın hısımlığı, kendisini meydana getiren evliliğin sona ermesiyle ortadan kalkmaz.” hükmü dikkate alınarak somut dosyada ayrıca değerlendirme yapılır.
Eşyayı almak için eve girmek ayrıca eski eşin evine girmenin suç olup olmadığı sorusunu doğurur.
Kuzen, nişanlı, sevgili veya enişteden hırsızlıkta TCK 167 uygulanır mı?
Kuzen, nişanlı, sevgili ve dinî nikâhlı birlikte yaşanan kişi TCK 167’de sayılmadığından bunlara karşı işlenen hırsızlıkta genel hükümler uygulanır. Basit hırsızlıkta TCK 141 uyarınca 1-3 yıl, nitelikli hırsızlıkta TCK 142 uyarınca 3-7 veya 5-10 yıl hapis cezası öngörülür; akrabalık yalnız takdiri indirimde değerlendirilebilir.
Enişte, yenge, baldız, kayınbirader ve görümce ikinci derece kayın hısımıdır. Bu kişilerde 167/2 ancak aynı evde birlikte yaşanıyorsa uygulanır.
Sanık, aynı konutta birlikte yaşamadığı ablasının eşine karşı hırsızlık suçu işlemiş, ilk derece mahkemesi cezadan 167/2 indirimi yapmıştı. Daire, ikinci derece kayın hısımında indirimin ancak aynı konutta beraber yaşama hâlinde mümkün olduğunu belirterek koşulları bulunmadığı hâlde yapılan indirimi bozma sebebi saydı.
Hırsızlığa akraba olmayan biri katılırsa o da cezasız kalır mı?
Hayır. Şahsi cezasızlık yalnız mağdurla akrabalık bağı bulunan kişiyi korur; kanun da bu nedenle “ilgili akraba hakkında” ifadesini kullanır. TCK 40/1’e göre suçun işlenişine iştirak eden her kişi, diğerinin cezalandırılmasını önleyen kişisel nedenler göz önünde bulundurulmaksızın kendi kusurlu fiiline göre cezalandırılır.
Örneğin oğul, babasının evinden altınları bir arkadaşıyla birlikte alırsa oğula 167/1-b gereği ceza verilmez; arkadaş ise hırsızlık veya nitelikli hırsızlıktan tam cezayla yargılanır.
Ceza verilmese de malın iadesi ve tazminat istenebilir mi?
Evet. TCK 167 yalnız cezaya hükmedilmesini engeller; fiil hukuka aykırı olmaya devam ettiği için mal sahibinin malın iadesini ve zararının tazminini isteme hakkı sürer. Bu talepler hukuk mahkemesinde haksız fiil hükümlerine göre ileri sürülür.
167/2 kapsamındaki dosyalarda zararın kovuşturma başlamadan önce tamamen giderilmesi TCK 168/1 uyarınca ayrıca üçte ikiye kadar, hüküm verilmeden önce giderilmesi ise TCK 168/2 uyarınca yarıya kadar etkin pişmanlık indirimi sağlar. Şikâyetten vazgeçerken şahsi haklardan da açıkça vazgeçilirse TCK 73/7 gereği hukuk davası açılamaz; bu nedenle vazgeçme dilekçesinin kapsamı dikkatle yazılmalıdır.
TCK 167 ile aile üyesinin kartını kullanma (TCK 245/4) arasındaki fark nedir?
Aile üyesinin banka veya kredi kartını izinsiz kullanmak hırsızlık değil, TCK 245/1’deki kartın kötüye kullanılması suçudur ve TCK 167 bu suça uygulanmaz. Kanun aynı korumayı 245/4’te ayrıca düzenlemiştir; ancak bu hükümde yarı indirim ve şikâyet kademesi bulunmaz. Ayrıntılar eşin veya babanın kartını izinsiz kullanmak yazımızdadır.
Uygulamada sık yapılan hatalar
Akraba hırsızlık dosyalarında hataların çoğu, akrabalık derecesinin ve suç tarihindeki yaşama durumunun yanlış belirlenmesinden doğar. Nüfus ve adres kayıtları dosyaya erken konulmadığında TCK 167 gözden kaçabilir; kanun yararına bozmayla düzeltilen kararlar bunu gösterir. Uygulamada en sık karşılaşılan yanlışlar şunlardır:
- Nüfus kaydı dosyaya konulmadığı için üvey ilişki veya kayın hısımlığı fark edilmeden mahkûmiyet kurulması.
- Ceza verilmesine yer olmadığı kararı yerine beraat kararı verilmesi; CMK 223/4-b şahsi cezasızlık hâlinde açıkça ceza verilmesine yer olmadığı kararını öngörür.
- Kardeşin aynı evde yaşayıp yaşamadığının suç tarihi yerine ifade tarihine göre değerlendirilmesi.
- 167/2 dosyalarında şikâyetten vazgeçildiği hâlde sanığa vazgeçmeyi kabul edip etmediğinin sorulmaması.
- Vazgeçme dilekçesinde şahsi haklardan da vazgeçildiğinin farkında olmadan yazılması.
Sonuç ve değerlendirme
Akraba hırsızlık cezası tek bir kurala bağlı değildir: eş, anne-baba, çocuk, aynı derecedeki kayınlar ve aynı evdeki kardeş için ceza verilmez; ayrı evdeki kardeş ve aynı evdeki diğer yakınlar için ceza şikâyet üzerine yarıya iner; listede olmayanlar için tam ceza uygulanır. Sonucu belirleyen, suç tarihindeki akrabalık bağı ve birlikte yaşama durumudur. Fiile katılan yabancı ve mal sahibinin tazminat hakkı bu korumadan etkilenmez.
Sıkça Sorulan Sorular
Annemin veya babamın parasını aldım, ceza alır mıyım?
Hayır. Anne ve baba üstsoydur; TCK 167/1-b uyarınca üstsoyun zararına işlenen hırsızlıkta ilgili akrabaya ceza verilmez. Aynı evde yaşama şartı aranmaz. Dosya açılırsa savcı kovuşturmaya yer olmadığı kararı verebilir, mahkeme ise ceza verilmesine yer olmadığına hükmeder; paranın iadesi hukuken istenebilir.
Kardeşimden hırsızlık yaptım, şikâyetini geri çekerse dava düşer mi?
Kardeşiniz ayrı evde yaşıyorsa evet. TCK 167/2 bu hâlde suçu şikâyete bağlar; şikâyetten vazgeçme ve sizin bunu kabul etmeniz davayı düşürür. Aynı evde yaşıyorsanız zaten 167/1-c gereği ceza verilmez. Vazgeçme yoksa ceza yarı oranında indirilir.
Boşanma davası sürerken eşimin eşyasını aldım, suç olur mu?
Fiil hırsızlık niteliğinde olsa da boşanma kararı kesinleşmedikçe taraflar eş sayılır ve aralarında ayrılık kararı yoksa TCK 167/1-a gereği ceza verilmez. Yargıtay 23. Ceza Dairesi, ayrı yaşayan ve boşanma kararı henüz kesinleşmemiş eşler arasındaki olayda bu sonucu onamıştır.
Kuzenimden veya eniştemden hırsızlık yapmanın cezası nedir?
Kuzen TCK 167’de sayılmadığından genel hükümler uygulanır: basit hırsızlıkta 1-3 yıl, nitelikli hırsızlıkta 3-7 veya 5-10 yıl hapis. Enişte ikinci derece kayın hısımıdır; yalnız aynı konutta birlikte yaşanıyorsa 167/2 indirimi uygulanır, ayrı evde yaşanıyorsa indirim yoktur.
Evlenmeden birlikte yaşadığım sevgilimden hırsızlık suç mu?
Evet, genel hükümlere göre suçtur. TCK 167/1-a yalnız resmî nikâhlı eşleri kapsar; nişanlı, sevgili veya dinî nikâhlı birliktelik bu korumadan yararlanmaz. Aynı evde yaşamak da tek başına sonucu değiştirmez; hırsızlık TCK 141-142 uyarınca cezalandırılır.
Akrabaya karşı yağma yaparsam TCK 167 uygulanır mı?
Hayır. TCK 167/1 yağma ve nitelikli yağmayı açıkça kapsam dışında bırakır. Cebir veya tehditle bir yakının malını almak, akrabalık ne olursa olsun TCK 148 uyarınca 6-10 yıl hapisle cezalandırılır; akrabalık cezasızlık veya indirim sebebi sayılmaz.
Aile içinde yaşanan hırsızlık, mala zarar verme veya güveni kötüye kullanma iddialarında TCK 167’nin uygulanıp uygulanmayacağı nüfus ve adres kayıtlarına göre belirlenir. Somut olayınızı inceleyebiliriz.
Yazar Hakkında
Av. Burakhan Çalışkan, Kartal’daki Çalışkan Hukuk Bürosu’nda ceza hukuku alanında çalışmaktadır. Aile içinde yaşanan hırsızlık, mala zarar verme ve güveni kötüye kullanma dosyalarında şahsi cezasızlık sebebinin tespiti, şikâyet ve uzlaştırma süreçleri ile akrabalık bağının nüfus kayıtlarıyla ispatı üzerine çalışmalar yürütmektedir. Büro, bu dosyalarda hem şüpheli ve sanıkların savunmasında hem de suçtan zarar gören aile bireylerinin taleplerinde görev almaktadır. Bu yazı, güncel kanun metinleri ve tam metni incelenen Yargıtay kararları esas alınarak hazırlanmıştır.
Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup güncel mevzuat ve yerleşik hukuki uygulama esas alınarak kaleme alınmıştır. İçerikte yer alan değerlendirmeler, somut olayın kendine özgü koşullarına göre farklılık gösterebilecek genel nitelikte açıklamalardır ve hiçbir şekilde hukuki tavsiye niteliği taşımaz, avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Mevzuat ve içtihatlar zaman içinde değişebileceğinden, somut bir hukuki sorun hakkında adım atmadan önce alanında yetkili bir avukata danışılması önerilir.
