Kısa cevap: CMK m. 109/3-a uyarınca yurt dışına çıkamamak, adli kontrol kapsamında uygulanabilecek yükümlülüklerden biridir. CMK m. 110/2 uyarınca hâkim, Cumhuriyet savcısının istemiyle bu yükümlülüğü bütünüyle veya kısmen kaldırabilir, değiştirebilir veya şüpheliyi geçici olarak muaf tutabilir; ayrıca m. 111 uyarınca şüpheli veya sanığın bizzat talebi üzerine de hâkim beş gün içinde bu konuda karar vermek zorundadır.
Uyuşturucu ticareti soruşturması veya davası nedeniyle yurt dışı çıkış yasağı konulan kişilerin en çok merak ettiği konu, bu yasağın ne zaman ve nasıl kaldırılabileceğidir. Bu yazıda CMK m. 109, m. 110 ve m. 111 çerçevesinde bu tedbirin dayanağı ve kaldırılma yolları ele alınmaktadır.
Etkileşimli rehber
Çıkış yasağı kalktıktan sonra yurt dışında yaşayacaksanız: denetim çağrılarının tebliği, mazeret ve ısrar şartı, dava açılırsa istinabe ile sorgu; etkileşimli rehber. Yurt Dışında Yaşayanlar ve TCK 191 →
Yasağın Hukuki Dayanağı Nedir?
Kısa Cevap: CMK m. 109/3-a uyarınca yurt dışına çıkamamak, adli kontrol kapsamında hâkimin şüpheli veya sanığa uygulayabileceği yükümlülüklerden biridir. Bu yükümlülük, tutuklamaya alternatif bir koruma tedbiri olan adli kontrolün bir parçası olarak, kişinin yurt dışına kaçarak yargılamadan kaçınmasını önlemeyi amaçlayan bir tedbirdir.

Kaldırma Talebi Nasıl Yapılır?
Kısa Cevap: CMK m. 111/1 uyarınca şüpheli veya sanığın istemi üzerine, Cumhuriyet savcısının görüşü alındıktan sonra hâkim veya mahkeme beş gün içinde karar vermek zorundadır. Bu, yurt dışı çıkış yasağının kaldırılması talebinin somut bir gerekçeyle her zaman ileri sürülebileceği ve makul sürede yanıtlanması gerektiği anlamına gelir.
Hâkimin Takdir Yetkisi Ne Kadar Geniştir?
Kısa Cevap: CMK m. 110/2 uyarınca hâkim, adli kontrol uygulamasında yükümlülükleri bütünüyle veya kısmen kaldırabilir, değiştirebilir veya şüpheliyi bunlardan bazılarına uymaktan geçici olarak muaf tutabilir. Bu geniş takdir yetkisi, örneğin tek seferlik zorunlu bir yurt dışı seyahati için geçici muafiyet talep edilmesine de imkân tanır. Adli kontrol kavramının genel çerçevesine ilişkin bilgiye Adli Kontrol Nedir? başlıklı yazımızdan ulaşılabilir.
Düzenli İnceleme Zorunluluğu Var mıdır?
Kısa Cevap: CMK m. 110/4 uyarınca, şüpheli veya sanığın adli kontrol yükümlülüğünün devamının gerekip gerekmediği hususu, soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısının istemi üzerine en geç dört aylık aralıklarla incelenir. Bu düzenli inceleme mekanizması, yükümlülüğün gerekçesiz şekilde ve süresiz olarak devam etmesinin önüne geçmeyi amaçlamaktadır.
Sonuç ve Değerlendirme
Uyuşturucu ticareti dosyalarında yurt dışı çıkış yasağı, kesin ve değişmez bir tedbir değildir; CMK m. 110 ve m. 111 kapsamında hem re’sen belirli aralıklarla incelenmekte hem de şüpheli veya sanığın talebi üzerine ayrıca değerlendirilmektedir. Talebin somut ve güncel gerekçelerle desteklenmesi, kaldırma veya değiştirme kararının alınması bakımından belirleyici önem taşır.
Yabancı uyruklu okurlar için İngilizce rehber: Can a Foreigner Leave Turkey During a Criminal Case? (İngilizce).
Sıkça Sorulan Sorular
İtiraz yolu var mıdır?
Evet. CMK m. 111/2 uyarınca adli kontrole ilişkin kararlara itiraz edilebilir. Bu, hem yurt dışı çıkış yasağının ilk kez konulmasına hem de kaldırılma talebinin reddine ilişkin kararlar bakımından geçerlidir; itiraz, kararı veren merciin dışındaki yetkili merci tarafından ayrıca ve bağımsız olarak incelenir.
Yasak süresiz mi uygulanır?
Hayır, CMK m. 110/4 uyarınca adli kontrol yükümlülüğünün devamı en geç dört aylık aralıklarla incelenmek zorundadır. Ayrıca dosyanın seyrine göre koşulların değişmesi, örneğin kovuşturmanın tamamlanmaya yaklaşması, yasağın kaldırılması talebinin haklılığını önemli ve somut ölçüde ayrıca güçlendiren bir unsur olarak değerlendirilebilir.
Zorunlu bir seyahat için istisna talep edilebilir mi?
Evet, CMK m. 110/2 uyarınca hâkim şüpheliyi yükümlülüklerden bazılarına geçici olarak uymaktan muaf tutabilir. Sağlık, eğitim veya iş nedeniyle zorunlu ve somut gerekçelere dayanan tek seferlik bir yurt dışı seyahati için bu şekilde geçici bir istisna talep edilmesi her zaman mümkündür.
Talep reddedilirse tekrar başvurulabilir mi?
Evet, kaldırma talebinin reddedilmesi, koşullar değiştiğinde yeniden talepte bulunulmasına hiçbir şekilde engel değildir. Dosyanın ilerlemesi, delillerin toplanmış olması veya kişisel durumdaki değişiklikler gibi yeni ve somut hukuki gerekçelerle her zaman yeni ve tamamen ayrı bir kaldırma talebi serbestçe ileri sürülebilir.
Uyuşturucu ticareti davasında yurt dışı çıkış yasağının kaldırılması için gerekçelerin doğru ve somut şekilde sunulması amacıyla erken aşamada bir müdafiden destek alınması önerilir.
Yazar Hakkında
Av. Burakhan Çalışkan, İstanbul Barosu’na kayıtlı olarak ceza hukuku alanındaki çalışmalarını sürdürmekte; uyuşturucu ticareti soruşturması veya kovuşturması nedeniyle yurt dışı çıkış yasağıyla karşı karşıya kalan şüpheli ve sanıkların bu tedbirin kaldırılması veya değiştirilmesi taleplerinin somut gerekçelerle hazırlanmasına özel önem vermektedir. Çalışkan Hukuk Bürosu bünyesinde, Kartal/İstanbul merkezli olarak bu alanda uzun soluklu ve deneyimli hukuki destek sağlanmaktadır. İletişim: 0 506 976 23 55.
Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup güncel mevzuat ve yerleşik hukuki uygulama esas alınarak kaleme alınmıştır. İçerikte yer alan değerlendirmeler, somut olayın kendine özgü koşullarına göre farklılık gösterebilecek genel nitelikte açıklamalardır ve hiçbir şekilde hukuki tavsiye niteliği taşımaz, avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Mevzuat ve içtihatlar zaman içinde değişebileceğinden, somut bir hukuki sorun hakkında adım atmadan önce alanında yetkili bir avukata danışılması önerilir.