📌 Kısa Cevap: Hayır; uyuşturucu ticareti (TCK 188), 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.48/A-5’te adıyla sayılan “yüz kızartıcı” suçlar arasında yer almaz, ancak bu memuriyete engel olmadığı anlamına gelmez. Aynı bent, “kasten işlenen bir suçtan dolayı bir yıl veya daha fazla süreyle hapis cezasına” mahkûmiyeti ayrıca engel sayar; 188/3’ün alt sınırı on yıl olduğundan kesinleşmiş ticaret mahkûmiyeti her hâlde engeldir ve görevdeki memurun memurluğu 98/b ile sona erer. Devam eden soruşturma da 7315 sayılı Kanun m.4/1-ç uyarınca arşiv araştırmasında görünür; özel sektörde 4857 m.25 fesih imkânı verebilir. Hiçbir aşamada sonuç garanti edilemez.
Türk Ceza Kanunu’nda “yüz kızartıcı suç” adlı bir suç grubu yoktur; kavram Anayasa 76 ve 657 m.48 gibi hükümlerde sayma yoluyla belirlenir. Bu yazı TCK 188 ticaret eksenini; madde metinleri ve tam metni incelenen Danıştay, Anayasa Mahkemesi ve Yargıtay kararlarıyla ele alır. Kullanma suçu (TCK 191) için uyuşturucu kullanma suçu memuriyete engel midir? yazımıza bakabilirsiniz.
Kararın türü ve kesinleşip kesinleşmediği idari sonucu belirler. Belgelerinizle durumunuzu değerlendirelim; büromuz Anadolu Adliyesi’nin karşısında, Kartal’dadır.
“Yüz kızartıcı suç” nedir? Anayasa 76 ve 657 m.48/A-5 listesinde uyuşturucu ticareti var mı?
Anayasa’nın 76. maddesi zimmet, ihtilas, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, inancı kötüye kullanma ve dolanlı iflası “gibi yüz kızartıcı suçlar” olarak anar; “gibi” ibaresi listeyi örnekleyici kılar. 657 m.48/A-5 ise 5728 sayılı Kanunla iki ayrı engel kurar: (1) TCK 53’teki süreler geçmiş olsa bile kasten işlenen suçtan bir yıl veya daha fazla hapis; (2) affa uğramış olsa bile devletin güvenliğine ve anayasal düzene karşı suçlar, zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye ve edimin ifasına fesat karıştırma, aklama veya kaçakçılık. TCK 188 bu listede adıyla geçmez; “Kamunun Sağlığına Karşı Suçlar” bölümündedir.
Memuriyet engeli nereden doğar: bir yıl kuralı, 98/b ve TCK 53
Engel cezanın miktarından doğar. TCK 188/3 satma, nakletme, bulundurma gibi fiiller için “on yıldan az olmamak üzere hapis”, 188/1 imal, ithal ve ihraç için yirmi yıl alt sınır öngörür; 192/3 etkin pişmanlık indirimi en çok yarı oranında olduğundan ceza bir yılın altına inmez. Buna karşılık 192/1 hâlinde “cezaya hükmolunmaz”; mahkûmiyet olmadığından engel de oluşmaz. Fiilin 191’e dönüşmesi ayrı bir tartışmadır: suç vasfı rehberimiz.
Adaylıkta şart taşınmadığından atama yapılmaz; görevdeki memurun memurluğu 98/b uyarınca, şartlardan birini “memurlukları sırasında” kaybetmesiyle sona erer. Bu disiplin cezası değil, kesinleşmiş mahkûmiyete bağlı tespit işlemidir ve idari yargı denetimine açıktır. TCK 53/1-a’daki kamu görevi yoksunluğu infazla biter; fakat 48/A-5 “53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile” dediğinden memuriyet engeli sürer. Ticarette HAGB ve paraya çevirme için HAGB ve adli para cezası yazılarımıza bakabilirsiniz.
Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması (7315): kesinleşmemiş dosya da görünür
Kısa Cevap: Arşiv araştırması, ilk defa veya yeniden memuriyete ya da kamu görevine atanacak herkes hakkında yapılır (7315 m.3/1); güvenlik soruşturması ek olarak gizlilik dereceli birimler, emniyet, jandarma, istihbarat ve ceza infaz kurumları personeli, öğretmenler ve üst kademe yöneticiler için yapılır (m.3/2). Arşiv araştırması; adli sicili, kesinleşmiş kararları, CMK 171/5 ve 231/13 kayıtlarını ve devam eden veya sonuçlanmış soruşturma ve kovuşturmalardaki olguları kapsar (m.4/1-ç). Kesinleşmemiş bir 188 soruşturması da dosyaya girer.
Veri otomatik sonuç doğurmaz: araştırmayı yapan birimler yalnızca “yorum içermeyen olgusal verileri” Değerlendirme Komisyonuna iletir; en az beş kişilik komisyon “nesnel ve gerekçeli” değerlendirmesini yazılı olarak atamaya yetkili amire sunar (m.7). Veriler en geç iki yılda silinir; dava açılmışsa karar kesinleşmeden silinmez (m.10). Olumsuz işlemin gerekçesi görevin gerektirdiği niteliklerle ilişkilendirilmeli ve idari yargıda tartışılabilir.
Özel sektörde işten çıkarma: 4857 sayılı İş Kanunu m.25/II ve 25/IV
İş Kanunu m.25’te “yüz kızartıcı suç” ibaresi geçmez. İlgili hükümler şunlardır: 25/II-d, işyerine uyuşturucu madde almış olarak gelme veya işyerinde kullanma; 25/II-e, “doğruluk ve bağlılığa uymayan davranışlar”; 25/II-f, “işyerinde, yedi günden fazla hapisle cezalandırılan ve cezası ertelenmeyen bir suç”; 25/IV, gözaltı veya tutuklulukta devamsızlığın 17. maddedeki bildirim süresini (kıdeme göre iki ile sekiz hafta) aşması. İşyeri dışındaki ticaret suçu 25/II-f’ye girmez; 25/II-e için güvenin somut olarak sarsıldığını işveren ispat eder. 25/IV feshinde ihbar tazminatı doğmaz, kıdem tazminatı ödenir.
Avukatlık, noterlik ve diğer meslek kanunlarındaki “yüz kızartıcı” ibaresi
1136 sayılı Avukatlık Kanunu m.5/a, kasten işlenen suçtan iki yıldan fazla hapis veya 657’dekine benzer listedeki suçlardan mahkûmiyeti engel sayar; ikinci fıkra bu listeyi “(a) bendinde sayılan yüz kızartıcı suçlar” diye adlandırır. Uyuşturucu ticareti yine listede yoktur; engel iki yıl eşiğinden doğar ve kamu davası açılmışsa kabul kararı kovuşturma sonuna kadar bekletilebilir (m.5/3). 1512 sayılı Noterlik Kanunu m.7/5 ise doğrudan 657 m.48’e atıf yapar.
Adli sicil, arşiv kaydı ve yasaklanmış hakların geri verilmesi (5352 m.13/A)
Kesinleşen mahkûmiyet adli sicile, infazdan sonra arşive alınır. 657 m.48/A-5 gibi TCK dışı bir hak yoksunluğu doğuran mahkûmiyetlerde arşiv kaydı, yasaklanmış hakların geri verilmesi kararı alınmışsa on beş, alınmamışsa otuz yıl sonra silinir (5352 m.12/1-b). Engeli kaldıran yol m.13/A’dır: infazın tamamlanmasından itibaren üç yıl geçmesi, yeni suç işlenmemesi ve iyi hâl kanaati. Ayrıntı için adli sicil ve arşiv kaydı rehberimize, ehliyet etkisi için uyuşturucu ticaretinden ceza alan ehliyet alabilir mi? yazımıza bakabilirsiniz.
SORUŞTURMADAN YASAKLANMIŞ HAKLARIN GERİ VERİLMESİNE ZAMAN ÇİZELGESİ
Danıştay, Anayasa Mahkemesi ve Yargıtay kararlarında memuriyet, güvenlik soruşturması ve fesih
Aşağıdaki beş kararın tam metni incelenmiştir; her karar kendi olayına özgüdür ve sonucu başka dosyalara doğrudan aktarılamaz.
1. HAGB ile “mahkûm olma” durumu ortadan kalkar; HAGB kaldırılırsa engel geri gelir
Danıştay 12. Dairesi’nin 17.03.2025 tarihli, 2022/965 Esas, 2025/1511 Karar sayılı kararında (karar metni), kaçakçılıktan 1 yıl 8 ay ertelenmiş hapis cezası kesinleşen sözleşmeli personelin sözleşmesi 48/A-5 uyarınca feshedilmişti. Bölge idare mahkemesi, lehe kanunla ceza indirilip HAGB verilmesiyle “bir yıl veya daha fazla hapis cezasına mahkûm olmak” durumunun ortadan kalktığını kabul etmiş; Daire, denetim süresinde yeni suç nedeniyle HAGB kaldırılıp mahkûmiyet kesinleştiğinden şartın taşınmadığını belirterek kararı bozmuştur.
2. Güvenlik soruşturmasında veriyi değerlendiren birim, kararı veren birimden ayrı olmalıdır
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu’nun 13.10.2021 tarihli, 2019/2355 Esas, 2021/1848 Karar sayılı kararında (karar metni), Polis Akademisi adayının trafik suçundan aldığı HAGB kaydı güvenlik soruşturmasında tespit edilip ilişiği kesilmişti. Kurul, 7315 sayılı Kanun güvencelerinin görülmekte olan davalarda ölçü alınabileceğini, verilerin işlemi tesis eden makamdan ayrı bir birimce değerlendirilmesinin temel güvence olduğunu ve bu aşama atlandığından işlemin hukuka aykırı olduğunu kabul etmiştir.
3. Anayasa Mahkemesi: devam eden dosya olgularının arşiv araştırmasına girmesi anayasaya aykırı değildir
Anayasa Mahkemesi’nin 04.12.2024 tarihli, 2021/60 Esas, 2024/200 Karar sayılı kararında (karar metni), 7315 m.4/1-ç’ye yönelik iptal talebi oy çokluğuyla reddedilmiştir. Mahkeme, soruşturma ve kovuşturma olgularının elde edilmesinin kişisel verilerin korunması hakkını sınırladığını kabul etmiş; ancak verilerin komisyon ve amirce “bir veri olarak” ele alınıp doğrudan sonuç doğurmadığını, erişim ve düzeltme güvencesi bulunduğunu ve yargı denetiminin açık olduğunu belirterek kuralı masumiyet karinesine aykırı bulmamıştır.
4. Toplu iş sözleşmesindeki “yüz kızartıcı suç” kaydı uyuşturucu kaçakçılığını kapsamaz
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 23.01.2012 tarihli, 2009/35760 Esas, 2012/1052 Karar sayılı kararında (karar metni), uyuşturucu kaçakçılığından tutuklanıp mahkûm olan işçinin sözleşmesi, toplu iş sözleşmesindeki “yüz kızartıcı suçlardan hüküm giyenler işe alınamaz” hükmüne dayanılarak sona erdirilmişti. Daire, bu suçun kamunun sağlığına karşı suçlardan olup yüz kızartıcı suç sayılmadığını, 25/IV feshinde ihbar tazminatı doğmasa da kıdem tazminatının ödenmesi gerektiğini belirterek bozmuştur.
5. Feshi 17. maddeye dayandıran işveren sonradan haklı fesih savunması yapamaz
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 11.04.2016 tarihli, 2015/841 Esas, 2016/8786 Karar sayılı kararında (karar metni), işyeri dışında uyuşturucu ticaretinden gözaltına alınan işçinin sözleşmesini 17. maddeye dayanarak süreli fesheden işveren, davada haklı fesih savunması yapmıştı. Daire, fesheden tarafın bildirimde gösterdiği sebeple bağlı olduğunu ve çelişkili savunma yasağını hatırlatarak kıdem ve ihbar tazminatının kabulü gerektiğine hükmetmiştir.
Sık yapılan yanlış değerlendirmeler
- “Uyuşturucu ticareti yüz kızartıcı suç olduğu için memur olamam.” Sonuç doğru, gerekçe yanlış: engel listeden değil bir yıl kuralından doğar.
- “Cezam ertelenirse engel kalkar.” Erteleme mahkûmiyeti ortadan kaldırmaz; 188’de ceza miktarı nedeniyle zaten uygulanamaz.
- “Sabıka kaydım silinince memur olabilirim.” Engel, 5352 m.13/A kararıyla giderilir; silinme tek başına yetmez.
- “Dosya kesinleşmeden güvenlik soruşturmasında görünmez.” 7315 m.4/1-ç devam eden soruşturma olgularını açıkça kapsar.
- “Soruşturma varsa işveren beni hemen çıkarır.” 25/IV ancak tutukluluk bildirim süresini aşınca işler ve kıdem tazminatı ödenir.
- “HAGB hiçbir yerde görünmez.” 48/A-5 bakımından mahkûmiyet sayılmaz, ancak CMK 231/13 kaydı arşiv araştırmasında görülür.
Püf noktaları
- Kararın türünü doğru okuyun: beraat, 192/1, HAGB ve mahkûmiyet farklı idari sonuç doğurur.
- Kesinleşme tarihini belgeleyin: engel ve 98/b işlemi kesinleşmeyle doğar (istinaf ve temyiz süreci).
- Vasıf tartışmasını erken açın: 191’e dönüşüm HAGB’yi mümkün kılar.
- Etkin pişmanlığı idari sonuçla birlikte düşünün: 192/1 mahkûmiyet doğurmaz, 192/3 eşiği aşağı çekmez (etkin pişmanlık rehberi).
- Olumsuz güvenlik soruşturmasında gerekçe isteyin: 7315 m.7/3 yazılı ve gerekçeli değerlendirme öngörür.
- Fesih bildirimini saklayın: bildirimdeki sebep bağlayıcıdır.
- Tutuklulukta bildirim süresini hesaplayın: kıdeme göre iki ile sekiz hafta (4857 m.17).
- İnfazdan sonra takvimi başlatın: üç yıl sonra 5352 m.13/A başvurusu yapılabilir.
Sonuç ve değerlendirme
Uyuşturucu ticareti hukuken “yüz kızartıcı suç” listesinde değildir; fakat 188/3’ün on yıllık alt sınırı, kesinleşmiş her ticaret mahkûmiyetini 48/A-5’in bir yıl kuralıyla memuriyet engeline dönüştürür ve 98/b ile memurluğu sona erdirir. Engel 5352 m.13/A kararıyla kalkar; 7315 kesinleşmemiş dosyaları da nesnel gerekçe şartıyla değerlendirir; İş Kanunu ise 25/IV feshinde kıdem tazminatını korur. Ceza boyutu için TCK 188 rehberimize, bütün için Uyuşturucu Suçları Bilgi Merkezi sayfamıza bakabilirsiniz.
İlgili yazılarımız
Uyuşturucu Kullanma Suçu Memuriyete Engel midir? · Adli Sicil ve Arşiv Kaydı · Kullanma Suçunda Sabıka Kaydı · Ticaretten Ceza Alan Ehliyet Alabilir mi? · Ne Kadar Yatar? · İnfaz Takvimi · HAGB Rehberi
Kanun metinleri: 657, 7315, 4857, 5352, TCK.
Memnu hakların iadesi başvurusunun şartları ve en erken tarihi uyuşturucu ticareti adli sicil kaydı ne zaman silinir yazımızda ele alındı.
Sıkça Sorulan Sorular
Uyuşturucu ticareti 657 sayılı Kanun’daki yüz kızartıcı suçlar listesinde var mı?
Hayır. 657 sayılı Kanun m.48/A-5 zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat, aklama ve kaçakçılık gibi suçları adıyla sayar; TCK 188 bu listede yoktur. Engel, aynı bentteki kasten suçtan bir yıl veya daha fazla hapis kuralından doğar.
Uyuşturucu ticaretinden ceza alan memur olabilir mi?
Kesinleşmiş bir TCK 188 mahkûmiyeti varsa hayır. 188/3’ün alt sınırı on yıl olduğundan ceza 48/A-5’teki bir yıl eşiğini her hâlde aşar; bent ‘TCK 53’teki süreler geçmiş olsa bile’ dediğinden infazın bitmesi de yetmez. Engel, 5352 m.13/A uyarınca yasaklanmış hakların geri verilmesiyle giderilir.
Görevdeki memur uyuşturucu ticaretinden mahkûm olursa ne olur?
657 m.98/b uyarınca memurluğa alınma şartlarından birini sonradan kaybeden memurun memurluğu sona erer. Bu disiplin cezası değil, şartın kaybına bağlı bir tespit işlemidir; mahkûmiyetin kesinleşmesini gerektirir. Kovuşturma sürerken görevden uzaklaştırma gibi geçici tedbirler gündeme gelebilir; her işlem yargı denetimine açıktır.
HAGB kararı memuriyete engel midir?
HAGB, CMK 231 uyarınca hükmün hukuki sonuç doğurmamasıdır; Danıştay 12. Dairesi 2025 tarihli kararında HAGB ile 48/A-5’teki ‘bir yıl veya daha fazla hapis cezasına mahkûm olmak’ durumunun ortadan kalktığını kabul etmiştir. Ancak HAGB kaydı 7315 m.4/1-ç uyarınca arşiv araştırmasında görünür ve olgu olarak değerlendirilebilir.
Hakkımda devam eden uyuşturucu soruşturması güvenlik soruşturmasında çıkar mı?
Evet. 7315 m.4/1-ç, devam eden veya sonuçlanmış soruşturma ve kovuşturmalardaki olguların arşiv araştırmasında tespit edileceğini öngörür; Anayasa Mahkemesi 2024’te bu bendi masumiyet karinesine aykırı bulmamıştır. Veri tek başına sonuç doğurmaz; Değerlendirme Komisyonu nesnel ve gerekçeli yazılı değerlendirme yapmak zorundadır ve işlem idari yargıda denetlenir.
Uyuşturucu ticaretinden tutuklanan işçi işten çıkarılabilir mi?
4857 sayılı İş Kanunu m.25/IV uyarınca gözaltı veya tutukluluk nedeniyle devamsızlık, 17. maddedeki bildirim süresini (kıdeme göre iki ile sekiz hafta) aşarsa işveren sözleşmeyi derhâl feshedebilir. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’ne göre bu fesihte ihbar tazminatı doğmaz, kıdem tazminatı ise ödenir; süre dolmadan yapılan fesih haksızdır.
Adli sicil kaydı silinince memuriyet engeli kalkar mı?
Tek başına kalkmaz; 48/A-5 ‘TCK 53’teki süreler geçmiş olsa bile’ diyerek engeli infazdan bağımsız kurar. Yol, 5352 m.13/A’daki yasaklanmış hakların geri verilmesidir: infazın tamamlanmasından itibaren üç yıl geçmesi, bu sürede yeni suç işlenmemesi ve mahkemede iyi hâl kanaati oluşması aranır.
Uyuşturucu ticareti mahkûmiyeti avukatlığa engel midir?
1136 sayılı Avukatlık Kanunu m.5/a, kasten işlenen suçtan iki yıldan fazla hapis cezasına mahkûmiyeti kabul engeli sayar; 188/3’ün alt sınırı on yıl olduğundan kesinleşmiş ticaret mahkûmiyeti bu eşiği aşar. Kamu davası açılmışsa baro, kabul kararını kovuşturmanın sonuna kadar bekletebilir (m.5/3).
Kararın türü, kesinleşme, 7315 süreci ve 5352 m.13/A başvurusu; kapsamı ve ücreti ilk görüşmede yazılı netleştirelim.
Yazar Hakkında
Av. Burakhan Çalışkan, İstanbul Barosu’na kayıtlı olup ceza hukuku ve uyuşturucu suçları alanında çalışmaktadır. Çalışkan Hukuk Bürosu, İstanbul Anadolu Adliyesi’nin karşısında, Kartal Cevizli’de yer alır; büro, TCK 188 kapsamındaki soruşturma ve kovuşturmalarda müdafilik, bu dosyaların memuriyet, güvenlik soruşturması ve iş ilişkisi üzerindeki yan sonuçlarının değerlendirilmesi ile 5352 sayılı Kanun m.13/A başvuruları konularında çalışmaktadır. Bu yazı, yürürlükteki kanun metinleri ile tam metni incelenen Danıştay, Anayasa Mahkemesi ve Yargıtay kararları esas alınarak hazırlanmıştır.
Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup güncel mevzuat ve yerleşik hukuki uygulama esas alınarak kaleme alınmıştır. İçerikte yer alan değerlendirmeler, somut olayın kendine özgü koşullarına göre farklılık gösterebilecek genel nitelikte açıklamalardır ve hiçbir şekilde hukuki tavsiye niteliği taşımaz, avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Mevzuat ve içtihatlar zaman içinde değişebileceğinden, somut bir hukuki sorun hakkında adım atmadan önce alanında yetkili bir avukata danışılması önerilir.
