Kısa cevap: Denetimli serbestlik tedbiri bittiğinde müdürlüğün düzenli takibi sona erer, ancak beş yıllık erteleme süresi devam eder. TCK m. 191/3, kişinin yılda en az iki kez test için sevkini “erteleme süresi zarfında” öngördüğünden kalan sürede de idrar testi istenebilir; bu sürede tespit edilen kullanım ilk dosyada kamu davası açılmasına yol açar.
- Denetimli serbestlik tedbiri en az 1 yıl sürer, altışar aylık uzatmalarla en fazla 2 yıl daha uzatılabilir.
- Kamu davasının açılmasının ertelenmesi süresi 5 yıldır ve tedbirle birlikte bitmez.
- Kanun, test sevkini denetimli serbestlik süresine değil erteleme süresine bağlar.
- Kalan sürede kullanma veya bulundurma, TCK m. 191/4 uyarınca ilk dosyada kamu davası sebebidir.
- Beş yıl ihlalsiz geçerse savcılık kovuşturmaya yer olmadığına karar verir.
Denetimli serbestlik bittikten sonra sürpriz idrar testi çağrısı alan ya da böyle bir çağrının gelip gelmeyeceğini merak eden kişilerin asıl sorusu, “dosyam bitti mi?” sorusudur. Bu yazıda tedbirin sona ermesi ile erteleme süresinin sona ermesi arasındaki farkı, kalan sürede test ve yeni yakalanma riskini, uyuşturucu suçları bilgi merkezinde yer alan genel çerçeveye ek olarak ele alıyoruz.
Kalan erteleme süresinde gelen bir çağrı veya yeni bir yakalanma, ilk dosyada dava açılmasına yol açabilir. Çağrının dayanağını öğrenmeden işlem yapmamak gerekir.
Denetimli serbestlik bittikten sonra idrar testi istenir mi?
Denetimli serbestlik bittikten sonra idrar testi istenmesi, kanun metnine göre mümkündür. TCK m. 191/3 son cümlesi, Cumhuriyet savcısının kişiyi uyuşturucu kullanıp kullanmadığının tespiti için “erteleme süresi zarfında” yılda en az iki kez ilgili kuruma sevk edeceğini düzenler. Erteleme süresi beş yıl olduğundan test yetkisi tedbirle birlikte bitmez.
Uygulamada düzenli testlerin büyük bölümü denetimli serbestlik müdürlüğünün takip ettiği tedbir döneminde yapılır ve tedbirin infazı tamamlanınca müdürlük dosyası kapanır. Bu nedenle tedbir bittikten sonra her kişiye düzenli test çağrısı gelmez. Ancak çağrı gelmemesi, kalan sürede kullanım yasağının kalktığı anlamına gelmez; kullanım kolluk işlemi, başka bir soruşturma veya savcılık sevkiyle de ortaya çıkabilir.
“Cumhuriyet savcısı, erteleme süresi zarfında uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanıp kullanmadığını tespit etmek için yılda en az iki defa şüphelinin ilgili kuruma sevkine karar verir.”
TCK m. 191/3, son cümle
Denetimli serbestlik süresi ile erteleme süresi arasındaki fark nedir?
Denetimli serbestlik süresi ile erteleme süresi, aynı kararla başlayan fakat farklı uzunlukta iki ayrı süredir. Kamu davasının açılmasının ertelenmesi, TCK m. 191/2 uyarınca kullanıcı hakkında beş yıl süreyle dava açılmamasıdır; denetimli serbestlik ise bu beş yılın içinde uygulanan, en az bir yıllık takip tedbiridir.
Türk Ceza Kanunu‘nun 7445 sayılı Kanun’la 2023’te değiştirilen 191/3. fıkrasına göre tedbir asgari bir yıl uygulanır ve denetimli serbestlik müdürlüğünün teklifi üzerine ya da savcının kararıyla altışar aylık sürelerle en fazla iki yıl daha uzatılabilir. Böylece tedbir en fazla üç yıl sürebilir, erteleme süresi ise her durumda beş yıldır. Tedbirin bittiği tarihle beş yılın dolduğu tarih arasındaki dönem, çoğu dosyada en az iki yıldır.
Müdürlük dosyasının kapanması ile savcılık dosyasının kapanması bu yüzden aynı şey değildir. Dosyanın hangi aşamada olduğu, denetimli serbestlik sorgulama yöntemleri ile e-Devlet ve UYAP üzerinden ayrı ayrı kontrol edilebilir.
Kanun idrar testi sevkini hangi süreye bağlıyor?
Kanun idrar testi sevkini denetimli serbestlik süresine değil, beş yıllık erteleme süresine bağlar. TCK m. 191/3’teki “yılda en az iki defa” ifadesi bir alt sınırdır; savcı daha sık sevk edebilir ve sevk yetkisi erteleme süresinin sonuna kadar devam eder. Fıkradaki tedavi imkânı ise yalnızca denetimli serbestlik süresiyle sınırlıdır.
Bu ayrım önemlidir: aynı fıkrada tedavinin “denetimli serbestlik süresi içinde” uygulanabileceği, test sevkinin ise “erteleme süresi zarfında” yapılacağı yazılıdır. Kanun koyucu iki farklı süre ifadesini bilinçli olarak kullanmıştır. Dolayısıyla tedbir bitmiş bir kişiye gelen test çağrısının tek başına hukuka aykırı olduğu söylenemez; önemli olan çağrının hangi dosyaya ve hangi karara dayandığıdır.
Denetimli serbestlik bittikten sonra tekrar çağrı gelirse ne yapılmalı?
Denetimli serbestlik bittikten sonra tekrar çağrı gelirse ilk iş, çağrının hangi dosya numarasından ve hangi kurumdan geldiğini öğrenmektir. Çağrı devam eden erteleme dosyasındaki savcılık sevkine, tedbirin uzatılmasına ya da tamamen yeni bir soruşturmaya dayanabilir. Her ihtimalin sonucu farklı olduğundan çağrı görmezden gelinmemelidir.
Tedbir sonrası çağrı gelince izlenecek sıra
Çağrıya gidilmemesinin sonuçları denetimli serbestlikte idrar testine gitmemenin sonuçları yazısında ayrıntılı ele alındı. TCK m. 191/4-a, yükümlülüklere aykırı davranmada “ısrar” arar; tek bir mazeretli devamsızlık ile tekrarlayan kayıtsızlık aynı değerlendirilmez.
Kalan erteleme süresinde uyuşturucu kullanılırsa ne olur?
Kalan erteleme süresinde uyuşturucu kullanılırsa TCK m. 191/4 uyarınca ilk dosya için kamu davası açılır. Fıkra; yükümlülüklere uymamakta ısrar etmeyi, tekrar kullanmak için madde satın alma, kabul etme veya bulundurmayı ve madde kullanmayı ayrı sebepler olarak sayar. Tedbirin infazının tamamlanmış olması bu sonucu ortadan kaldırmaz.
Dava açıldığında yargılama TCK m. 191/1’deki suç üzerinden yapılır; kanunun öngördüğü ceza iki yıldan beş yıla kadar hapistir. Fiil okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane gibi yerlerin iki yüz metre yakınındaki umumi veya umuma açık yerlerde işlenmişse TCK m. 191/10 uyarınca ceza yarı oranında artırılır. TCK m. 191/9, maddede aksine hüküm yoksa hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına ilişkin CMK m. 231’e gönderme yapar; bu imkânın şartları ayrıca değerlendirilir.
“Şüpheli erteleme süresi zarfında dördüncü fıkrada belirtilen yükümlülüklere aykırı davranmadığı ve yasakları ihlal etmediği takdirde, hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir.”
TCK m. 191/7
Denetimli serbestlik bittikten sonra yakalanmak yeni suç mu, ihlal mi?
Denetimli serbestlik bittikten sonra, fakat beş yıl dolmadan yakalanmak yeni bir dosya değil, ilk erteleme kararının ihlalidir. TCK m. 191/5, erteleme süresi içindeki yeni kullanma veya bulundurmanın dördüncü fıkra uyarınca ihlal nedeni sayılacağını ve ayrı bir soruşturma ve kovuşturma konusu yapılmayacağını açıkça düzenler.
Bu kuralın iki sonucu vardır. Birincisi, kişi ikinci eylem için ayrıca yargılanmaz; dava ilk eylem üzerinden açılır. İkincisi, TCK m. 191/6 uyarınca dördüncü fıkraya göre kamu davası açıldıktan sonra aynı suçun tekrar işlendiği iddiasıyla başlayan soruşturmalarda yeniden erteleme kararı verilemez. Başka bir anlatımla, ilk dava açıldıktan sonraki yakalanmalar artık doğrudan yargılama riskidir.
Beş yıl ihlalsiz tamamlanıp kovuşturmaya yer olmadığı kararı verildikten sonraki yeni bir eylem ise ilk dosyanın ihlali değildir; ayrı bir soruşturma başlar. TCK m. 191/6’daki yasak metinde yalnızca dördüncü fıkraya göre dava açılmış olmasına bağlanmıştır. Bu durumdaki değerlendirme somut dosyaya göre yapılmalıdır.
Yargıtay tedbir bittikten sonraki kullanımı nasıl değerlendiriyor?
Yargıtay, tedbir bittikten sonra fakat beş yıl dolmadan gerçekleşen kullanımı ilk dosyada dava sebebi olarak görmektedir. Yargıtay 10. Ceza Dairesi’nin 04.02.2025 tarihli, 2023/16551 Esas, 2025/1104 Karar sayılı kararı, denetimli serbestlik müdürlüğünce infazı 07.03.2021’de tamamlanan kişinin 09.08.2022’de yeniden uyuşturucu kullandığının teknik yöntemlerle tespit edildiği dosyaya ilişkindir.
İlk derece mahkemesi, tedbir bittikten sonraki eylemin denetimin ihlali sayılamayacağını düşünerek “durma” kararı vermişti. Daire bu kararı kanun yararına bozdu ve sanığın tedbiri tamamlamasına rağmen “beş yıllık erteleme süresinin devam ettiği kalan sürede de” TCK m. 191/4’ün (b) ve (c) bentlerindeki yükümlülüğünün sürdüğünü vurguladı. Kararda, beş yıllık sürenin erteleme kararının kesinleşmesiyle başladığı da belirtildi.
Benzer bir sonuç, 7445 sayılı Kanun’dan önceki dönemde verilen Yargıtay 20. Ceza Dairesi’nin 07.06.2017 tarihli, 2017/1140 Esas, 2017/3670 Karar sayılı kararı ile de ortaya konmuştur. Tedbirin infazı 06.01.2016’da tamamlanan kişi 27.08.2016’da uyuşturucuyla yakalanmış, mahkeme ilk dava için düşme kararı vermişti; Daire çoğunluğu bu kararı bozdu. Bu kararda bir üyenin karşı oyu vardır: karşı oy, yükümlülüklerini tamamlayan kişi hakkında beş yıl beklenmeden kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilmesi gerektiğini savunmuştur. Karar, tedbirin bir yıl ve üçer aylık uzatmalarla en fazla bir yıl daha sürdüğü eski metin dönemine aittir.
Beş yıllık süre ne zaman başlar, dosya ne zaman kapanır?
Beş yıllık erteleme süresi, kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararının kesinleşmesiyle başlar ve dosya, süre ihlalsiz dolduktan sonra savcılığın vereceği kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla kapanır. Tedbirin başladığı veya bittiği tarih bu hesabı değiştirmez; hesap kesinleşme tarihinden yapılır.
Açıklayıcı bir örnek verelim: erteleme kararı 1 Mart 2024’te kesinleşmiş olsun. Müdürlük tedbiri Nisan 2024’te başlatır ve uzatma olmazsa tedbir Nisan 2025 civarında biter. Ancak erteleme süresi 1 Mart 2029’da dolar. Nisan 2025 ile Mart 2029 arasındaki yaklaşık dört yıl, test istenebilen ve kullanımın dava sebebi olduğu dönemdir. Tedbir iki kez altışar ay uzatılırsa bu aralık yaklaşık üç yıla iner.
Kapanış belgesinin nasıl alınacağı ve sürenin takvim üzerinde nasıl izleneceği denetimli serbestlik dosyasının kapanması yazısında adım adım anlatıldı.
Uygulamada sık yapılan hatalar nelerdir?
Uygulamada en sık yapılan hata, denetimli serbestlik müdürlüğünden gelen “infaz tamamlandı” bilgisini dosyanın tamamen kapandığı şeklinde anlamaktır. Bu bilgi yalnızca tedbirin bittiğini gösterir; savcılık dosyası beş yıl dolana ve kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilene kadar açık kalır.
- Tedbir bittikten sonra gelen çağrıyı “dosyam kapandı” diyerek yanıtsız bırakmak.
- Erteleme süresini tedbirin başladığı veya bittiği günden hesaplamak; doğru başlangıç kararın kesinleşme tarihidir.
- Kalan sürede bir yakalanmayı ayrı ve küçük bir dosya sanmak; oysa ilk dosyada dava açılmasına yol açar.
- Reçeteli ilacı test öncesinde bildirmemek ve pozitif sonucu sonradan açıklamaya çalışmak.
- Beş yıl dolduktan sonra kovuşturmaya yer olmadığı kararının verilip verilmediğini kontrol etmemek.
Pozitif sonucun hangi durumlarda doğrulama testi gerektirdiği ve yanıltıcı pozitif ihtimali uyuşturucu idrar testinin hukuki değeri başlıklı yazıda ele alındı.
Sonuç ve değerlendirme
Denetimli serbestlik tedbirinin bitmesi, beş yıllık erteleme süresinin bitmesi anlamına gelmez. TCK m. 191/3 test sevkini erteleme süresine bağladığından kalan dönemde de test istenebilir; bu dönemde tespit edilen kullanım veya bulundurma, tedbirin başarıyla tamamlanmış olmasına rağmen ilk dosyada kamu davası açılmasına yol açar. Yargıtay’ın incelenen iki kararı da bu yöndedir; 2017 tarihli kararda karşı oy bulunduğu da not edilmelidir. Her dosyada kesinleşme tarihi, varsa uzatma kararları ve çağrının dayanağı ayrı ayrı kontrol edilmelidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Denetimli serbestlik bitince idrar testi tamamen biter mi?
Hayır, tamamen bittiği söylenemez. Denetimli serbestlik müdürlüğünün düzenli takibi tedbirin infazı tamamlanınca sona erer; ancak TCK m. 191/3 test sevkini beş yıllık erteleme süresine bağladığından, Cumhuriyet savcısının kalan sürede de kişiyi test için sevk etmesi kanun metnine göre mümkündür.
Denetimli serbestlik bittikten sonra kullanım tespit edilirse dava açılır mı?
Evet. Kullanım beş yıllık erteleme süresi içinde tespit edilirse TCK m. 191/4-c uyarınca ilk dosya için kamu davası açılır. Yargıtay 10. Ceza Dairesi’nin 2025/1104 Karar sayılı kararı, tedbirin infazının tamamlanmış olmasının bu sonucu değiştirmediğini açıkça belirtmiştir.
Erteleme süresi ne zaman başlar?
Beş yıllık erteleme süresi, kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararının kesinleşmesiyle başlar. Denetimli serbestlik tedbirinin fiilen başladığı tarih, müdürlüğe ilk başvuru günü veya tedbirin bittiği tarih bu başlangıcı değiştirmez; dosya numarası ve kesinleşme tarihi UYAP üzerinden kontrol edilebilir.
Denetimli serbestlik bittikten sonra gelen çağrıya gitmezsem ne olur?
Çağrının hangi dosyadan ve hangi dayanakla geldiği belirlenmeden gitmemek risklidir. Çağrı devam eden erteleme dosyasından geliyorsa kayıtsız kalmak yükümlülüğe aykırılık olarak değerlendirilebilir; yeni bir soruşturmadan geliyorsa ayrı bir süreç işler. Önce dosya numarası öğrenilmeli, mazeret varsa belgeyle bildirilmelidir.
Beş yıl dolunca dosya kendiliğinden kapanır mı?
Dosya kendiliğinden kapanmaz; TCK m. 191/7 uyarınca şüpheli erteleme süresinde yükümlülüklere aykırı davranmamışsa Cumhuriyet savcısı kovuşturmaya yer olmadığına karar verir. Bu karar verilene kadar dosya açık görünebilir; kararın verilip verilmediği e-Devlet veya UYAP üzerinden takip edilmelidir.
Kalan sürede ikinci kez yakalanırsam yeni ceza davası açılır mı?
Erteleme süresi içindeki yeni kullanma veya bulundurma, TCK m. 191/5 uyarınca ihlal nedeni sayılır ve ayrıca soruşturulmaz; dava ilk eylem için açılır. Ancak dördüncü fıkraya göre dava açıldıktan sonraki yeni eylemlerde, TCK m. 191/6 gereği yeniden erteleme kararı verilemez.
Tedbirin bitiş tarihi, beş yıllık sürenin dolacağı gün ve size gelen çağrının dayanağı birlikte incelenerek dosyanızın durumu netleştirilebilir.
Yazar Hakkında
Av. Burakhan Çalışkan, Çalışkan Hukuk Bürosu’nda ceza hukuku alanında çalışmaktadır. Uyuşturucu kullanma suçunda kamu davasının açılmasının ertelenmesi, denetimli serbestlik tedbirinin uygulanması, idrar testi sonuçlarına itiraz ve erteleme süresi içindeki ihlal iddialarına ilişkin soruşturma ve kovuşturma dosyalarında müdafilik yapmaktadır. Bu yazıda, tedbirin sona ermesiyle beş yıllık erteleme süresinin karıştırılmasından doğan sorunları, güncel TCK m. 191 metni ve tam metni incelenen Yargıtay kararları üzerinden aktarmaktadır.
Hukuki Sorumluluk Reddi
Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup güncel mevzuat ve yerleşik hukuki uygulama esas alınarak kaleme alınmıştır. İçerikte yer alan değerlendirmeler, somut olayın kendine özgü koşullarına göre farklılık gösterebilecek genel nitelikte açıklamalardır ve hiçbir şekilde hukuki tavsiye niteliği taşımaz, avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Mevzuat ve içtihatlar zaman içinde değişebileceğinden, somut bir hukuki sorun hakkında adım atmadan önce alanında yetkili bir avukata danışılması önerilir.
