Kısa cevap: Evet, şüphelinin ifadesi alınmadan da dava açılabilir. CMK 170/2 savcının iddianame düzenlemesini yalnızca toplanan delillerin “yeterli şüphe” oluşturmasına bağlar; CMK 174’teki iade sebepleri arasında da “şüphelinin ifadesinin alınmamış olması” sayılmamıştır. Ancak sorgusu hiç yapılmamış sanık hakkında kural olarak mahkûmiyet kararı verilemez; savunma, kovuşturma evresinde mahkeme önünde yapılır.
- Savcının dava açması için şüphelinin ifadesi kanunen zorunlu bir şart değildir.
- Mahkeme iddianameyi yalnızca CMK 174/1’de sayılan beş sebeple ve 15 gün içinde iade edebilir.
- İfade suçun sübutuna doğrudan etki edecek bir delil niteliğindeyse ve hiç aranmadıysa iade gündeme gelebilir.
- Sorgusu yapılmamış sanık hakkında mahkûmiyet kurulamaz; CMK 247/3 bunu kaçak sanık için de açıkça söyler.
- İddianame düzenlenmesi, ifade alınmamış olsa bile dava zamanaşımını keser.
“İfade alınmadan dava açılır mı” sorusu, çoğunlukla adresi değiştiği için tebligat alamayan, yurt dışında yaşayan ya da hakkında yakalama emri olduğunu sonradan öğrenen kişilerin sorusudur. Aşağıda iddianamenin şartları, iade sebepleri, mahkemenin ne zaman iddianameyi geri gönderdiği ve ifadesi alınmamış sanığın kovuşturmada yapabilecekleri üç Yargıtay kararı üzerinden anlatılmaktadır.
CMK 176/4 uyarınca çağrı kâğıdının tebliği ile duruşma arasında en az bir hafta bulunması yeterlidir; ifadesi hiç alınmamış sanık için savunma ve delil hazırlığı bu sürede yapılmalıdır.
İfade alınmadan dava açılır mı?
Evet, ifade alınmadan dava açılması Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) bakımından mümkündür. Kamu davasını açma görevi Cumhuriyet savcısına aittir ve CMK 170/2, iddianame düzenlenmesini soruşturma sonunda toplanan delillerin suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe oluşturmasına bağlar. Şüphelinin savunmasının alınması bu maddede ayrı bir koşul olarak yer almaz.
Uygulamada savcılık önce şüpheliyi CMK 145 uyarınca davetiyeyle ifadeye çağırır; gelmezse zorla getirme, adresi bulunamazsa CMK 98/1 uyarınca yakalama emri yoluna gider. Yakalama emri makul bir süre içinde infaz edilemezse ve diğer deliller yeterliyse iddianame düzenlenebilir. Soruşturma aşamasındaki ifadeye ilişkin genel kurallar için ifade vermeye çağrıldım, ne yapmalıyım yazısına bakılabilir.
İddianame nedir ve hangi şartla düzenlenir?
İddianame, soruşturma evresinin sonunda Cumhuriyet savcısının şüpheliye yüklenen suçu, delilleri ve istenen yaptırımı gösterdiği ve görevli mahkemeye hitaben düzenlediği kamu davası açma belgesidir. İddianamenin tek maddi şartı yeterli şüphedir; şeklî içeriği ise CMK 170/3’te bent bent sayılmıştır.
“(2) Soruşturma evresi sonunda toplanan deliller, suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe oluşturuyorsa; Cumhuriyet savcısı, bir iddianame düzenler.”
CMK m. 170/2
CMK 170/3’teki listede şüphelinin kimliği, müdafii, yüklenen suç, suçun yeri ve zamanı ile delilleri bulunur; şüphelinin ifadesi bu listede yoktur. Buna karşılık CMK 170/5, iddianamenin sonuç kısmında yalnız aleyhe değil lehe hususların da gösterilmesini emreder. CMK 160/2 de savcıya şüphelinin lehine ve aleyhine delilleri toplama yükümlülüğü yükler; ifadenin yokluğu bu dengeyi sorgulatabilir.
Şüphelinin ifadesinin alınmaması iddianamenin iadesi sebebi mi?
Kısa Cevap: Hayır, tek başına değildir. CMK 174/1’deki iade sebepleri sınırlı sayıdadır ve “şüphelinin ifadesinin alınmamış olması” bunlar arasında sayılmamıştır. Yargıtay, şüpheli tüm aramalara rağmen bulunamadığında ve diğer deliller yeterli şüphe oluşturduğunda, yalnızca ifade eksikliği gerekçesiyle verilen iade kararlarını kanun yararına bozmaktadır.
Mahkeme, iddianame ve soruşturma evrakının kendisine verildiği tarihten itibaren on beş gün içinde dosyayı inceler. Bu süre sonunda iade edilmeyen iddianame CMK 174/3 uyarınca kabul edilmiş sayılır. İade ancak aşağıdaki tablodaki sebeplerle ve eksik noktalar tek tek gösterilerek yapılabilir; suçun hukuki nitelendirilmesi sebebiyle iade CMK 174/2 uyarınca yasaktır.
Yargıtay 11. Ceza Dairesi’nin 08.09.2025 tarihli, 2025/758 Esas, 2025/10809 Karar sayılı kararına konu dosyada ağır ceza mahkemesi, “şüphelinin ifadesine başvurulmadan kamu davası açıldığı” gerekçesiyle iddianameyi CMK 170/4 ve 174/1-b uyarınca iade etmiş, itiraz da reddedilmişti. Şüpheli hakkında sulh ceza hâkimliğince yakalama emri düzenlenmiş, ancak şüpheli bulunamamıştı. Daire, iade sebepleri arasında savunmanın alınmamış olmasının sayılmadığını belirterek itirazın reddi kararını kanun yararına bozdu.
Aynı yaklaşım daha eski tarihli kararlarda da görülür. Yargıtay 4. Ceza Dairesi’nin 12.05.2010 tarihli, 2010/12122 Esas, 2010/9866 Karar sayılı kararında mühür bozma dosyasında şüphelinin bilinen adreslerini terk ettiği, abone kapatma formu ve tespit tutanakları gibi yazılı delillerin bulunduğu belirtilmiş; Daire, bu deliller karşısında ifadenin suçun sübutuna mutlak etki eden bir kanıt olmadığını kabul etmiştir. Karar, 174/1-b’nin 7188 sayılı Kanunla 2019’da değiştirilmesinden önceki “mutlak sayılan delil” ifadesine göre verilmiştir; güncel metin “doğrudan etki edecek mevcut bir delil” demektedir.
Mahkeme hangi durumda iddianameyi iade edebilir?
Mahkeme, savcılık şüpheliye ulaşmak için hiçbir ciddi girişimde bulunmadıysa ve ifade somut dosyada suçun sübutuna doğrudan etki edecek bir delil niteliğindeyse iddianameyi CMK 174/1-b uyarınca iade edebilir. Belirleyici olan, ifadenin yokluğu değil; ulaşılabilir bir delilin araştırılmadan bırakılmasıdır.
Yargıtay 3. Ceza Dairesi’nin 27.09.2022 tarihli, 2022/22857 Esas, 2022/5495 Karar sayılı kararına konu dosyada sosyal medya paylaşımları nedeniyle iddianame düzenlenmiş, ancak hesabın şüpheliye ait olduğu yalnız “teyide muhtaç” açık kaynak bilgilerine dayanıyordu. Şüphelinin yurt dışı adresi bilindiği hâlde istinabe yoluyla ifadesi alınmaya çalışılmamıştı. Daire, iade kararına yapılan itirazın reddini yerinde bularak kanun yararına bozma istemini reddetti.
Aynı kararda Daire, iddianamenin iadesi kurumunun şüphelinin lekelenmeme hakkını koruduğunu vurgulamış ve şu tespiti yapmıştır: “Şüphelinin savunmasının alınmasını zorunlu kılan açık bir hükme CMK’nın 170 ve 174. maddelerinde yer verilmemiş ise de bu durum her koşulda savunma alınmadan dava açılabileceği şeklinde de yorumlanmamalıdır.” İki karar birlikte okunduğunda ölçüt şudur: şüpheli aranmış ve bulunamamışsa dava açılabilir; hiç aranmamışsa ve kimlik ya da fiil ifadeyle netleşecekse iade gündeme gelir.
Bu ayrımı somutlaştıran pratik bir kontrol listesi şöyledir: (1) Şüpheliye davetiye veya telefonla çağrı yapıldı mı? (2) Adres araştırması ve yakalama emri talebi var mı? (3) Yurt dışı adresi biliniyorsa istinabe denendi mi? (4) Fail kimliği ifade olmadan başka delille kesinleşiyor mu? İlk üç soruya “hayır”, dördüncüsüne “hayır” cevabı veriliyorsa iade ihtimali artar.
İddianame kabul edilince ne olur?
İddianamenin kabulüyle kamu davası açılmış olur ve CMK 175/1 uyarınca kovuşturma evresi başlar; şüpheli artık sanıktır. Mahkeme duruşma gününü belirler, iddianame çağrı kâğıdıyla birlikte sanığa tebliğ edilir. İfadesi alınmamış kişi, hakkındaki suçlamayı çoğu zaman ilk kez bu tebligatla öğrenir.
İFADESİ ALINMADAN AÇILAN DAVADA KOVUŞTURMA SÜRECİ
Kanun, iade kararına itiraz hakkını CMK 174/5 ile yalnız Cumhuriyet savcısına tanır; iddianamenin kabulüne karşı sanık için ayrı bir itiraz yolu öngörülmemiştir. Bu nedenle sanığın ifadesizlikten doğan itirazları duruşmada savunma olarak ileri sürülür.
İfadesi hiç alınmamış sanık hakkında mahkûmiyet kararı verilebilir mi?
Hayır, kural olarak sorgusu yapılmamış sanık hakkında mahkûmiyet kararı verilemez. CMK 193/1 hazır bulunmayan sanık hakkında duruşma yapılmayacağını söyler; 193/2 ise sorgusu yapılmamış sanık için davanın yokluğunda yalnızca mahkûmiyet, ceza verilmesine yer olmadığı ve güvenlik tedbiri dışındaki bir kararla, örneğin beraatle bitirilebileceğini düzenler.
“(3) (…) Kaçak sanık hakkında kovuşturma yapılabilir. Ancak, daha önce sorgusu yapılmamış ise, mahkûmiyet ve ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilemez.”
CMK m. 247/3 (7589 s.K. ile değişik, 16/7/2026)
Kısacası savunma hakkı ortadan kalkmaz, kovuşturmaya ertelenir. İfadesi alınmadan tutuklama tartışması için ifadesi alınmadan tutuklama olur mu yazısında ayrıca ele alınmıştır.
İfade alınmadan dava açıldıysa sanık ne yapabilir?
İfadesi alınmadan hakkında dava açılan sanık, ilk duruşmada sorgusu sırasında CMK 147’deki haklarını kullanarak savunma yapar, şüpheden kurtulması için somut delillerin toplanmasını ister ve iddianamedeki eksiklikleri tutanağa geçirtir. Soruşturmada kullanılamayan savunma hakkı, böylece kovuşturma evresinde mahkeme önünde ve müdafi yardımıyla kullanılmış olur.
- Dosyayı inceletmek: İddianame ve soruşturma evrakı müdafi aracılığıyla incelenerek hangi delillerin toplandığı, hangilerinin eksik kaldığı belirlenir.
- Delil toplanmasını istemek: CMK 147/1-f uyarınca sanık, aleyhindeki şüphe nedenlerini ortadan kaldırmak için somut delillerin toplanmasını isteyebilir; tanık, kamera kaydı veya HTS kaydı gibi talepler ilk duruşmada yapılmalıdır.
- Yakalama emri varsa kendiliğinden başvurmak: Yakalama emri bulunan kişi mahkemeye veya savcılığa kendisi başvurduğunda sorgusu yapılır; beklemek, kolluk tarafından yakalanma riskini sürdürür.
- Uzak yerdeyse istinabe veya SEGBİS istemek: Alt sınırı beş yıldan az hapis gerektiren suçlarda CMK 196/2 uyarınca istinabe sorgusu, yurt içinde CMK 196/4 uyarınca görüntülü sorgu mümkündür.
- Susma hakkını bilinçli kullanmak: CMK 147/1-e ve 191/3-c uyarınca sanık açıklama yapmak zorunda değildir; ancak bu durumda dosyada lehe hiçbir beyan bulunmaz.
Uzlaştırmaya tabi bir suçta şüpheliye ulaşılamadığı için uzlaştırma hiç denenmediyse, bu durum kovuşturma evresinde CMK 254 kapsamında uzlaştırma talebiyle gündeme getirilebilir. Seri muhakemeye tabi suçlarda usulün nasıl işlediği için seri muhakeme usulü yazısına bakılabilir.
İfade alınmadan açılan dava zamanaşımını keser mi?
Evet, ifade alınmadan açılan dava da dava zamanaşımını keser. Türk Ceza Kanunu (TCK) 67/2-c, suçla ilgili iddianame düzenlenmesini kesme sebebi olarak sayar ve şüphelinin ifadesinin alınmış olmasını aramaz. Kesilmeyle zamanaşımı süresi iddianame tarihinden itibaren yeniden işlemeye başlar.
Kesilmenin sınırı TCK 67/4’tedir: kesilme hâlinde zamanaşımı süresi ilgili suç için kanunda belirlenen sürenin en fazla yarısı kadar uzar. Örneğin üst sınırı beş yılı geçmeyen ve TCK 66/1-e uyarınca 8 yıllık zamanaşımına tabi bir suçta kesme sebepleri ne kadar tekrarlanırsa tekrarlansın toplam süre 12 yılı geçemez. Ayrıca TCK 67/1 uyarınca hakkında kaçak kararı verilen fail için bu karar kaldırılıncaya kadar zamanaşımı durur.
Uygulamada sık yapılan hatalar
İfadesi alınmadan hakkında dava açılan kişilerin en sık yaptığı hata, iddianameyi “ifadem alınmadı, dava geçersiz” düşüncesiyle önemsememektir. Oysa ifade eksikliği davayı kendiliğinden düşürmez; savunma mahkeme önünde yapılır ve ilk duruşmaya hazırlıksız gitmek, lehe delillerin toplanması için en uygun anın kaçırılması anlamına gelir.
- Tebligatı adres değişikliği nedeniyle almayıp duruşmaya gitmemek ve zorla getirme ya da yakalama emriyle karşılaşmak.
- Yurt dışında yaşarken istinabe imkânını kullanmayıp dosyayı yıllarca açık bırakmak; bu sürede iddianame zamanaşımını zaten kesmiştir.
- İlk duruşmada yalnız suçlamayı inkâr edip lehe delil toplanması talebinde bulunmamak.
- Soruşturmada uzlaştırma denenmediği hâlde kovuşturmada bunu gündeme getirmemek.
Kovuşturma aşamasındaki diğer usul konuları için makaleler dizinine bakılabilir. Çağrıya hiç uymamanın sonuçları ise karakoldan ifadeye çağrıldım, gitmezsem ne olur yazısında anlatılmıştır.
Sıkça Sorulan Sorular
İfadem alınmadan hakkımda dava açıldığını nereden öğrenirim?
İddianame kabul edildikten sonra CMK 176/1 uyarınca çağrı kâğıdıyla birlikte sanığa tebliğ edilir; dosyada telefon veya e-posta bilgisi varsa iddianame bilgisi ve duruşma tarihi bu araçlarla da bildirilir. Tebligat adresinize ulaşmadıysa dosyayı UYAP Vatandaş Portalı veya bir avukat aracılığıyla öğrenebilirsiniz.
Savcılık beni hiç aramadı, yine de dava açılması hukuka aykırı mı?
Tek başına hukuka aykırı değildir. CMK 170/2 savcının iddianame düzenlemesini yeterli şüphe şartına bağlar, şüphelinin ifadesini ayrı bir şart olarak saymaz. Ancak adres araştırması veya istinabe hiç denenmeden ve ifade suçun sübutu bakımından belirleyiciyken dava açıldıysa mahkeme iddianameyi CMK 174/1-b uyarınca iade edebilir.
İddianamenin kabulüne itiraz edebilir miyim?
CMK 174, iddianamenin iadesi kararına karşı itiraz hakkını yalnız Cumhuriyet savcısına tanır; kabul kararına karşı sanık için ayrı bir itiraz yolu öngörülmemiştir. Sanık, ifadesinin alınmamasından doğan eksiklikleri ilk duruşmada sorgu sırasında ve yazılı savunmasında ileri sürer, eksik delillerin toplanmasını mahkemeden ister.
Sorgum yapılmadan mahkûmiyet kararı verilebilir mi?
Kural olarak hayır. CMK 193/2 sorgusu yapılmamış sanık hakkında dava yokluğunda ancak mahkûmiyet, ceza verilmesine yer olmadığı ve güvenlik tedbiri dışında bir kararla bitirilebilir. CMK 247/3 de sorgusu yapılmamış kaçak sanık hakkında mahkûmiyet kararı verilemeyeceğini söyler. Yalnız adli para cezası gerektiren suçlarda CMK 195 ayrık bir düzen getirir.
Yurt dışındayım, hakkımda ifadem alınmadan dava açıldı; Türkiye’ye gelmek zorunda mıyım?
Zorunlu değildir. CMK 196/6 uyarınca yurt dışında bulunan sanığın sorgusu istinabe yoluyla yapılabilir; bu talep konsolosluk veya yabancı adli makamlar üzerinden yürütülür. Sanık bu imkânı kullanmazsa ve hakkında yakalama emri çıkarılırsa, Türkiye’ye girişte yakalanma riski doğar.
İfadem alınmadan açılan dava zamanaşımını keser mi?
Evet. TCK 67/2-c uyarınca suçla ilgili iddianame düzenlenmesi dava zamanaşımını keser; şüphelinin ifadesinin alınmış olması aranmaz. Kesilmeyle süre yeniden işlemeye başlar, ancak TCK 67/4 uyarınca toplam süre kanundaki zamanaşımı süresinin en fazla yarısı kadar uzayabilir.
İfadeniz alınmadan açılan bir davada hangi delillerin eksik kaldığı, sorgunun nerede ve nasıl yapılabileceği ve hangi taleplerin ilk duruşmada ileri sürülmesi gerektiği dosya üzerinden belirlenebilir.
Yazar Hakkında
Av. Burakhan Çalışkan, ceza hukuku alanında soruşturma ve kovuşturma evresindeki usul sorunlarına ilişkin dosyalarda müdafilik yapan bir avukattır. İddianamenin hazırlanması ve iadesi, şüpheli ifadesinin alınması, yakalama emri, istinabe yoluyla sorgu ve yokluğunda yargılama gibi konularda sanığın savunma hakkını hangi aşamada ve hangi yolla kullanabileceğini ele alan yazılar kaleme almaktadır. Çalışkan Hukuk Bürosu bünyesinde Kartal’da faaliyet göstermektedir.
Hukuki Sorumluluk Reddi
Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup güncel mevzuat ve yerleşik hukuki uygulama esas alınarak kaleme alınmıştır. İçerikte yer alan değerlendirmeler, somut olayın kendine özgü koşullarına göre farklılık gösterebilecek genel nitelikte açıklamalardır ve hiçbir şekilde hukuki tavsiye niteliği taşımaz, avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Mevzuat ve içtihatlar zaman içinde değişebileceğinden, somut bir hukuki sorun hakkında adım atmadan önce alanında yetkili bir avukata danışılması önerilir.
CMK tam metni (mevzuat.gov.tr) · TCK tam metni (mevzuat.gov.tr)
