Kısa cevap: Boşanma davası, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer aile mahkemesinde açılır (TMK m. 168). Anlaşmalı boşanma için evliliğin en az bir yıl sürmüş olması ve hâkimin tarafları bizzat dinlemesi şarttır (m. 166/3). Çekişmeli boşanmada kusur; tazminat, nafaka ve mal rejimi sonuçlarını doğrudan etkiler. Boşanmadan doğan dava hakları bir yılda zamanaşımına uğrar (m. 178).
Bu sayfa, Kartal ve çevresinde boşanma sürecine giren kişiler için hazırlanmıştır. Kanuni açıklamaların tamamı 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu‘nun yürürlükteki metninden doğrulanarak aktarılmıştır. Boşanma davaları; velayet, nafaka, tazminat ve mal rejimi gibi birbirine bağlı sonuçlar doğurduğu için taleplerin baştan doğru kurulması önem taşır.
Nafaka, tazminat ve velayet talepleri sonradan genişletilemeyebilir.
Boşanma Sebepleri: Hangisine Dayanılacak?
Kısa Cevap: Türk Medeni Kanunu beş özel ve bir genel boşanma sebebi düzenler. Uygulamada davaların büyük bölümü genel sebebe — evlilik birliğinin temelinden sarsılmasına — dayanır. Ancak özel sebeplerden birine dayanılabiliyorsa bu, kusur tespitini ve dolayısıyla tazminat ile nafakayı doğrudan etkiler.
Sürelere dikkat: Zina (m. 161) ile hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış (m. 162) sebeplerinde dava hakkı, sebebin öğrenilmesinden itibaren altı ay ve her hâlde beş yıl geçmekle düşer. Zinada ayrıca affeden tarafın dava hakkı yoktur. Buna karşılık m. 163’teki suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme sebebinde her zaman dava açılabilir.
Anlaşmalı mı, Çekişmeli mi?
İki yol arasındaki fark yalnızca süre değildir. Anlaşmalı boşanmada kusur tartışılmaz ve malî sonuçlar protokolle belirlenir; çekişmeli boşanmada ise kusur tespiti tazminat ve nafakanın temelini oluşturur.
Anlaşmalı boşanmada sıkça gözden kaçan iki nokta vardır. Birincisi, hâkimin tarafları bizzat dinlemesi kanuni bir zorunluluktur; vekil aracılığıyla yapılan beyan bunun yerine geçmez. İkincisi, hâkim protokolü olduğu gibi onaylamak zorunda değildir: tarafların ve çocukların menfaatlerini göz önünde tutarak gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir ve bu değişikliklerin taraflarca da kabulü hâlinde boşanmaya hükmolunur. Dava dilekçesi örnekleri ve dilekçe hazırlarken dikkat edilecekler yazılarımız bu konuda yol gösterir.
2024’te Değişen Bir Kural
TMK m. 166’nın dördüncü fıkrası 14/11/2024 tarihli 7532 sayılı Kanun’un 13. maddesiyle değiştirilmiştir. Yürürlükteki metin şöyledir: boşanma sebeplerinden herhangi biriyle açılmış bulunan davanın reddine karar verilmesi ve bu kararın kesinleştiği tarihten başlayarak bir yıl geçmesi hâlinde, her ne sebeple olursa olsun ortak hayat yeniden kurulamamışsa evlilik birliği temelden sarsılmış sayılır ve eşlerden birinin istemi üzerine boşanmaya karar verilir.
Bu hüküm, reddedilen bir davadan sonra ne kadar beklenmesi gerektiğini belirlediği için pratikte çok sorulan bir konudur. Konuyla ilgili birçok kaynak henüz eski süreyi yazmaktadır; güncel metin esas alınmalıdır.
Boşanmanın Malî Sonuçları
Tazminat ve nafaka farklı kurumlardır ve farklı koşullara bağlıdır. En sık karıştırılan nokta, yoksulluk nafakasında nafaka yükümlüsünün kusurunun aranmamasıdır.
Nafaka, sonradan değişen koşullara göre artırılabilir, azaltılabilir veya kaldırılabilir. Nafaka artışının hesaplanması, nafaka kaldırma davası ve çocuğun 18 yaşını doldurması hâlinde nafakanın durumu ayrı yazılarımızda ele alınmıştır.
Velayet ve Çocukla Kişisel İlişki
TMK m. 182 uyarınca mahkeme, boşanma veya ayrılığa karar verirken olanak bulundukça ana ve babayı dinledikten sonra hakları ve çocukla kişisel ilişkileri düzenler. Kişisel ilişkinin düzenlenmesinde çocuğun özellikle sağlık, eğitim ve ahlâk bakımından yararları esas tutulur.
2021 yılında maddeye eklenen ikinci fıkra önemli bir yaptırım getirir: mahkeme kararında, kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerinin yerine getirilmemesi hâlinde çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayetin değiştirilebileceğini ihtar eder. Bu hüküm, kararın uygulanmaması sorununa karşı doğrudan bir araçtır. Çocuğun teslim edilmemesi, velayetin sonradan değiştirilmesi ve çocuğun okulunun belirlenmesi konularını ayrı ele aldık.
Mal Rejimi ve Tasfiye
Boşanma davası ile mal rejiminin tasfiyesi ayrı davalardır. Bu ayrım, uygulamada en çok hak kaybına yol açan konulardan biridir.
Tasfiye davası kural olarak boşanma kararının kesinleşmesinden sonra görülür; bu nedenle TMK m. 178’deki bir yıllık zamanaşımı süresi kritiktir. Kartal mal paylaşımı davası ve boşanma sonrası tapu devri sayfalarımız süreci ayrıntılandırır.
Boşanma Yargılamasına Özgü Kurallar
Boşanma davası, olağan hukuk davalarından farklı usul kurallarına tabidir. TMK m. 184 bunları tek tek sayar ve bu kurallar savunma stratejisini doğrudan etkiler.
En kritik kural üçüncü bentte: tarafların her türlü ikrarı hâkimi bağlamaz. Yani karşı tarafın bir olayı kabul etmesi, o olayın ispatlandığı anlamına gelmez; hâkim vicdanen kanaat getirmedikçe olguları ispatlanmış sayamaz. Bu kuralın tek istisnası anlaşmalı boşanmadır (m. 166/3 son cümle).
Süreç Nasıl İşler?
Boşanma süreci adım adım
Uygulamada Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar
Avukat değerlendirmesi: Boşanma dosyalarında en sık karşılaşılan sorun, davanın açılışında taleplerin eksik kurulmasıdır. Nafaka, tazminat ve mal rejimine ilişkin talepler sonradan genişletilemeyebilir; bu nedenle dilekçe aşamasında yapılan tercihler yıllar sonra hissedilen sonuçlar doğurur.
Dosya hazırlığında öne çıkan başlıklar:
- Sebep seçimi — özel sebebe mi genel sebebe mi dayanılacağı; bu tercih kusur tespitini belirler
- Hak düşürücü süreler — özellikle m. 161 ve 162’deki altı aylık ve beş yıllık süreler
- Delillerin hukuka uygunluğu — hukuka aykırı yolla elde edilen deliller hükme esas alınamaz
- Geçici önlem talepleri — tedbir nafakası, barınma ve çocukların korunması
- Protokolün eksiksizliği — anlaşmalı boşanmada hâkimin onaylamadığı düzenleme geçersizdir
- Mal rejimi zamanaşımı — kesinleşmeden itibaren bir yıl
İlgili Kartal Sayfaları
- Kartal mal paylaşımı davası avukatı
- Kartal ağır ceza avukatı
- Boşanma davasında cinsel suç iftirası
- Eşlerin birbirine karşı yükümlülükleri
Sıkça Sorulan Sorular
Kartal’da boşanma davası nerede açılır?
TMK m. 168 uyarınca yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir. Kartal’da oturan veya son altı ayını Kartal’da birlikte geçirmiş eşler için İstanbul Anadolu Adliyesi’ndeki aile mahkemeleri yetkilidir. İstanbul Anadolu Adliyesi rehberimize bakabilirsiniz.
Anlaşmalı boşanma için hangi şartlar gerekir?
TMK m. 166/3 iki koşul arar. Birincisi, evliliğin en az bir yıl sürmüş olması. İkincisi, eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi. Ayrıca hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve boşanmanın malî sonuçları ile çocukların durumu hakkındaki düzenlemeyi uygun bulması şarttır. Hâkim bu anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir.
Anlaşmalı boşanma ne kadar sürer?
Şartlar sağlanıyor ve protokol eksiksizse dava tek duruşmada sonuçlanabilir. Ancak kesin bir süre vermek doğru olmaz; mahkemenin iş yükü ve duruşma günü belirleme takvimi belirleyicidir. Protokoldeki eksiklikler hâkimin değişiklik istemesine ve sürecin uzamasına yol açabilir.
Protokolde neler yer almalı?
Boşanmanın malî sonuçları (maddî ve manevî tazminat, yoksulluk nafakası, mal rejimi) ile çocukların durumu (velayet, iştirak nafakası, kişisel ilişki düzeni) açıkça düzenlenmelidir. TMK m. 184/5 uyarınca fer’î sonuçlara ilişkin anlaşmalar hâkim tarafından onaylanmadıkça geçerli olmaz. Dilekçe hazırlarken dikkat edilecekler yazımız bu konuya ayrıntı ekler.
Eşim kabul etmiyorsa boşanabilir miyim?
Evet; bu durumda çekişmeli boşanma davası açılır ve TMK m. 166/1’deki evlilik birliğinin temelinden sarsılması ya da m. 161-165’teki özel sebeplerden birine dayanılır. m. 166/2 uyarınca davacının kusuru daha ağırsa davalının itiraz hakkı vardır; ancak bu itiraz hakkın kötüye kullanılması niteliğindeyse ve evliliğin devamında korunmaya değer bir yarar kalmamışsa boşanmaya karar verilebilir.
Davam reddedilirse tekrar açabilir miyim?
Evet ve süre 2024 sonunda kısaldı. TMK m. 166’nın dördüncü fıkrası, 14/11/2024 tarihli 7532 sayılı Kanun’la değiştirilmiştir. Yürürlükteki metne göre: boşanma sebeplerinden herhangi biriyle açılmış davanın reddine karar verilmesi ve bu kararın kesinleştiği tarihten başlayarak bir yıl geçmesi hâlinde, her ne sebeple olursa olsun ortak hayat yeniden kurulamamışsa evlilik birliği temelden sarsılmış sayılır ve eşlerden birinin istemi üzerine boşanmaya karar verilir.
Yoksulluk nafakası süresiz mi?
TMK m. 175’in metni “süresiz olarak nafaka isteyebilir” der. Nafakaya hak kazanmak için iki koşul vardır: boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olmak ve kusurun daha ağır olmaması. Maddenin son cümlesi önemlidir: nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz. Nafaka sonradan değişen koşullara göre artırılabilir, azaltılabilir veya kaldırılabilir. Nafaka kaldırma davası ve nafaka artış hesaplama yazılarımıza bakabilirsiniz.
İrat biçiminde ödenen nafaka ne zaman biter?
TMK m. 176/3 uyarınca irat biçiminde ödenmesine karar verilen maddî tazminat veya nafaka, alacaklı tarafın yeniden evlenmesi ya da taraflardan birinin ölümü hâlinde kendiliğinden kalkar. Çocuk için ödenen iştirak nafakası bundan ayrıdır; çocuğun 18 yaşını doldurması hâlindeki durumu ayrı bir yazıda ele aldık.
Maddî ve manevî tazminat arasındaki fark nedir?
TMK m. 174/1’deki maddî tazminat, mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz ya da daha az kusurlu tarafa aittir. m. 174/2’deki manevî tazminat ise boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan tarafa aittir. Ayrıca m. 176/2 uyarınca manevî tazminatın irat biçiminde ödenmesine karar verilemez; toptan ödenir.
Mal paylaşımı nasıl yapılır?
TMK m. 202 uyarınca yasal mal rejimi edinilmiş mallara katılmadır. Tasfiyede m. 236/1 uyarınca her eş, diğer eşe ait artık değerin yarısı üzerinde hak sahibi olur ve alacaklar takas edilir. Önemli bir istisna vardır: m. 236/2 uyarınca zina veya hayata kast nedeniyle boşanmada hâkim, kusurlu eşin pay oranını azaltabilir veya kaldırabilir. Kartal mal paylaşımı davası sayfamıza bakabilirsiniz.
Mal paylaşımı boşanma davasıyla birlikte mi görülür?
Hayır, mal rejiminin tasfiyesi ayrı bir davanın konusudur ve kural olarak boşanma kararının kesinleşmesi beklenir. Bu nedenle boşanma sonrası hak kaybı yaşanmaması için TMK m. 178’deki bir yıllık zamanaşımı süresine dikkat edilmelidir. Boşanma sonrası tapu devri yazımız uygulamadaki adımları anlatır.
Velayet neye göre belirlenir?
TMK m. 182 uyarınca mahkeme, olanak bulundukça ana ve babayı dinledikten sonra hakları ve çocukla kişisel ilişkileri düzenler. Kişisel ilişkinin düzenlenmesinde çocuğun özellikle sağlık, eğitim ve ahlâk bakımından yararları esas tutulur. 2021’de eklenen ikinci fıkra uyarınca mahkeme, kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerinin yerine getirilmemesi hâlinde velayetin değiştirilebileceğini ihtar eder. Velayetin sonradan değiştirilmesi ayrı bir konudur.
Çocuk bana teslim edilmiyor, ne yapabilirim?
Kişisel ilişki kararının yerine getirilmemesi hâlinde icra yoluyla teslim ve TMK m. 182/2’deki ihtar gündeme gelir. Bu durumda izlenecek yolları ve çocuğun okulunun kim tarafından belirleneceğini ayrı yazılarda ele aldık.
Şiddet veya tehdit varsa ne yapmalıyım?
Boşanma davasından bağımsız olarak koruma tedbiri talep edilebilir. Ayrıca TMK m. 169 uyarınca dava açılınca hâkim, eşlerin barınması ve geçimi ile çocukların korunmasına ilişkin geçici önlemleri re’sen alır. Uzaklaştırma kararının uzatılması ve boşanma davasında ihtiyati tedbir konularını ayrı ele aldık.
Psikolojik şiddet boşanma sebebi olur mu?
Süreklilik gösteren aşağılama, baskı ve kontrol davranışları, olayın niteliğine göre TMK m. 162’deki “ağır derecede onur kırıcı davranış” ya da m. 166/1’deki evlilik birliğinin temelinden sarsılması kapsamında değerlendirilebilir. İspat bu dosyalarda kritik olduğundan tanık, mesaj ve rapor gibi delillerin bütünlük içinde sunulması gerekir. Bu konuyu ayrı bir yazıda inceledik.
Eşim evi terk etti, ne yapabilirim?
TMK m. 164’teki terk sebebine dayanılabilmesi için ayrılığın en az altı ay sürmüş ve devam ediyor olması, ayrıca istem üzerine hâkim veya noter tarafından yapılan ihtarın sonuçsuz kalması gerekir. Eşin evi terk etmesi ve evden ayrılmanın hak kaybına yol açıp açmadığı ayrı yazılarımızda ele alınmıştır.
Eşimin aldattığını nasıl ispatlarım?
Zina sebebine dayanılacaksa TMK m. 161’deki süreler kritiktir: öğrenmeden itibaren altı ay, her hâlde eylemden itibaren beş yıl. Ayrıca affeden tarafın dava hakkı yoktur. Delil toplanırken hukuka uygunluk sınırlarına dikkat edilmelidir; hukuka aykırı yolla elde edilen deliller hükme esas alınamaz. İspat yöntemlerini ayrı bir yazıda anlattık.
Avukat tutmak zorunlu mu?
Hukuk davalarında avukatla temsil kural olarak zorunlu değildir. Ancak boşanma davası; velayet, nafaka, tazminat ve mal rejimi gibi birbirine bağlı sonuçlar doğurur ve TMK m. 178’deki bir yıllık zamanaşımı gibi hak düşürücü nitelikte süreler içerir. Bu nedenle taleplerin baştan doğru kurulması önem taşır.
Sebep seçimi, süreler ve talepler dosya bazında incelenir.
Kaynaklar
Madde atıfları 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu‘nun yürürlükteki metninden doğrulanmıştır. Sayfa; TMK m. 166/4’ü değiştiren 14/11/2024 tarihli 7532 sayılı Kanun ile m. 182’ye ikinci fıkrayı ekleyen 24/11/2021 tarihli 7343 sayılı Kanun dikkate alınarak hazırlanmıştır. Mevzuat değişebileceğinden güncel metni Mevzuat Bilgi Sistemi’nden teyit etmeniz önerilir.
Büromuz Hakkında
Av. Burakhan Çalışkan; Çalışkan Hukuk Bürosu Cevizli Mahallesi, Ulubey Sokak No: 4A D: 46, 34865 Kartal/İstanbul adresinde, İstanbul Anadolu Adliyesi’nin bulunduğu yargı çevresinde faaliyet göstermektedir. Anlaşmalı ve çekişmeli boşanma davaları, nafaka ve tazminat talepleri, velayet ve kişisel ilişki düzenlemeleri ile mal rejimi tasfiyesi çalışma konuları arasındadır. İstanbul Barosu’na kayıtlı olarak çalışılmakta olup iletişim için 0 506 976 23 55 numarası kullanılabilir.
Hukuki Sorumluluk Reddi
Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup güncel mevzuat ve yerleşik hukuki uygulama esas alınarak kaleme alınmıştır. İçerikte yer alan değerlendirmeler, somut olayın kendine özgü koşullarına göre farklılık gösterebilecek genel nitelikte açıklamalardır ve hiçbir şekilde hukuki tavsiye niteliği taşımaz, avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Mevzuat ve içtihatlar zaman içinde değişebileceğinden, somut bir hukuki sorun hakkında adım atmadan önce alanında yetkili bir avukata danışılması önerilir.
