Kısa cevap: Boşanma davası anlaşmalı veya çekişmeli yürür. Anlaşmalı boşanma için evliliğin en az bir yıl sürmüş olması ve hâkimin tarafları bizzat dinlemesi gerekir (TMK m.166/3). Reddedilen bir davadan sonra bir yıl geçmişse yeniden dava açılabilir — bu süre 14 Kasım 2024’te üç yıldan bire indirilmiştir. Mal rejimi dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer (m.225) ve boşanmadan doğan dava hakları bir yılda zamanaşımına uğrar (m.178).
Boşanma tek bir dava değil, iç içe geçmiş birkaç talebin toplamıdır: boşanmanın kendisi, nafaka, velayet, kişisel ilişki, tazminat ve mal rejimi. Bunların her biri farklı şartlara ve farklı sürelere tâbidir; biri kazanılırken diğeri süre yüzünden kaybedilebilir.
Bu sayfa Ataşehir’den gelen dosyalar için alanın tamamını ele alıyor: hangi sebeple dava açılır, hangi süreler işler, nafaka ve tazminat nasıl belirlenir, velayet neye göre verilir ve mallar nasıl paylaşılır.
Tazminat ve nafaka talepleri, boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde ileri sürülmezse zamanaşımına uğrar (TMK m.178). Durumunuzu değerlendirmek için iletişime geçebilirsiniz.
Hangi Sebeple Dava Açılır?
Kısa cevap: Kanun özel ve genel boşanma sebeplerini ayırır. Özel sebepler zina, hayata kast ve onur kırıcı davranış, suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme, terk ile akıl hastalığıdır. Genel sebep ise evlilik birliğinin temelinden sarsılmasıdır ve uygulamada davaların büyük çoğunluğu bu sebebe dayanır.
Süreler bakımından en çok gözden kaçan nokta, zina ile onur kırıcı davranışta işleyen altı aylık hak düşürücü süredir. Ayrıca her iki sebepte de affeden tarafın dava hakkı yoktur; affın varlığı çoğu zaman mesajlaşma kayıtları üzerinden tartışılır. Anlaşmalı ve çekişmeli süreçlerin ayrıntıları için Ataşehir anlaşmalı boşanma ve Ataşehir çekişmeli boşanma sayfalarımıza bakabilirsiniz.
Yargılama Nasıl İşler?
Boşanma yargılamasının ispat rejimi genel hukuk yargılamasından ayrılır. Bu farklar, dosyanın nasıl kurulacağını doğrudan belirler.
Boşanma davasının seyri
Nafaka, Tazminat ve Süreler
Kısa cevap: Yoksulluk nafakası için yoksulluğa düşmek ve kusurun daha ağır olmaması aranır; nafaka süresizdir ve yükümlünün kusuru aranmaz (TMK m.175). Maddî tazminat kusursuz veya daha az kusurlu tarafa, manevî tazminat ise kişilik hakkı zedelenen tarafa aittir (m.174).
Nafaka türlerini karıştırmamak gerekir: tedbir nafakası dava süresince, iştirak nafakası çocuk için, yoksulluk nafakası ise eş için ödenir. Üçünün şartları ve sona erme sebepleri farklıdır; ayrıntılar için Ataşehir nafaka davası avukatı sayfamıza bakabilirsiniz.
Velayet ve Çocukla Kişisel İlişki
Velayette tek ölçüt çocuğun yararıdır. Hâkim, velayetin kendisine verilmediği eşin çocukla kişisel ilişkisini düzenlerken çocuğun özellikle sağlık, eğitim ve ahlâk bakımından yararlarını esas tutar; bu eş çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır (TMK m.182).
24 Kasım 2021 tarihli 7343 sayılı Kanun’la eklenen fıkra, kararın kâğıt üzerinde kalmasını önlemeye yöneliktir: mahkeme, kararında kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerinin yerine getirilmemesi hâlinde, çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayetin değiştirilebileceğini ihtar eder. Ayrıntılar için Ataşehir velayet davası ve çocukla kişisel ilişki sayfalarımıza bakabilirsiniz.
Mal Rejiminin Tasfiyesi
Kısa cevap: Yasal rejim edinilmiş mallara katılmadır (TMK m.202). Tasfiyede her eş, diğer eşe ait artık değerin yarısı üzerinde hak sahibidir (m.236). Boşanmada mal rejimi dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer (m.225).
Uygulamada en sık karşılaşılan iki hata şudur. Birincisi, mal rejiminin karar tarihinde sona erdiğinin sanılmasıdır; oysa belirleyici olan dava tarihidir. İkincisi, kusurun mal paylaşımını doğrudan etkilediğinin düşünülmesidir; oysa kusurun katılma alacağına etkisi yalnızca zina veya hayata kast hâlleriyle sınırlıdır.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Görevli mahkeme aile mahkemesidir. Yetki bakımından kanun iki seçenek tanır: eşlerden birinin yerleşim yeri ya da davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesi (TMK m.168). Ataşehir’in ayrı adliyesi bulunmadığından dosyalar Kartal’daki İstanbul Anadolu Adliyesi‘nde görülür.
Dosyanız Değerlendirilirken Nelere Bakılır?
İlk başlık sebep ve süredir: hangi sebebe dayanılacak, özel sebeplerde altı aylık hak düşürücü süre işlemiş mi, af niteliğinde davranış var mı. İkincisi kusur dağılımıdır — tazminat ve yoksulluk nafakasının kaderini bu belirler.
Üçüncüsü çocuktur: velayet talebi hangi somut olgulara dayandırılacak, kişisel ilişki nasıl kurgulanacak. Dördüncüsü malvarlığıdır; dava tarihi itibarıyla hangi mallar edinilmiş mal sayılıyor, kişisel mal iddiası ispatlanabiliyor mu, ziynet eşyası talebi var mı. Son olarak takvim: boşanmadan doğan dava hakları bir yılda zamanaşımına uğradığından talepler zamanında ileri sürülmelidir.
Dava tarihinden sonra edinilen mallar tasfiyeye girmez; bu nedenle davanın açılma zamanı malvarlığı bakımından doğrudan sonuç doğurur. Çalışkan Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Boşanma avukatı hangi davalara bakar?
Aile hukuku tek bir davadan ibaret değildir. Başlıca başlıklar: anlaşmalı ve çekişmeli boşanma, tedbir, iştirak ve yoksulluk nafakası ile nafakanın artırılması veya kaldırılması, velayet ve velayetin değiştirilmesi, çocukla kişisel ilişki kurulması, maddî ve manevî tazminat, mal rejiminin tasfiyesi (katılma alacağı, değer artış payı), aile konutu şerhi, ziynet eşyası alacağı ve 6284 sayılı Kanun kapsamındaki koruyucu ve önleyici tedbirler.
Anlaşmalı boşanma için şartlar neler?
İki temel şart vardır. Birincisi evliliğin en az bir yıl sürmüş olması ve eşlerin birlikte başvurması ya da birinin diğerinin davasını kabul etmesidir. İkincisi usule ilişkindir: hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve boşanmanın malî sonuçları ile çocukların durumu hususunda taraflarca kabul edilecek düzenlemeyi uygun bulması şarttır (TMK m.166/3). Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatlerini gözeterek bu anlaşmada değişiklik yapabilir.
Davam reddedildi, ne zaman yeniden açabilirim?
Bu süre yakın zamanda kısaldı. Boşanma sebeplerinden herhangi biriyle açılmış davanın reddine karar verilmesi ve bu kararın kesinleştiği tarihten başlayarak bir yıl geçmesi hâlinde, her ne sebeple olursa olsun ortak hayat yeniden kurulamamışsa evlilik birliği temelden sarsılmış sayılır ve eşlerden birinin istemi üzerine boşanmaya karar verilir (TMK m.166/4). Bu süre 14 Kasım 2024 tarihli 7532 sayılı Kanun’un 13. maddesiyle üç yıldan bir yıla indirilmiştir.
Zina sebebiyle dava açmanın süresi var mı?
Evet ve iki ayrı süre işler: davaya hakkı olan eşin boşanma sebebini öğrenmesinden başlayarak altı ay ve her hâlde zina eyleminin üzerinden beş yıl geçmekle dava hakkı düşer. Ayrıca kanun açıkça belirtir: affeden tarafın dava hakkı yoktur (TMK m.161). Aynı süreler hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış sebebi için de geçerlidir (m.162).
Terk sebebiyle boşanma nasıl işler?
Üç unsur birlikte aranır: ayrılığın en az altı ay sürmüş ve devam ediyor olması, ihtar çekilmiş olması ve ihtarın sonuçsuz kalması. İhtar, davaya hakkı olan eşin istemi üzerine hâkim veya noter tarafından, esası incelenmeden yapılır ve terk eden eşe iki ay içinde ortak konuta dönmesi gerektiği bildirilir (TMK m.164). Ayrıca diğerini konutu terk etmeye zorlayan ya da dönmesini engelleyen eş de terk etmiş sayılır.
Yoksulluk nafakası süresiz mi?
Kanun metni açıktır: boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer taraftan malî gücü oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir ve nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz (TMK m.175). Ancak irat biçiminde ödenen nafaka, alacaklının yeniden evlenmesi ya da taraflardan birinin ölümü hâlinde kendiliğinden kalkar; evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğun ortadan kalkması veya haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde ise mahkeme kararıyla kaldırılabilir (m.176).
Maddî ve manevî tazminat farkı nedir?
Maddî tazminat, mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu tarafın, kusurlu taraftan istediği tazminattır. Manevî tazminat ise boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan tarafın talebidir (TMK m.174). Önemli bir usul farkı vardır: manevî tazminatın irat biçiminde ödenmesine karar verilemez (m.176).
Boşandıktan sonra tazminat ve nafaka isteyebilir miyim?
Süre sınırlıdır: evliliğin boşanma sebebiyle sona ermesinden doğan dava hakları, boşanma hükmünün kesinleşmesinin üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (TMK m.178). Bu nedenle tazminat ve nafaka taleplerinin boşanma davasıyla birlikte ileri sürülmesi ya da en geç bir yıl içinde dava edilmesi gerekir.
Mal paylaşımı nasıl yapılır?
Yasal rejim edinilmiş mallara katılmadır (TMK m.202). Tasfiyede her eş, diğer eşe ait artık değerin yarısı üzerinde hak sahibi olur ve alacaklar takas edilir (m.236/1). Kritik bir ayrıntı: boşanma hâlinde mal rejimi karar tarihinden değil, dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer (m.225) — dava tarihinden sonra edinilen mallar tasfiyeye girmez.
Kusurlu eş mal paylaşımından pay alamaz mı?
Kural olarak kusur mal rejimini etkilemez; ancak iki istisna vardır. Zina veya hayata kast nedeniyle boşanma hâlinde hâkim, kusurlu eşin artık değerdeki pay oranının hakkaniyete uygun olarak azaltılmasına veya kaldırılmasına karar verebilir (TMK m.236/2). Bunun dışındaki kusur hâlleri tazminat ve nafakayı etkiler, katılma alacağını değil.
Velayet neye göre belirlenir?
Belirleyici ölçüt çocuğun yararıdır. Hâkim, velayetin kullanılması kendisine verilmeyen eşin çocuk ile kişisel ilişkisini düzenlerken çocuğun özellikle sağlık, eğitim ve ahlâk bakımından yararlarını esas tutar; bu eş çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır (TMK m.182). Uygulamada sosyal inceleme raporu, çocuğun yaşı ve idrak gücüne göre dinlenmesi belirleyici olur.
Kişisel ilişki kararına uyulmazsa ne olur?
24 Kasım 2021 tarihli 7343 sayılı Kanun’la eklenen hüküm bu konuda doğrudan bir yaptırım öngörür: mahkeme, kararında kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerinin yerine getirilmemesi hâlinde, çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayetin değiştirilebileceğini ihtar eder (TMK m.182/2). Yani kararın ihlali, velayetin değişmesi riskini doğurur.
Boşanma davasında ikrar veya yemin geçerli mi?
Hayır. Bu davalarda ispat rejimi genel yargılamadan ayrılır: hâkim, olguların varlığına vicdanen kanaat getirmedikçe bunları ispatlanmış sayamaz; taraflara yemin öneremez; tarafların her türlü ikrarları hâkimi bağlamaz ve hâkim kanıtları serbestçe takdir eder (TMK m.184). Anlaşmalı boşanmada ise ikrarın hâkimi bağlamayacağı kuralı uygulanmaz (m.166/3).
Dava nerede açılır, Ataşehir’de nereye gidilir?
Yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir (TMK m.168). Görevli mahkeme aile mahkemesidir. Ataşehir’in ayrı bir adliyesi bulunmadığından dosyalar Kartal’daki İstanbul Anadolu Adliyesi‘nde görülür.
Dava sırasında nafaka ve barınma nasıl çözülür?
Boşanma veya ayrılık davası açılınca hâkim, davanın devamı süresince gerekli olan ve özellikle eşlerin barınmasına, geçimine, eşlerin mallarının yönetimine ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri resen alır (TMK m.169). Tedbir nafakası bu kapsamda, talep beklenmeksizin karara bağlanabilir.
Yazar Hakkında
Av. Burakhan Çalışkan, İstanbul Barosu’na kayıtlı avukat olarak Kartal’daki bürosunda aile hukuku dosyalarını takip etmektedir. Ataşehir ve çevre ilçelerden gelen dosyalarda; anlaşmalı ve çekişmeli boşanma davalarından nafaka ve tazminat taleplerine, velayet ve kişisel ilişki uyuşmazlıklarından mal rejiminin tasfiyesine kadar sürecin bütün aşamalarında müvekkillerini temsil etmektedir. İletişim: 0 506 976 23 55 — Cevizli Mahallesi, Ulubey Sokak, No: 4A D: 46, Kartal/İstanbul.
Kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — mevzuat.gov.tr (m.161-169, 174-179, 182, 184, 202, 224-226, 236)
- 7532 sayılı Kanun (14/11/2024) — TMK m.166/4 değişikliği
- 7343 sayılı Kanun (24/11/2021) — TMK m.182 ihtar zorunluluğu
- 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun — mevzuat.gov.tr
- Adalet Bakanlığı — adalet.gov.tr
Hukuki Sorumluluk Reddi
Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup güncel mevzuat ve yerleşik hukuki uygulama esas alınarak kaleme alınmıştır. İçerikte yer alan değerlendirmeler, somut olayın kendine özgü koşullarına göre farklılık gösterebilecek genel nitelikte açıklamalardır ve hiçbir şekilde hukuki tavsiye niteliği taşımaz, avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Mevzuat ve içtihatlar zaman içinde değişebileceğinden, somut bir hukuki sorun hakkında adım atmadan önce alanında yetkili bir avukata danışılması önerilir.
