Kısa cevap: Hayvan zehirleme cezası, 14 Temmuz 2021’den sonraki olaylarda TCK 151’deki mala zarar verme suçuna göre değil, 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu’nun 28/A-2 maddesine göre belirlenir: komşunun kedisini veya köpeğini zehirleyerek kasten öldüren kişi 6 aydan 4 yıla kadar hapis cezasıyla yargılanır. Birden fazla hayvan aynı anda zehirlenmişse ceza yarı oranında artırılır; hayvan sahibi ayrıca tazminat isteyebilir.
- 7332 sayılı Kanun TCK 151/2’yi kaldırdı; Yargıtay sahipli hayvanın artık mal değil can olarak kabul edildiğini belirtiyor.
- Tek hayvanı zehirleyerek öldürmenin cezası 6 ay–4 yıl, aynı anda birden fazla hayvanda 9 ay–6 yıl hapistir.
- Sahipli hayvan başkası tarafından zehirlendiyse sahibinin şikâyeti soruşturmayı başlatmaya yeter.
- Mahkûmiyet için ölümün zehirlenmeden kaynaklandığı ve zehri sanığın bıraktığı ayrı ayrı ispatlanmalıdır.
- Hayvan bedeli ve veteriner giderleri istenebilir; manevi tazminatta Yargıtay daireleri farklı sonuçlara ulaşmıştır.
Komşunun hayvanını zehirlemek, hayvan sahiplerinin en sık karşılaştığı ve en çok yanlış bilinen hayvana karşı suçlardandır. Bu yazıda hayvan zehirleme cezasını, mala zarar verme ile ilişkisini, ispatı, artırımı ve tazminatı güncel mevzuat ve Yargıtay kararlarıyla anlatıyoruz. Genel ceza tablosu için hayvana eziyet ve hayvan öldürmenin cezası rehberimize bakabilirsiniz.
Ölüm sonrası inceleme yapılmadan ölü gömülür veya yakılırsa zehirlenme bir daha ispatlanamayabilir; kamera kayıtları da kısa sürede silinir. Somut olayınızı vakit kaybetmeden birlikte değerlendirelim.
Hayvan zehirleme cezası nedir?
Hayvan zehirleme, bir ev hayvanını veya evcil hayvanı kasten öldürmek amacıyla ona zehirli madde yedirmektir ve 5199 sayılı Kanun’un 28/A-2 maddesindeki kasten öldürme suçunu oluşturur. Bu suçun cezası 6 aydan 4 yıla kadar hapistir. Kanun ayrıca sahipsiz sokak hayvanlarını da “evcil hayvan” kavramına dahil eder.
Kanun metni şöyledir: “12 nci madde kapsamındaki hayvan kesimleri ile 13 üncü maddenin birinci, ikinci ve üçüncü fıkrasında belirtilen hususlar dışında bir ev hayvanını veya evcil hayvanı kasten öldüren kişi altı aydan dört yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.” (5199 s.K. m.28/A-2). Kesim ve ötanazi gibi kanuni istisnalar dışında zehirleme yoluyla öldürmenin bu kapsam dışında kalmasını sağlayan bir hüküm yoktur. Kanunun tam metnine Mevzuat Bilgi Sistemi’ndeki 5199 sayılı Kanun üzerinden ulaşabilirsiniz.
Suçu hayvanın sahibinin kendisi işlemişse de ceza uygulanır; 28/A, sahibi tarafından işlenen suçları açıkça kapsamına alır.
Komşunun hayvanını zehirlemek mala zarar verme mi, hayvan öldürme mi?
Kısa Cevap: Komşunun hayvanını zehirlemek, 14 Temmuz 2021’den sonra işlenmişse mala zarar verme değil, 5199 sayılı Kanun’daki hayvan öldürme suçudur. 7332 sayılı Kanun’un 17. maddesi, sahipli hayvanı öldürmeyi mala zarar verme sayan TCK 151/2’yi yürürlükten kaldırmış; TCK 151/1 artık yalnız cansız mallar için uygulanır.
Eski düzende başkasına ait bir hayvanı haksız yere öldürmek, mala zarar vermenin özel bir türüydü. Bugün TCK 151 yalnız “Başkasının taşınır veya taşınmaz malını” yıkma, tahrip etme, yok etme veya kullanılamaz hâle getirmeyi cezalandırır ve ikinci fıkrası “Mülga” olarak durur. Yargıtay da bu değişikliği, sahipli hayvanın “mal (eşya) olmaktan çıkartılıp, can olarak kabul” edilmesi şeklinde açıklamaktadır.
Yargıtay 2. Ceza Dairesi’nin 14.03.2024 tarihli, 2021/12839 Esas, 2024/4313 Karar sayılı kararı bu geçişin pratikteki etkisini gösterir. Sanığın katılana ait köpeği silahla ateş ederek öldürdüğü 2021 öncesi olayda Daire, suç tarihinde daha lehe olan TCK 151/1’in uygulanmasını isabetli bulmuş; ancak mala zarar verme suçu uzlaştırma kapsamında olduğundan uzlaştırma yapılmadan hüküm kurulmasını bozma sebebi saymıştır. 2021 sonrası olaylarda ise 28/A suçları için 5199 sayılı Kanun’da uzlaştırmaya ilişkin açık hüküm bulunmadığından CMK 253/2 uyarınca uzlaştırma yoluna gidilmez.
TCK 151 bugün yalnız hayvanın yanında başka bir mala zarar verildiğinde gündeme gelir; örneğin zehirli yemi bırakmak için kırılan bir bahçe kapısı ayrıca değerlendirilir.
Zehirleme hem acı çektirme hem öldürme sayılırsa iki ceza mı verilir?
Zehirleme sonucu ölen hayvan için kural olarak tek ceza verilir. Zehirlenen hayvan ölmeden önce acı çekmiş olsa bile, tek bir fiille birden fazla farklı suç oluşmuşsa TCK 44’teki fikri içtima kuralı uygulanır ve fail en ağır cezayı gerektiren suçtan cezalandırılır. 28/A-2’deki öldürme suçunun üst sınırı (4 yıl), işkence suçunun üst sınırından (3 yıl) yüksektir.
TCK 44 şöyledir: “İşlediği bir fiil ile birden fazla farklı suçun oluşmasına sebebiyet veren kişi, bunlardan en ağır cezayı gerektiren suçtan dolayı cezalandırılır.” Zehirlemeden ayrı olarak hayvana eziyet edilmişse bu ayrı bir fiil olarak değerlendirilebilir.
5199 sayılı Kanun m.28/A’daki bir başka suç tipi olan hayvan dövüştürmenin cezası ayrı bir yazıda ele alınmıştır.
Birden fazla hayvan zehirlenirse ceza ne kadar artar?
Birden fazla hayvanın aynı anda zehirlenmesi, 5199 sayılı Kanun’un 28/A-6 maddesine göre cezayı yarı oranında artırır. Kanundaki ifade şudur: “Maddede düzenlenen suçların birden fazla hayvana karşı aynı anda işlenmesi durumunda verilecek ceza yarı oranında artırılır.” Böylece ceza aralığı 9 aydan 6 yıla kadar çıkar.
Artırımın şartı “aynı anda” işlenmedir: bir sokağa bırakılan zehirli yemle birkaç kedinin birlikte ölmesi bu kapsamdadır. Farklı günlerde ayrı ayrı zehirleme yapılmışsa artırım hükmü değil, fiillerin ayrı suçlar mı yoksa zincirleme suç mu sayılacağı tartışılır. Aşağıdaki tablo, birincil kaynaklardan derlenmiş temel ihtimalleri gösterir.
Örnek hesap: Aynı gece bırakılan zehirli yem sonucu üç kedinin öldüğünü ve mahkemenin temel cezayı 1 yıl olarak belirlediğini varsayalım. 28/A-6 uyarınca yarı oranında artırımla ceza 1 yıl 6 ay olur; TCK 62 uyarınca altıda bir takdiri indirim uygulanırsa sonuç 1 yıl 3 ay hapis olur. Bu süre iki yılı aşmadığından, sanık daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamışsa ve hayvan sahiplerinin zararı tamamen giderilmişse hükmün açıklanmasının geri bırakılması (CMK 231/5-6) değerlendirilebilir. Rakamlar yalnız örnektir; temel cezayı mahkeme somut olaya göre belirler.
Hayvan zehirleme soruşturması nasıl başlar? Şikâyet mi, müdürlük başvurusu mu?
Hayvan zehirleme soruşturması üç yoldan biriyle başlar: Tarım ve Orman Bakanlığı il veya ilçe müdürlüğünün Cumhuriyet başsavcılığına yazılı başvurusu, suçüstü hâli ya da sahipli hayvanın başka biri tarafından öldürülmesi durumunda hayvan sahibinin şikâyeti. Kanun müdürlük başvurusunu açıkça “muhakeme şartı” olarak nitelendirir.
Sahipli hayvan, 7527 sayılı Kanun’la değişik m.3/j’ye göre bakımı ve aşıları yapılan ve Bakanlık veri tabanına kaydedilen ev hayvanıdır. Kaydı bulunmayan bir hayvanda sahibin şikâyet yolunun tartışılabileceği göz önünde tutularak müdürlüğe de ayrıca başvurmak ihtiyatlı bir yoldur. Dilekçenin içeriği ve başvuru adımları için hayvana eziyet şikâyeti nasıl yapılır rehberimize bakabilirsiniz. Hayvan sahibi kovuşturma aşamasında suçtan doğrudan zarar gören sıfatıyla davaya katılabilir.
Hayvan zehirlemesi nasıl ispatlanır?
Hayvan zehirlemesinin ispatı iki ayrı soruya cevap verilmesini gerektirir: hayvan gerçekten zehirlenerek mi öldü ve zehri bırakan sanık mı? Birincisi veteriner raporu, ölüm sonrası inceleme (nekropsi) ve laboratuvarda yapılan toksikolojik analizle; ikincisi kamera kaydı, tanık, husumet ve olay zamanına ilişkin delillerle kanıtlanır.
Zehirlenme şüphesinde delil toplama sırası
Delillerin yetersiz kalması mahkûmiyetin önündeki en büyük engeldir. Yargıtay 15. Ceza Dairesi’nin 31.03.2015 tarihli, 2014/7959 Esas, 2015/22721 Karar sayılı kararında sanığın beş köpeği zehirleyerek öldürdüğü iddia edilmiş; Daire “katılanın soyut iddiası dışında” cezalandırmaya yeter kesin ve inandırıcı delil bulunmadığı gerekçesiyle beraat kararını onamıştır. Karar 7332 öncesi dönemde, mala zarar verme suçu kapsamında verilmiştir; ancak ispat ölçüsü bakımından bugün de yol gösterir.
Hayvan sahibi tazminat alabilir mi?
Hayvanı zehirlenen kişi, faile karşı Türk Borçlar Kanunu’nun 49. maddesine dayanarak maddi tazminat isteyebilir. Maddi tazminat hayvanın değerini, veteriner ve tedavi giderlerini, ölüm sonrası inceleme masraflarını ve defin giderlerini kapsar. Manevi tazminat ise TBK 58’e dayanır ve Yargıtay daireleri bu konuda farklı sonuçlara ulaşmıştır.
TBK 49/1 şöyledir: “Kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren, bu zararı gidermekle yükümlüdür.” Zararı ve kusuru ispat yükü hayvan sahibindedir (TBK 50/1); zarar miktarı tam ispatlanamıyorsa hâkim hakkaniyete uygun bir miktar belirler (TBK 50/2). Bu nedenle hayvanın alış belgesi, yaşı, cinsi, eğitimi ve tüm giderlerin faturaları saklanmalıdır. Hükümlerin tam metni Türk Borçlar Kanunu metninde yer alır.
Manevi tazminatta Yargıtay daireleri neden ayrışıyor?
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi’nin 10.11.2014 tarihli, 2014/11340 Esas, 2014/14928 Karar sayılı kararında davacının köpeği tüfekle vurularak öldürülmüştü. Daire, hayvanın uğradığı zararın kişinin “sosyal, fiziki ve kişilik değerlerine saldırı oluşturacak nitelikte bir eylem olarak benimsenemez” olduğunu belirterek manevi tazminata hükmedilmesini bozmuştur.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi’nin 04.04.2019 tarihli, 2018/2510 Esas, 2019/2995 Karar sayılı kararında ise davacının altı yıldır beslediği köpeği, davalının başıboş bıraktığı köpeklerin saldırısıyla ölmüştü. İlk derece mahkemesi hayvan tutucusunun sorumluluğuna dayanarak 5.000 TL manevi tazminata hükmetmiş; Daire davalının bu yöndeki itirazlarını reddederek hükmü yalnız vekâlet ücreti bakımından düzelterek onamıştır. İki karar da 7332 sayılı Kanun’dan önce verilmiştir; sahipli hayvanın “can” olarak kabul edilmesinin hukuk dairelerinin yaklaşımını değiştirip değiştirmediğini gösteren, tam metnini doğrulayabildiğimiz yeni bir karara ulaşamadık.
Hayvan zehirleme tazminat davası ne zaman açılmalı?
Hayvan zehirleme nedeniyle tazminat davası, TBK 72 uyarınca zararı ve faili öğrenmeden itibaren iki yıl, her hâlde fiilden itibaren on yıl içinde açılmalıdır. Ancak fiil daha uzun ceza zamanaşımına tabi bir suç oluşturuyorsa o süre uygulanır. Tek hayvanın öldürülmesinde ceza zamanaşımı 8 yıldır (TCK 66/1-e).
Birden fazla hayvanın aynı anda öldürülmesinde artırımla üst sınır 6 yıla çıktığından, TCK 66/3 ile birlikte okunduğunda zamanaşımı 15 yıla (TCK 66/1-d) yükselebilir.
Hayvan zehirleme dosyalarında sık yapılan hatalar nelerdir?
Hayvan zehirleme dosyalarında hakların kaybedilmesinin başlıca nedeni, ilk saatlerde delillerin korunmaması ve şikâyetin eksik yapılmasıdır. Ölüm sonrası inceleme yapılmadan geçen her gün, kamera kayıtlarının silinmesi ve giderlerin belgelenmemesi hem ceza dosyasını hem tazminat talebini zayıflatır. Dosyalarda en sık karşılaşılan hatalar şunlardır:
- Ölüyü hemen gömmek: Ölüm sonrası inceleme yapılmazsa ölümün zehirlenmeden kaynaklandığı ispatlanamayabilir.
- Yalnız sözlü bildirim: Şikâyetin yazılı yapılmaması ve sahiplik belgelerinin eklenmemesi soruşturma şartı tartışmasına yol açabilir.
- Şüpheliyi sosyal medyada adıyla suçlamak: Delilsiz suçlama, şikâyetçinin kendisi hakkında hakaret veya iftira suçlamasıyla karşılaşmasına neden olabilir.
- Giderleri belgelememek: Fatura ve rapor saklanmazsa maddi tazminat miktarı ispatlanamaz.
Sonuç ve değerlendirme
Hayvan zehirleme cezası, 2021 sonrası olaylarda TCK 151 değil 5199 sayılı Kanun’un 28/A-2 maddesine göre belirlenir ve 6 ay–4 yıl hapis, aynı anda birden fazla hayvanda 9 ay–6 yıl hapis öngörür. Mahkûmiyet, ölümün zehirlenmeden kaynaklandığının ve zehri sanığın bıraktığının ispatına bağlıdır; manevi tazminatta ise Yargıtay daireleri farklı kararlar vermiştir. Konuyla ilgili diğer yazılar için makaleler dizinimize göz atabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Komşum kedimi veya köpeğimi zehirledi, ilk ne yapmalıyım?
Hayvanınız yaşıyorsa hemen veterinere götürün ve tüm kayıtları saklayın. Öldüyse ölüsünü gömmeden veya yaktırmadan kolluğa ya da savcılığa bildirin ve ölüm sonrası inceleme isteyin. Şüpheli yeme dokunmadan fotoğraflayın, kamera kayıtlarını hemen isteyin ve sahiplik belgelerinizle birlikte şikâyetinizi yazılı yapın.
Sokak kedilerini veya köpeklerini zehirlemenin cezası var mı?
Evet. 5199 sayılı Kanun sahipsiz hayvanı da evcil hayvan sayar; sokak kedisi ve köpeği 28/A-2 kapsamındadır ve kasten öldürmenin cezası 6 aydan 4 yıla kadar hapistir. Aynı anda birden fazla hayvan zehirlenmişse ceza yarı oranında artırılır. Sahibi olmadığından soruşturma çoğunlukla il veya ilçe tarım ve orman müdürlüğünün başvurusuyla başlar.
Zehirleme kanıtlanamazsa ne olur?
Ölüm nedeninin zehirlenme olduğu ve zehri sanığın bıraktığı her türlü şüpheden uzak delillerle ispatlanamazsa beraat kararı verilir. Yargıtay 15. Ceza Dairesi, beş köpeğin zehirlendiği iddiasında katılanın soyut iddiası dışında delil bulunmadığı için verilen beraat kararını onamıştır. Bu yüzden veteriner raporu ve kamera kaydı belirleyicidir.
Hayvanımın ölümü için manevi tazminat alabilir miyim?
Bu konuda Yargıtay daireleri arasında farklı kararlar vardır. 4. Hukuk Dairesi köpeğin vurularak öldürülmesinde manevi tazminatı kabul etmemiş, 3. Hukuk Dairesi ise köpeği başka köpeklerce öldürülen sahibe verilen 5.000 TL manevi tazminatı onamıştır. Talep, hayvanla kurulan bağın ve ihlalin ağırlığının somut delillerle anlatılmasına bağlıdır.
Olay 14 Temmuz 2021’den önceyse hangi kanun uygulanır?
Zehirleme 14.07.2021’den önce gerçekleştiyse olay tarihinde yürürlükteki TCK 151 ile güncel 5199 m.28/A karşılaştırılır ve TCK 7/2 uyarınca failin lehine olan hüküm uygulanır. Yargıtay bu dönemdeki köpek öldürme olaylarında çoğunlukla mala zarar verme hükümlerini uygulamış ve uzlaştırma yapılmasını zorunlu saymıştır.
Bahçeye bırakılan zehirli yemi komşunun hayvanı yerse suç oluşur mu?
28/A-2 kasten öldürmeyi cezalandırır; taksirle hayvan öldürme bu maddede suç olarak düzenlenmemiştir. Ancak fail, başka hayvanların yemi yiyeceğini öngördüğü hâlde bırakmışsa olası kast (TCK 21/2) tartışılır ve temel ceza üçte birden yarıya kadar indirilerek mahkûmiyet kurulabilir. Hukuki tazminat sorumluluğu ise ayrıca doğabilir.
Şikâyetin hangi yolla yapılacağı, eldeki delillerin yeterliliği ve tazminat talebinin kapsamı her olayda farklıdır. Elinizdeki belgelerle bir değerlendirme yapabiliriz.
Yazar Hakkında
Av. Burakhan Çalışkan, Kartal’daki Çalışkan Hukuk Bürosu’nda ceza hukuku alanında çalışmaktadır. Hayvan zehirleme dosyaları, 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu’ndaki adli cezaların yanında ispat hukuku ve haksız fiilden doğan tazminat sorunlarını birlikte içerir. Büro, bu tür dosyalarda suçtan zarar gören hayvan sahiplerinin şikâyet ve katılma süreçlerinde, şüpheli ve sanıkların ise savunmasında görev almaktadır. Bu yazı, güncel kanun metinleri ile tam metni incelenen Yargıtay kararları esas alınarak hazırlanmıştır.
Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup güncel mevzuat ve yerleşik hukuki uygulama esas alınarak kaleme alınmıştır. İçerikte yer alan değerlendirmeler, somut olayın kendine özgü koşullarına göre farklılık gösterebilecek genel nitelikte açıklamalardır ve hiçbir şekilde hukuki tavsiye niteliği taşımaz, avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Mevzuat ve içtihatlar zaman içinde değişebileceğinden, somut bir hukuki sorun hakkında adım atmadan önce alanında yetkili bir avukata danışılması önerilir.
