Arkadaşa Uyuşturucu Vermek veya Birlikte Kullanmak Ticaret Sayılır mı? Karşılıksız Verme ve TCK 190 Ayrımı

📌 Kısa Cevap: TCK 188/3, uyuşturucuyu satanı olduğu kadar “başkalarına veren” kişiyi de on yıldan az olmamak üzere hapisle cezalandırır; bu hareket için para alınması şart değildir. Ancak arkadaşlarla birlikte kullanım amacıyla yapılan paylaşımlarda Yargıtay, devretme kastının şüpheye yer vermeyecek şekilde ispatlanamadığı dosyalarda eylemi kullanmak için bulundurma (TCK 191) olarak değerlendirebilmektedir. Kişinin kendi evinde arkadaşlarıyla madde kullanması ise tek başına TCK 190’daki kolaylaştırma suçunu oluşturmaz; bu suç için özel yer, donanım veya malzeme sağlama ve kolaylaştırma kastı aranır. Verilen kişi çocuksa ceza on beş yıldan az olamaz.

“Parasını almadım, sadece arkadaşıma verdim”, “Birlikte içtik, satış yapmadım”, “Ev benimdi ama herkes kendi maddesini getirdi” gibi savunmalar, uyuşturucu dosyalarında en sık karşılaşılan anlatımlardır. Bu olayların bir kısmı uyuşturucu ticareti, bir kısmı kullanmak için bulundurma, bir kısmı ise kullanmayı kolaylaştırma suçu olarak yargılanır. Aradaki fark; on yıldan az olmamak üzere hapis ile hükmün açıklanmasının geri bırakılması arasındaki farktır.

Bu rehberde “başkalarına verme” hareketinin kapsamını, birlikte kullanım ve ikram tartışmasında Yargıtay’daki görüş ayrılığını, TCK 190’daki kolaylaştırma suçunun unsurlarını ve bu üç suç arasındaki sınırı Yargıtay 10. ve 20. Ceza Dairesi kararlarıyla ele alıyoruz. Yalnızca hukuki nitelendirmeyi açıklıyoruz; uyuşturucu kullanımının sağlık ve hukuk bakımından ciddi riskler taşıdığını hatırlatırız. Seçimlik hareketlerin tamamı için uyuşturucu ticareti suçunun unsurları yazımıza bakabilirsiniz.

“Başkalarına verme” ne demektir?

TCK 188/3’te sayılan dokuz seçimlik hareketten biri “başkalarına verme”dir. Satıştan farkı, bedel alınmamasıdır; uyuşturucunun karşılıksız olarak başka bir kişinin zilyetliğine geçirilmesi bu hareketi oluşturur. Kanun koyucu, uyuşturucunun toplumda yayılmasını önlemek amacıyla bedelsiz devri de satışla aynı cezaya bağlamıştır. Bu nedenle “para almadım” savunması tek başına 188/3’ü ortadan kaldırmaz.

Buna karşılık TCK 191/1, kullanmak için uyuşturucu satın alan, kabul eden veya bulunduran ya da kullanan kişiyi iki yıldan beş yıla kadar hapisle cezalandırır ve bu maddede “verme” hareketi yer almaz. Sorun, birlikte kullanım sırasında maddenin bir kişiden diğerine geçtiği durumlarda ortaya çıkar: bu geçiş “başkalarına verme” mi, yoksa ortak kullanımın doğal bir parçası mıdır?

“Uyuşturucu ticareti yapma veya sağlama” ne demektir?

İddianamelerde, adli sicil kayıtlarında ve yargı kararlarında suçun adı çoğu zaman “uyuşturucu veya uyarıcı madde ticareti yapma veya sağlama” olarak geçer. Kanundaki madde başlığı ise “uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti”dir. Uygulamadaki “sağlama” ifadesi, satış dışındaki hareketleri, özellikle başkalarına bedelsiz vermeyi ve temin etmeyi de kapsadığını vurgular. Bu nedenle iddianamede “sağlama” ifadesinin yer alması, savcılığın eylemi para karşılığı satış olarak değil, başkasına uyuşturucu temin etme veya verme olarak nitelendirdiği anlamına gelebilir. Savunma da bu durumda satışın yokluğunu değil, devretme kastının yokluğunu ve birlikte kullanım olgusunu ispatlamaya yönelmelidir.

Birlikte kullanma: Yargıtay’daki iki yaklaşım

Arkadaşlarla birlikte uyuşturucu kullanılan olaylarda Yargıtay’ın kararlarında iki farklı yaklaşım görülür. Hangisinin uygulanacağı, somut olaydaki delillere ve özellikle maddeyi getiren kişinin devretme kastıyla hareket edip etmediğine bağlıdır.

Birinci yaklaşım: birlikte kullanım 191 kapsamındadır

Yargıtay 10. Ceza Dairesinin 13.06.2022 tarihli, 2020/10627 Esas, 2022/7656 Karar sayılı kararında, sanığın kullanmak için yanında bulundurduğu esrarı bir başka kişiyle birlikte içtiğini savunduğu, her ikisinin de idrar tahlillerinde madde kullandığının tespit edildiği bir olay incelenmiştir. Daire çoğunluğu; sanığın uyuşturucu temin ettiğine dair delil bulunmaması nedeniyle fiilin kullanmak için uyuşturucu madde bulundurma suçunu oluşturduğunu kabul ederek ticaretten kurulan mahkûmiyeti bozmuştur. Aynı kararda başka sanıklar yönünden de; elinde sigara şeklinde 0,016 gram ve iç çamaşırında 4,85 gram net esrar ele geçen sanığın maddeyi satma veya başkasına verme amacıyla bulundurduğuna dair kuşku sınırını aşan delil bulunmadığı, alıcı olduğu ileri sürülen tanığın mahkemede döndüğü soyut beyanının ise tek başına yeterli olmadığı belirtilmiştir (karar metni).

İkinci yaklaşım: ikram da “vermek”tir

Aynı kararda iki üye karşı oy kullanmıştır. Karşı oya göre; sanığın yanında getirdiği esrarı başkasıyla birlikte içmiş olması onun temin eden sıfatını ortadan kaldırmaz; “birlikte içme”den kasıt, her kullanıcının kendi adına temin ettiği maddeyi birbirine vermeden aynı ortamda içmesidir; ikram etmek de vermek kavramı içindedir. Karşı oy, aksi yorumun arkadaşlarına evinde uyuşturucu partisi verenlerin de 191 kapsamında değerlendirilmesi sonucunu doğuracağını ve TCK 191’de “başkasına verme, temin etme, ikram etme” hareketlerinin sayılmadığını vurgulamıştır.

Yargıtay 10. Ceza Dairesinin 06.01.2014 tarihli, 2013/14218 Esas, 2014/27 Karar sayılı kararı ise bu ayrımın bir delil takdiri meselesi olduğunu ortaya koyar. Metruk bir inşaatta arkadaşıyla esrar kullanırken yakalanan ve üzerindeki maddeden arkadaşına verdiğini beyan eden sanık hakkında, ilk derece mahkemesi eylemin ikram olarak nitelendirilemeyeceği gerekçesiyle 188/3’ten mahkûmiyet kurmuştu. Adalet Bakanlığı, olay öncesinde de kullanıcı olan iki arkadaşın birlikte kullanma eyleminin 191 kapsamında kaldığını ileri sürerek kanun yararına bozma istemişti. Daire; maddenin birlikte kullanmak amacıyla mı yoksa devretme kastıyla mı verildiğinin belirlenmesinin delillerin takdiriyle ilgili olduğunu, takdirde yanılgı iddiasıyla kanun yararına bozma yoluna gidilemeyeceğini belirterek istemi reddetmiştir (karar metni).

Bu iki karar birlikte değerlendirildiğinde uygulamadan çıkan sonuç şudur: birlikte kullanım olaylarında sonucu belirleyen, kanunun lafzından çok dosyadaki delillerin ilk derece ve istinaf aşamasında nasıl değerlendirildiğidir. Bu değerlendirme kesinleştikten sonra olağanüstü kanun yollarıyla düzeltilmesi zordur; bu nedenle savunmanın ilk derece ve istinaf aşamasında güçlü biçimde kurulması gerekir.

Olay türlerine göre değerlendirme

Tablodaki değerlendirmeler, Yargıtay kararlarındaki ölçütlere göre olası yönleri gösterir; her dosya kendi delilleriyle değerlendirilir. Çocuğa verme hâlinde cezanın alt sınırının on beş yıla çıktığını ve bu kuralın bedelsiz verme için de geçerli olduğunu özellikle vurgulamak gerekir. Ceza hesabının ayrıntısı için TCK 188 ceza tablosu yazımıza bakabilirsiniz.

TCK 190: Kullanmayı kolaylaştırma suçu

TCK 190/1’e göre uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını kolaylaştırmak için; özel yer, donanım veya malzeme sağlayan, kullananların yakalanmalarını zorlaştıracak önlemler alan veya kullanma yöntemleri konusunda başkalarına bilgi veren kişi beş yıldan on yıla kadar hapis ve bin günden on bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır. 190/2, uyuşturucu kullanılmasını alenen özendiren veya bu nitelikte yayın yapan kişiyi aynı cezayla yaptırıma bağlar. Suçun sağlık meslek mensuplarınca işlenmesi hâlinde ceza yarı oranında artırılır (190/3). Suçun ayrıntılı unsurları için TCK 190 kolaylaştırma ve özendirme rehberimize bakabilirsiniz.

Maddenin lafzındaki “kolaylaştırmak için” ifadesi, suçun özel kastla işlenebildiğini gösterir. Kişinin kendi evinde arkadaşlarıyla birlikte madde kullanması, evin “özel yer” olarak sağlandığı anlamına gelmez. Yargıtay bu konuda iki önemli karar vermiştir:

• Birlikte kullanmak 190 değildir. Yargıtay 20. Ceza Dairesinin 05.02.2019 tarihli, 2018/1286 Esas, 2019/692 Karar sayılı kararında, sanığın kendi ikametinde kullanıcı tanıklarla birlikte uyuşturucu kullanmaktan ibaret eyleminin 190/1’deki “kullanılmasını kolaylaştırma” özel kastıyla gerçekleşmediği, suçun manevi unsurunun oluşmadığı belirtilmiş ve kolaylaştırma suçundan kurulan mahkûmiyet bozulmuştur. Aynı kararda, alıcı olduğu ileri sürülen tanığın mahkemede döndüğü kolluk beyanına dayanılarak zincirleme suç artırımı yapılması ve kullanmak için bulundurma suçundan verilen önceki hükmün tekerrüre esas alınması da hukuka aykırı bulunmuştur (karar metni).
• Verip evde kullanılmasına izin vermek yalnız 188/3’tür. Yargıtay 10. Ceza Dairesinin 28.02.2014 tarihli, 2013/13007 Esas, 2014/1359 Karar sayılı kararında, evine gelen kişilere uyuşturucu vermek ve onların bu maddeleri evinde kullanmalarına rıza göstermekten ibaret eylemin sadece 188/3’teki suçu oluşturduğu, 190’daki “özel yer, donanım ve malzeme sağlama” niteliğinde olmadığı belirtilerek kolaylaştırma suçundan kurulan mahkûmiyet bozulmuştur. Aynı kararda, birden fazla kişiye ayrı ayrı uyuşturucu verilip verilmediğinin saptanarak zincirleme suç hükümlerinin tartışılması gerektiğine de işaret edilmiştir (karar metni).

Aynı yönde, Yargıtay 20. Ceza Dairesinin 08.07.2015 tarihli, 2015/2070 Esas, 2015/3232 Karar sayılı kararında, kendisine ait evin alt katındaki boş dükkânda diğer sanıklarla uyuşturucu kullanmak üzereyken yakalanan sanığın eyleminin bir bütün hâlinde kullanmak için bulundurma suçunu oluşturduğu, sanığın amacının kullanmayı kolaylaştırmak olmadığı belirtilerek 190’dan kurulan mahkûmiyet bozulmuştur. Aynı kararda, 191 kapsamındaki suçun daha önce verilen tedavi ve denetimli serbestlik tedbirinin infazı sırasında işlenip işlenmediğinin araştırılması; işlenmişse 191/5 uyarınca bu yeni eylemin ihlal nedeni sayılıp ayrı bir kovuşturma konusu yapılamayacağı ve davanın düşmesine karar verilmesi gerektiği de vurgulanmıştır (karar metni). Bu karar, mekânın sanığa ait olmasının tek başına “özel yer sağlama” anlamına gelmediğini açıkça gösterir.

Bu kararlar, uygulamada sık görülen bir hatayı önler: aynı olay nedeniyle hem 188/3’ten hem 190’dan ayrı ayrı mahkûmiyet kurulması. Maddeyi veren kişi bakımından suç 188/3’tür; 190 ancak kullanmayı kolaylaştırmaya yönelik özel bir yer, donanım veya malzemenin bu amaçla sağlandığı, yakalanmayı zorlaştıran önlemlerin alındığı ya da kullanım yöntemlerinin öğretildiği durumlarda ayrıca gündeme gelir.

191/8: Ticaret veya kolaylaştırma davası kullanmaya dönüşürse

TCK 191/8, yalnızca 188’den değil 190’dan açılan davalar için de geçerlidir: kovuşturma evresinde suçun münhasıran 191 kapsamına girdiği anlaşılırsa sanık hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilir. Yargıtay, bu kararın CMK 231’in genel şartları ve sanığın rızası aranmaksızın verilmesi gereken zorunlu bir karar olduğunu kabul etmektedir. Vasıf değişikliğinin usulü ve sonuçları için uyuşturucu ticareti kullanmaya dönüşür mü yazımıza bakabilirsiniz.

Delil ve savunma açısından önem taşıyan sorular

1. Maddeyi kim temin etti? Maddenin olaydaki kişilerden hangisine ait olduğu, kimin satın aldığı veya getirdiği.
2. Bedel kimden çıktı? Ortak para toplanıp toplanmadığı; bu durum devretme kastı ile ortak kullanım arasındaki ayrımda önemli bir veridir.
3. Madde nasıl tüketildi? Aynı sigaranın birlikte içilmesi ile ayrı ayrı paketlerin dağıtılması farklı sonuçlar doğurur.
4. Tahlil sonuçları ne gösteriyor? Olaydaki kişilerin kan ve idrarında etken madde bulunması, birlikte kullanım anlatımını destekleyebilir.
5. Beyanlar hangi koşulda alındı? Müdafisiz alınan kolluk ifadeleri CMK 148/4 uyarınca hâkim veya mahkeme huzurunda doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz; sonradan dönülen beyanlar başka delillerle desteklenmelidir.
6. Miktar ve paketleme: Tek içimlik veya birkaç günlük miktar ile çok sayıda paket arasındaki fark.
7. Verilen kişinin yaşı: Çocuğa verme iddiasında yaşın ve sanığın bu konudaki bilgisinin tespiti.

Kişisel kullanım miktarı ve paketleme delilinin değerlendirilmesi için kişisel kullanım miktarı ve hassas terazi ve paketleme delili rehberlerimize, kullanma ile bulundurma arasındaki farklar için bulundurmak ile kullanmak arasındaki farklar yazımıza bakabilirsiniz.

Kanun yolunda dikkat edilecek nokta

İlk derece mahkemesi birlikte kullanım savunmasını reddedip 188/3’ten mahkûmiyet kurmuşsa, bu değerlendirmeye yönelik itirazların istinaf ve temyiz dilekçelerinde ayrıntılı biçimde ileri sürülmesi gerekir. Yukarıda aktarılan 2013/14218 Esas, 2014/27 Karar sayılı kararda Yargıtay, maddenin birlikte kullanmak amacıyla mı devretme kastıyla mı verildiğinin delil takdirine ilişkin olduğunu ve takdirde yanılgı iddiasıyla kanun yararına bozma yoluna gidilemeyeceğini açıkça belirtmiştir. Başka bir deyişle hüküm kesinleştikten sonra bu tartışmayı yeniden açmak son derece güçtür. Dilekçelerde; diğer kullanıcıların dosyalarında verilen kararlar, tahlil sonuçları, ele geçen miktar ve maddenin tüketiliş biçimi somut olarak gösterilmeli; Yargıtay’ın birlikte kullanımı 191 kapsamında değerlendirdiği kararlara atıf yapılmalıdır.

Soruşturma aşamasında: kamu davasının açılmasının ertelenmesi

Birlikte kullanım olgusu soruşturma aşamasında ortaya konabilirse, Cumhuriyet savcısı eylemi baştan TCK 191 kapsamında değerlendirerek iddianame yerine 191/2 uyarınca, CMK 171’deki şartlar aranmaksızın beş yıl süreyle kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verebilir. Bu süre içinde en az bir yıl denetimli serbestlik tedbiri uygulanır (191/3); süre ihlalsiz geçerse kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir (191/7). Aynı olaydaki diğer kullanıcılar hakkında da çoğu zaman bu yönde işlem yapılır; onların dosyalarında verilen kararlar ve alınan ifadeler, ticaret iddiasıyla yargılanan kişi bakımından önemli bir delil kaynağıdır. Bu nedenle olaydaki tüm kişilerin ifadelerinin ve tahlil sonuçlarının dosyaya eksiksiz getirtilmesi talep edilmelidir.

Nitelikli hâller: madde türü ve yer

Başkalarına verme eylemi 188/3’teki temel suçu oluşturduğunda, 188’deki nitelikli hâller de bu eyleme uygulanır. 188/4-a uyarınca maddenin eroin, kokain, morfin, bazmorfin, sentetik kannabinoid ve türevleri, sentetik katinon ve türevleri, sentetik opioid ve türevleri veya amfetamin ve türevleri olması hâlinde ceza yarı oranında artırılır. 188/4-b uyarınca üçüncü fıkradaki fiillerin okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane gibi yerlerin sınırlarına iki yüz metreden yakın umumi veya umuma açık yerlerde işlenmesi hâlinde de ceza yarı oranında artırılır. Üç veya daha fazla kişinin birlikte hareket etmesi ise 188/5 uyarınca ayrı bir artırım sebebidir. Bu artırımlar, “sadece arkadaşıma verdim” anlatımının arkasındaki cezai riskin ne kadar yüksek olabileceğini gösterir. İlk kez yargılanan kişiler bakımından ceza aralıkları için ilk kez uyuşturucu ticaretinden yargılanan ne ceza alır yazımıza bakabilirsiniz.

Ailelerin bilmesi gerekenler

Gençler arasındaki “paylaşım” olayları, aileler tarafından çoğu zaman basit bir kullanım meselesi olarak görülür; oysa iddianame 188/3 üzerinden düzenlendiğinde ağır ceza mahkemesinde, on yıldan az olmamak üzere hapis istemiyle yargılama yapılır. Bu nedenle gözaltı aşamasında zorunlu müdafiin hazır bulunması, ifadenin müdafi ile görüşülmeden ayrıntılandırılmaması ve tahlil yapılmasının talep edilmesi önemlidir. Suçun cezası alt sınır itibarıyla beş yılı aştığından CMK 150/3 uyarınca soruşturma ve kovuşturmada müdafi görevlendirilmesi zorunludur. Tutuklama kararı verilmişse itiraz yolu için tutukluluk itiraz dilekçesi rehberimize bakabilirsiniz.

Birden fazla kişiye verme ve zincirleme suç

Bir kişinin farklı zamanlarda farklı arkadaşlarına uyuşturucu vermesi, ticaret kabul edildiği takdirde TCK 43’teki zincirleme suç hükümlerini gündeme getirir ve ceza dörtte birden dörtte üçe kadar artırılır. Yukarıda aktarılan 10. Ceza Dairesi kararında, birden fazla kişiye ayrı ayrı uyuşturucu verilip verilmediğinin saptanması gerektiği belirtilmiş; 20. Ceza Dairesi kararında ise sübutu ispatlanamayan bir verme eylemine dayanarak zincirleme suç artırımı yapılması hukuka aykırı bulunmuştur. Zincirleme suç artırımı, her bir verme eyleminin ayrı ayrı ispatlanmasını gerektirir. Seçimlik hareketlerde tek suç, zincirleme suç ve ayrı suç ayrımı için unsurlar rehberimize bakabilirsiniz.

Sık yapılan yanlış değerlendirmeler

• “Para almadıysam ticaret değildir.” 188/3’te “başkalarına verme” ayrı bir seçimlik harekettir; bedel aranmaz.
• “Birlikte içtiysek kesin 191’dir.” Yargıtay’da ikram ile vermenin aynı olduğunu savunan görüş de vardır; sonuç delil takdirine bağlıdır.
• “Evimde kullanılmasına izin verdim, 190’dan da yargılanırım.” Yargıtay, evde birlikte kullanmanın ve verip evde kullanılmasına izin vermenin 190 oluşturmadığını kabul etmektedir.
• “Arkadaşım 17 yaşındaydı ama ben vermedim, sadece birlikte içtik.” Çocuğa verme iddiasında ceza en az 15 yıldır; birlikte kullanım anlatımının delillerle desteklenmesi hayati önemdedir.
• “Kolluktaki ifadem değişmez.” Müdafisiz kolluk ifadesi mahkemede doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz; ancak çelişkili anlatımlar savunmanın güvenilirliğini zayıflatabilir.

Sonuç ve değerlendirme

Arkadaşa uyuşturucu vermek, para alınmasa bile TCK 188/3’teki “başkalarına verme” hareketi nedeniyle uyuşturucu ticareti suçunu oluşturabilir; verilen kişi çocuksa ceza on beş yıldan az olamaz. Buna karşılık birlikte kullanım olaylarında Yargıtay, devretme kastının şüpheye yer vermeyecek şekilde ispatlanamadığı dosyalarda eylemi kullanmak için bulundurma olarak değerlendirebilmekte; bu ayrımın delil takdirine bağlı olduğunu da vurgulamaktadır. Kendi evinde arkadaşlarıyla madde kullanmak veya verdiği maddenin evinde kullanılmasına izin vermek ise tek başına TCK 190’daki kolaylaştırma suçunu oluşturmaz. Kimin maddeyi temin ettiği, bedelin kimden çıktığı, maddenin nasıl tüketildiği ve beyanların hangi koşullarda alındığı, nitelendirmeyi doğrudan belirleyen sorulardır.

İlgili yazılarımız

Uyuşturucu Ticareti Suçunun Unsurları · Ticaretten 191’e Vasıf Değişikliği · TCK 190 Kolaylaştırma ve Özendirme · Bulundurmak ile Kullanmak Arasındaki Farklar · Kişisel Kullanım Miktarı · TCK 188 Ceza Tablosu · İlk Kez Yargılanan Ne Ceza Alır? · Uyuşturucu Suçları Bilgi Merkezi

Madde teslim edilmeden yakalanma hâlinde teşebbüs hükümleri uyuşturucu ticareti teşebbüs olur mu yazımızda açıklandı.

Satıcıyla alıcıyı buluşturan kişinin sorumluluğu için uyuşturucu satışına aracılık yazımızı inceleyebilirsiniz.

Esrar ile bonzai arasındaki ceza farkı için esrar ticareti cezası yazımıza bakabilirsiniz.

Uyuşturucunun 18 yaşından küçük birine verilmesinin sonuçları için çocuğa uyuşturucu vermek yazımızı inceleyebilirsiniz.

Arkadaşın kollukta verdiği ve sonradan değiştirdiği ifadenin nasıl değerlendirildiğini tanık veya alıcı beyanıyla uyuşturucu ticareti mahkûmiyeti yazımızda Yargıtay kararlarıyla anlattık.

Yazar Hakkında

Av. Burakhan Çalışkan, İstanbul Barosu’na kayıtlı olup ceza hukuku ve uyuşturucu suçları alanında savunma hizmeti vermektedir. Bu yazı, güncel mevzuat metinleri dikkate alınarak hazırlanmıştır.

Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup güncel mevzuat ve yerleşik hukuki uygulama esas alınarak kaleme alınmıştır. İçerikte yer alan değerlendirmeler, somut olayın kendine özgü koşullarına göre farklılık gösterebilecek genel nitelikte açıklamalardır ve hiçbir şekilde hukuki tavsiye niteliği taşımaz, avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Mevzuat ve içtihatlar zaman içinde değişebileceğinden, somut bir hukuki sorun hakkında adım atmadan önce alanında yetkili bir avukata danışılması önerilir.