Kısa cevap: Miras avukatı; mirasçılık belgesi, terekenin tespiti, mirasın reddi, tenkis, muris muvazaası, vasiyetnamenin iptali ve ortaklığın giderilmesi işlerini yürütür. Üç süre belirleyicidir: mirasın reddi üç ay (TMK m.606), tenkis davası bir yıl ve her hâlde on yıl (m.571). Saklı pay oranları ise altsoyda yarı, ana-babada dörtte bir, sağ kalan eşte tamamı veya dörtte üçtür (m.506).
Miras dosyalarında en sık yapılan hata, bütün uyuşmazlığı tek bir davaya sığdırmaya çalışmaktır. Oysa mirasçılık belgesi, ret, tenkis, muvazaa ve paylaşma birbirinden ayrı davalardır; hepsinin görevli mahkemesi, süresi ve ispat yükü farklıdır.
Bu sayfa Ataşehir’den gelen dosyalar için alanın tamamını ele alıyor: kim mirasçıdır, saklı pay nedir, miras nasıl reddedilir, sağlığındaki devirlere karşı ne yapılır ve tereke nasıl paylaşılır.
Süre içinde reddedilmeyen miras, borçlarıyla birlikte kayıtsız şartsız kazanılmış olur (TMK m.610). Terekenin borç durumunu değerlendirmek için iletişime geçebilirsiniz.
Miras Avukatı Hangi İşlere Bakar?
Kısa cevap: Miras hukuku üç öbekte toplanır: tespit işleri (mirasçılık belgesi, terekenin tespiti), koruyucu işler (mirasın reddi, terekenin korunması) ve çekişmeli davalar (tenkis, muris muvazaası, vasiyetnamenin iptali, ortaklığın giderilmesi).
Kimler Mirasçıdır?
Kısa cevap: Türk hukuku zümre sistemi uygular. Önce altsoy, yoksa ana ve baba, o da yoksa büyük ana ve büyük babalar mirasçı olur. Sağ kalan eş ise hangi zümre mirasçıysa onunla birlikte mirasçı olur.
Halefiyet kuralı çoğu zaman gözden kaçar: mirasbırakandan önce ölmüş bir çocuğun payı ortadan kalkmaz, her derecede halefiyet yoluyla kendi altsoyuna geçer. Bu nedenle torunlar da doğrudan mirasçı olabilir. Mirasçılık sıfatının belgelenmesi için veraset ilamı nasıl alınır yazımıza bakabilirsiniz.
Saklı Pay ve Tasarruf Özgürlüğünün Sınırı
Mirasbırakan malvarlığı üzerinde sınırsız tasarruf edemez. Kanun, belirli mirasçılara saklı pay tanır ve mirasbırakan yalnızca tasarruf edilebilir kısım üzerinde serbesttir.
Sık karşılaşılan bir yanlış bilgi, kardeşlerin saklı payı bulunduğudur; bu hak 2007’de yürürlükten kaldırılmıştır. Bir diğer nokta, sağ kalan eşin saklı payının altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte mirasçı olduğunda yasal miras payının tamamı olmasıdır — yani eşin payına bu hâlde hiç dokunulamaz.
Mirasın Reddi
Kısa cevap: Miras üç ay içinde reddolunabilir (TMK m.606). Süre geçerse miras kayıtsız şartsız kazanılmış olur (m.610). Mirasbırakanın ölüm tarihinde ödemeden aczi açıkça belli veya resmen tespit edilmişse miras reddedilmiş sayılır (m.605/2).
Ret hakkını fiilen düşüren davranışlara dikkat etmek gerekir: ret süresi dolmadan tereke işlemlerine mirasçı sıfatıyla karışmak, olağan yönetim dışı işler yapmak veya tereke mallarını gizlemek, üç ay dolmamış olsa dahi ret hakkını ortadan kaldırır.
Miras dosyasının seyri
Tenkis ve Muris Muvazaası
Mirasbırakanın sağlığında veya ölüme bağlı olarak yaptığı kazandırmalar saklı payı zedeliyorsa iki farklı yol gündeme gelir ve bunlar karıştırılmamalıdır.
Tenkis, tasarrufun geçerli olduğunu kabul eder ve yalnızca saklı payı aşan kısmın yasal sınıra çekilmesini ister. Muris muvazaası ise tasarrufun görünüşte satış, gerçekte bağış olduğu iddiasına dayanır ve tapu kaydının baştan geçersizliğini hedefler. Ayrıntılar için saklı pay ihlali ve tenkis davası ile muris muvazaası ile tapu davaları yazılarımıza bakabilirsiniz.
Tenkiste en değerli hüküm sürenin sonundadır: tenkis iddiası, def’i yoluyla her zaman ileri sürülebilir. Dava açma süresi geçmiş olsa dahi, aleyhinize açılan bir davada savunma olarak öne sürülebilmesi çok sayıda dosyayı kurtarır. Vasiyetnameye dayalı uyuşmazlıklar için vasiyetnamenin iptali davası yazımız yol gösterir.
Miras Ortaklığı ve Paylaşma
Kısa cevap: Paylaşmaya kadar mirasçılar terekeye elbirliğiyle sahiptir ve haklar üzerinde birlikte tasarruf ederler (TMK m.640). Buna karşılık her mirasçı her zaman paylaşmayı isteyebilir (m.642).
Terekedeki taşınmazın bir mirasçı tarafından tek başına kullanılması hâlinde diğer mirasçıların ecrimisil talebi gündeme gelebilir; bkz. Ataşehir ecrimisil davası. Tapu kaydına ilişkin uyuşmazlıklar için ise Ataşehir tapu iptali ve tescil sayfamıza bakabilirsiniz.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Görev dava türüne göre ayrılır. Sulh hukuk mahkemesi: mirasçılık belgesi, terekenin tespiti ve korunması, mirasın reddinin tescili, ortaklığın giderilmesi. Asliye hukuk mahkemesi: tenkis, muris muvazaasına dayalı tapu iptali ve tescil, vasiyetnamenin iptali. Yetkide belirleyici olan mirasbırakanın son yerleşim yeridir. Ataşehir’in ayrı adliyesi bulunmadığından dosyalar Kartal’daki İstanbul Anadolu Adliyesi‘nde görülür.
Dosyanız Değerlendirilirken Nelere Bakılır?
İlk başlık mirasçılık tablosudur: hangi zümre mirasçı, kaç kişi var, sağ kalan eşin payı ne, halefiyet yoluyla mirasçı olan var mı. İkincisi tereke envanteridir — taşınmazlar, banka hesapları, araçlar, şirket payları ve özellikle borçlar.
Üçüncüsü sağlığındaki devirlerdir: tapu işlem dosyaları, satış bedelleri ve bedelin gerçekten ödenip ödenmediğine ilişkin deliller. Muvazaa ve tenkis iddialarının kaderi burada belirlenir. Dördüncüsü ise takvimdir: üç aylık ret süresi, tenkiste bir yıllık ve on yıllık süreler.
Dava açma süresi geçmiş olsa dahi, tenkis savunma olarak öne sürülebilir (TMK m.571). Süresi dolmuş görünen bir dosyayı değerlendirmek için Çalışkan Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Miras avukatı hangi davalara bakar?
Miras hukuku, biri diğerinin yerine geçmeyen birkaç ayrı iş ve davadan oluşur: mirasçılık belgesi alınması, terekenin tespiti ve korunması, mirasın reddi, tenkis davası, muris muvazaasına dayalı tapu iptali ve tescil, vasiyetnamenin iptali, ortaklığın giderilmesi, miras taksim sözleşmesi, denkleştirme ve mirastan feragat. Hangi yolun izleneceği, terekenin içeriğine ve mirasbırakanın sağlığında yaptığı işlemlere göre belirlenir.
Mirasçılık belgesi nereden alınır?
İki yol vardır: başvuru üzerine yasal mirasçı oldukları belirlenenlere, sulh mahkemesince veya noterlikçe mirasçılık sıfatlarını gösteren bir belge verilir (TMK m.598). Noter yolu daha hızlıdır ancak mirasçılık ilişkisinin nüfus kayıtlarından anlaşılamadığı hâllerde mahkeme yoluna gitmek gerekir. Önemli bir nokta: mirasçılık belgesinin geçersizliği her zaman ileri sürülebilir.
Kimler yasal mirasçıdır?
Türk hukuku zümre sistemi uygular. Birinci zümre mirasbırakanın altsoyudur; çocuklar eşit olarak mirasçıdır ve önce ölmüş çocukların yerini her derecede halefiyet yoluyla kendi altsoyları alır (m.495). Altsoy yoksa ana ve baba (m.496), onlar ve altsoyları da yoksa büyük ana ve büyük babalar mirasçı olur (m.497). Sağ kalan eş ise her zümreyle birlikte mirasçı olur ve payı zümreye göre değişir.
Sağ kalan eşin konut üzerinde özel bir hakkı var mı?
Evet. Sağ kalan eş, eski yaşantısını devam ettirebilmesi için ölen eşine ait olup birlikte yaşadıkları konut üzerinde, kendisine katılma alacağına mahsup edilmek, yetmezse bedel eklenmek suretiyle intifa veya oturma hakkı tanınmasını isteyebilir; aynı koşullar altında ev eşyası üzerinde mülkiyet hakkı talep edebilir. Haklı sebeplerin varlığı hâlinde, intifa veya oturma hakkı yerine konut üzerinde mülkiyet hakkı da tanınabilir (TMK m.499).
Saklı pay oranları nedir?
Kanun dört bent hâlinde sayar: altsoy için yasal miras payının yarısı; ana ve babadan her biri için yasal miras payının dörtte biri; sağ kalan eş için, altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte mirasçı olması hâlinde yasal miras payının tamamı, diğer hâllerde yasal miras payının dörtte üçü (TMK m.506). Kardeşlerin saklı payı 2007’de kaldırılmıştır — bu, hâlâ sıkça yanlış bilinen bir noktadır.
Mirasbırakan malını istediğine bırakabilir mi?
Saklı paylar sınırı içinde evet. Mirasbırakan yalnızca tasarruf edilebilir kısım üzerinde serbestçe tasarruf edebilir; bu kısım, terekenin mirasbırakanın ölümü günündeki durumuna göre hesaplanır ve hesapta mirasbırakanın borçları, cenaze giderleri, terekenin mühürlenmesi ve yazımı giderleri indirilir (TMK m.507). Saklı payı aşan kazandırmalar tenkise tâbidir.
Mirası reddetmek için ne kadar sürem var?
Miras, üç ay içinde reddolunabilir. Bu süre yasal mirasçılar için, mirasçı olduklarını daha sonra öğrendikleri ispat edilmedikçe, mirasbırakanın ölümünü öğrendikleri tarihten; vasiyetname ile atanmış mirasçılar için tasarrufun kendilerine resmen bildirildiği tarihten işlemeye başlar (TMK m.606).
Süreyi kaçırırsam ne olur?
Kanun bu sonucu açıkça yazar: yasal süre içinde mirası reddetmeyen mirasçı, mirası kayıtsız şartsız kazanmış olur (TMK m.610). Ayrıca süre dolmadan dahi ret hakkı düşebilir: ret süresi sona ermeden mirasçı olarak tereke işlemlerine karışan, terekenin olağan yönetimi niteliğinde olmayan işler yapan ya da tereke mallarını gizleyen mirasçı artık reddedemez.
Borç mirastan fazlaysa yine de ret gerekir mi?
Kanun bir kolaylık tanır: ölümü tarihinde mirasbırakanın ödemeden aczi açıkça belli veya resmen tespit edilmiş ise, miras reddedilmiş sayılır (TMK m.605/2). Buna hükmen ret denir ve süreye bağlı değildir. Ancak uygulamada alacaklı takibi başlatırsa, mirasçının bu durumun tespiti için dava açması gerekebilir.
Babam evi sağlığında kardeşime devretti, ne yapabilirim?
İki ayrı yol vardır ve şartları farklıdır. Devir görünüşte satış ama gerçekte bağış ise muris muvazaasına dayanılarak tapu iptali ve tescil davası açılır; bu davada tapu kaydı baştan geçersiz sayılır. Devir gerçekten geçerli ama saklı payı zedeliyorsa tenkis davası açılır; burada işlem geçerli kabul edilir ve yalnızca yasal sınıra çekilir. İkisi birlikte, terditli olarak da ileri sürülebilir.
Tenkis davasının süresi nedir?
Tenkis davası açma hakkı, mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinin, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinin üzerinden on yıl geçmekle düşer (TMK m.571). Kritik istisna şudur: tenkis iddiası, def’i yoluyla her zaman ileri sürülebilir — yani dava süresi geçmiş olsa bile, aleyhinize açılan bir davada savunma olarak öne sürülebilir.
Miras paylaşılmadan mallar üzerinde işlem yapabilir miyim?
Tek başınıza yapamazsınız. Birden çok mirasçı bulunması hâlinde, mirasın geçmesiyle paylaşmaya kadar terekedeki bütün hak ve borçları kapsayan bir ortaklık doğar; mirasçılar terekeye elbirliğiyle sahip olurlar ve terekeye ait bütün haklar üzerinde birlikte tasarruf ederler (TMK m.640). Buna karşılık mirasçılardan her biri terekedeki hakların korunmasını tek başına isteyebilir ve sağlanan korumadan hepsi yararlanır.
Diğer mirasçılar paylaşmaya yanaşmıyor, ne yapabilirim?
Kanun bu konuda mirasçıyı bekletmeye bırakmaz: mirasçılardan her biri, sözleşme veya kanun gereğince ortaklığı sürdürmekle yükümlü olmadıkça, her zaman mirasın paylaşılmasını isteyebilir (TMK m.642). Her mirasçı, terekedeki belirli malların aynen, olanak yoksa satış yoluyla paylaştırılmasına karar verilmesini sulh mahkemesinden isteyebilir. Değer farkları para ödenmesi yoluyla denkleştirilir.
Terekedeki evde oturan mirasçıdan kira istenebilir mi?
Terekedeki taşınmazın bir mirasçı tarafından tek başına kullanılması hâlinde diğer mirasçıların ecrimisil talebi gündeme gelebilir. Ancak bu talebin koşulları vardır; özellikle kullanıma açık bir itiraz ya da intifadan men koşulunun gerçekleşip gerçekleşmediği somut olayda değerlendirilir.
Bu davalar hangi mahkemede görülür?
Görev dava türüne göre ayrılır. Mirasçılık belgesi, terekenin tespiti ve korunması, mirasın reddinin tescili ve ortaklığın giderilmesi sulh hukuk mahkemesinin; tenkis, muris muvazaasına dayalı tapu iptali ve tescil ile vasiyetnamenin iptali davaları asliye hukuk mahkemesinin görevindedir. Yetkide belirleyici olan mirasbırakanın son yerleşim yeridir. Ataşehir’in ayrı adliyesi bulunmadığından dosyalar Kartal’daki İstanbul Anadolu Adliyesi’nde görülür.
Dosya değerlendirilirken nelere bakılır?
Dört başlık: mirasçılık tablosu (hangi zümre, kaç mirasçı, sağ kalan eşin payı), tereke envanteri (taşınmazlar, banka hesapları, şirket payları ve borçlar), sağlığındaki devirler (tapu işlem dosyaları, satış bedelleri, ödeme delilleri — muvazaa ve tenkis buradan çıkar) ve takvim (üç aylık ret süresi, tenkiste bir yıl ve on yıl).
Yazar Hakkında
Av. Burakhan Çalışkan, İstanbul Barosu’na kayıtlı avukat olarak Kartal’daki bürosunda miras hukuku dosyalarını takip etmektedir. Ataşehir ve çevre ilçelerden gelen dosyalarda; mirasçılık belgesi ve terekenin tespitinden mirasın reddine, tenkis ve muris muvazaası davalarından ortaklığın giderilmesine kadar sürecin bütün aşamalarında müvekkillerini temsil etmektedir. İletişim: 0 506 976 23 55 — Cevizli Mahallesi, Ulubey Sokak, No: 4A D: 46, Kartal/İstanbul.
Kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — mevzuat.gov.tr (m.495-499, 506-507, 560-562, 571, 598-599, 605-610, 640, 642)
- Türkiye Noterler Birliği — tnb.org.tr
- Adalet Bakanlığı — adalet.gov.tr
- Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü — tkgm.gov.tr
Hukuki Sorumluluk Reddi
Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup güncel mevzuat ve yerleşik hukuki uygulama esas alınarak kaleme alınmıştır. İçerikte yer alan değerlendirmeler, somut olayın kendine özgü koşullarına göre farklılık gösterebilecek genel nitelikte açıklamalardır ve hiçbir şekilde hukuki tavsiye niteliği taşımaz, avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Mevzuat ve içtihatlar zaman içinde değişebileceğinden, somut bir hukuki sorun hakkında adım atmadan önce alanında yetkili bir avukata danışılması önerilir.
