Etkileşimli rehber
Hapis cezasının infaz takvimini, adli para cezasının ayrı infazını ve mahsup kuralını kendi dosyanız üzerinden görmek için etkileşimli infaz takvimine bakın. İnfaz takvimi rehberini açın →
📌 Kısa Cevap: Uyuşturucu ticaretinde adli para cezası hapis cezasıyla birlikte verilir. TCK 188/3’te 1.000–20.000 gün, 188/1’de 2.000–20.000 gün öngörülür. Bir gün karşılığı miktar, 01.06.2024 ve sonrasında işlenen suçlarda kişinin ekonomik durumuna göre 100–500 TL arasında belirlenir (TCK 52/2); daha önceki suçlarda eski 20–100 TL aralığı uygulanır. Alt sınırdan ceza 1.000 gün × 100 TL = 100.000 TL‘dir; 188/4 artırımıyla 1.500 gün ve 150.000 TL olur. Ödenmezse gün sayısı hapse çevrilir, önce kamuya yararlı işte çalıştırılır; çevrilen hapis 3 yılı geçemez ve koşullu salıverilme uygulanmaz.
Uyuşturucu ticareti davalarında dikkatler çoğunlukla hapis cezasına yoğunlaşır; ancak hükmün ikinci yarısı olan adli para cezası da çoğu zaman yüz binlerce liraya ulaşır ve ödenmediğinde ayrı bir hapis süresine dönüşebilir. Üstelik adli para cezasının hesaplanması, gün sayısının belirlenmesi, günlük miktarın takdiri ve suç tarihine göre değişen alt sınırlar nedeniyle Yargıtay’ın en sık düzelttiği konulardan biridir.
Bu rehberde uyuşturucu ticaretinde adli para cezasının fıkra fıkra gün aralıklarını, tutarın adım adım nasıl hesaplandığını, 2017 ve 2024 değişikliklerinin suç tarihine göre etkisini, taksit ve mehil imkânlarını, ödenmediğinde uygulanan 5275 sayılı Kanun m.106 sürecini ve Yargıtay’ın bu konudaki güncel kararlarını ele alıyoruz. Hapis cezası tarafı için TCK 188 ceza tablosu yazımıza bakabilirsiniz.
Suç tarihine göre yanlış alt sınır, hapisle orantısız gün sayısı veya eksik taksit ihtarı Yargıtay’ın sık bozduğu konulardır; kararınızı birlikte inceleyelim.
Fıkra fıkra adli para cezası aralıkları
TCK m.52/1’e göre adli para cezası, beş günden az ve kanunda aksine hüküm bulunmayan hâllerde yedi yüz otuz günden fazla olmamak üzere belirlenen tam gün sayısının, bir gün karşılığı olarak takdir edilen miktarla çarpılmasıyla bulunur. TCK 188, bu 730 günlük genel üst sınırın açık istisnalarından biridir:
Adli para cezasının alt sınırları, 694 sayılı KHK ile 25.08.2017’de eklenmiş, bu düzenleme 7078 sayılı Kanunla kanunlaşmıştır. O tarihe kadar 188/1 ve 188/3’te yalnızca “yirmi bin güne kadar” ifadesi bulunduğundan, alt sınır TCK 52/1’deki genel kural gereği beş gündü. Bu ayrımın uygulamadaki sonucu aşağıda ayrıca ele alınmıştır.
Tutar nasıl hesaplanır? Adım adım
Adli para cezasının hesabı, hapis cezasıyla paralel ama ondan bağımsız bir işlemdir. TCK m.61/8’e göre adli para cezası hesaplanırken cezanın belirlenmesi ve bireyselleştirilmesine yönelik artırma ve indirimler gün üzerinden yapılır; adli para cezası, belirlenen sonuç gün ile kişinin bir gün karşılığı ödeyebileceği miktarın çarpılmasıyla bulunur. Hesap şu sırayla yapılır:
- Temel gün sayısı: TCK 61/1’deki ölçütlere göre fıkranın alt ve üst sınırı arasında belirlenir.
- Artırımlar: 188/4, 188/5 veya 188/8 varsa gün sayısı yarı veya bir kat artırılır.
- İndirimler: Teşebbüs, yardım etme, yaş küçüklüğü, etkin pişmanlık ve takdiri indirim gün sayısı üzerinden uygulanır.
- Günlük miktar: Kişinin ekonomik ve şahsi hâllerine göre 100–500 TL arasında (01.06.2024 öncesi suçlarda 20–100 TL) belirlenir.
- Sonuç tutar: Sonuç gün sayısı × günlük miktar. Kararda gün sayısı ve günlük miktar ayrı ayrı gösterilir (TCK 52/3).
Örnek hesap tablosu
Aşağıdaki tablo, temel gün sayısının alt sınırdan belirlendiği ve suçun 01.06.2024 sonrasında işlendiği varsayımıyla hazırlanmıştır. Günlük miktar sütunlarında asgari (100 TL) ve azami (500 TL) tutarlar gösterilmiştir; gerçek tutar kişinin ekonomik durumuna göre bu aralıkta takdir edilir.
Tablodaki gün sayıları TCK 61/6’ya göre tam gün olarak alınmıştır; kesirli günler hesaba katılmaz. Temel gün sayısı alt sınırdan yukarıda belirlenirse tutar da buna bağlı olarak artar. Burada dikkat edilmesi gereken nokta, hapis cezası ile adli para cezasının temel cezalarının birbiriyle orantılı belirlenmesi gerektiğidir.
Yargıtay’ın düzelttiği hatalar
Hapisle orantısız gün sayısı
Yargıtay 10. Ceza Dairesinin 19.06.2023 tarihli, 2023/5968 Esas, 2023/5660 Karar sayılı kararında; 7.270,98 gram eroinin ihracına ilişkin dosyada, alt sınırı 10, üst sınırı 30 yıl olan temel hapis cezası 24 yıl olarak belirlendiği hâlde, alt sınırı 5, üst sınırı 20.000 gün olan temel adli para cezasının TCK m.3’teki orantılılık ilkesine aykırı şekilde 16.000 gün olarak saptanması fazla ceza tayini olarak değerlendirilmiştir. Aynı kararda, adli para cezası taksitlendirildikten sonra hükümde “ödenmeyen para cezasının hapse çevrileceği” ihtarına yer verilmemesi de TCK 52/4’ün son cümlesine aykırı bulunmuştur (karar metni).
Bu karar, hapis ve adli para cezası için temel cezanın ayrı ayrı ama aynı ölçütlerle ve birbirine orantılı belirlenmesi gerektiğini gösterir: hapiste alt sınırdan uzaklaşma oranı ne ise, adli para cezasında da benzer bir oran gözetilmelidir.
25.08.2017 öncesi suçlarda yanlış alt sınır
Yargıtay 8. Ceza Dairesinin 17.04.2024 tarihli, 2024/596 Esas, 2024/3214 Karar sayılı kararında; suç tarihi 15.08.2017 olan, 18 yaşından küçüklere sentetik kannabinoid satışı nedeniyle mahkûm edilen sanık hakkında, 694 sayılı KHK’nın yürürlüğünden önceki suçlarda temel adli para cezasının alt sınırının “5 gün” olduğu gözetilmeden ve gerekçede temel cezanın alt sınırdan belirlendiği belirtildiği hâlde 1.000 gün esas alınması fazla ceza tayini olarak bozulmuştur. Daire, yeniden yargılamaya gerek görmeden hükmü düzeltmiş; 1.000 günü 5 güne, 188/4-a ile belirlenen 1.500 günü 7 güne, TCK 62 sonrası 1.250 günü 5 güne ve günlüğü 20 TL‘den belirlenen 25.000 TL adli para cezasını 100 TL‘ye indirmiştir (karar metni). Aynı yönde, suç tarihi 2014-2017 arasında olan çok sayıda dosyada benzer düzeltmeler yapıldığı görülmektedir.
Bu kararın pratik önemi büyüktür: suç tarihi 25.08.2017’den önce olan ve henüz kesinleşmemiş dosyalarda adli para cezası on binlerce liradan yüz liralar düzeyine inebilir. Kesinleşmiş hükümlerde ise bu hatanın düzeltilmesi için kanun yararına bozma gibi olağanüstü yollar gündeme gelir.
01.06.2024 öncesi suçlarda günlük miktar
7499 sayılı Kanunun 9. maddesiyle TCK 52/2’deki “en az yirmi ve en fazla yüz Türk lirası” ibaresi “en az yüz ve en fazla beş yüz Türk lirası” olarak değiştirilmiş ve bu değişiklik 01.06.2024’te yürürlüğe girmiştir. Değişiklik, aynı gün sayısı için daha yüksek bir tutar doğurduğundan sanık aleyhinedir; TCK 7/2 uyarınca bu tarihten önce işlenen suçlarda eski 20–100 TL aralığı uygulanır. Yukarıdaki 8. Ceza Dairesi kararında da 2017 tarihli suç için günlük miktar 20 TL esas alınmıştır.
Yargıtay 7. Ceza Dairesinin 21.01.2025 tarihli, 2025/1 Esas, 2025/1133 Karar sayılı uyuşmazlık giderme kararı da lehe kanunun belirlenmesine ilişkin önemli bir ilke koymuştur: lehe kanun, maddi ceza hukuku hükümlerinin bir bütün olarak karşılaştırılmasıyla belirlenir; sanığın adli para cezasını ödemeyeceği ve hapse çevrileceği varsayılarak infaz aşamasına göre lehe kanun belirlenemez (karar metni). Karar karşılıksız çek suçuna ilişkindir, ancak ilke tüm adli para cezaları için geçerlidir: günlük miktar, “ödenmezse daha kısa hapis olsun” düşüncesiyle yüksek tutulamaz.
Mehil ve taksit: ödeme kolaylıkları
Adli para cezası hükümle birlikte ödenmek zorunda değildir. TCK 52/4’e göre hâkim, kişinin ekonomik ve şahsi hâllerini göz önünde bulundurarak hükmün kesinleşmesinden itibaren bir yılı geçmemek üzere mehil verebilir veya cezanın taksitler hâlinde ödenmesine karar verebilir; taksit süresi iki yılı geçemez ve taksit sayısı dörtten az olamaz. Kararda, taksitlerden birinin zamanında ödenmemesi hâlinde geri kalan kısmın tamamının tahsil edileceği ve ödenmeyen adli para cezasının hapse çevrileceği belirtilir.
Hükümde taksit kararı yoksa infaz aşamasında da bir imkân vardır: 5275 sayılı Kanun m.106/6’ya göre bir aylık süre içinde adli para cezasının üçte birini ödeyen hükümlünün isteği üzerine, geri kalan kısmın birer ay ara ile iki eşit taksitte ödenmesine izin verilir; ilk taksit süresinde ödenmezse ikinci taksite ilişkin izin hükümsüz kalır. Ayrıntılar için “Adli Para Cezasını Taksitle Ödemek Mümkün mü?” yazımıza bakabilirsiniz.
Ödenmezse ne olur? 5275 sayılı Kanun m.106
Adli para cezasının infazı, hapis cezasının infazından ayrı bir süreçtir ve 5275 sayılı Kanun m.106’da düzenlenmiştir:
Uyuşturucu ticaretinde adli para cezasının infazı ve ödenmezse süreç
Bu süreçte uyuşturucu ticareti hükümlüsü için özellikle önemli olan sınırlamalar şunlardır:
- Üst sınır: Adli para cezası yerine çektirilen hapis süresi üç yılı, birden fazla hükümle adli para cezalarına mahkûmiyet hâlinde beş yılı geçemez (m.106/7). Örneğin 20.000 gün gibi çok yüksek gün sayılarında bile çevrilen hapis üç yılla sınırlıdır.
- Koşullu salıverilme ve erteleme yok: Adli para cezasından çevrilen hapsin infazı ertelenemez ve koşullu salıverilme hükümleri uygulanmaz (m.106/9); yani bu süre 3/4 oranına tabi değildir, aynen çekilir.
- Denetimli serbestlik yok: m.105/A/4 uyarınca adli para cezasının ödenmemesi nedeniyle cezası hapse çevrilen hükümlüler denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak infaz usulünden yararlanamaz.
- Doğrudan açık cezaevi: m.14/2-c uyarınca adli para cezası infaz sürecinde hapis cezasına çevrilenlerin cezaları doğrudan açık ceza infaz kurumunda yerine getirilir.
- Çocuklar: m.106/4 uyarınca çocuklar hakkında hükmedilen adli para cezası ödenmediğinde hapse çevrilemez; kalan kısım kamu alacağı olarak tahsil edilir.
- Hak yoksunluğu: m.106/9’a göre hapse çevrilmiş olsa bile hak yoksunlukları bakımından esas alınacak olan adli para cezasıdır.
Bu kurallar, hapis cezasının infazı tamamlandıktan sonra adli para cezası ödenmediği için ayrıca cezaevine dönme ihtimalini doğurur. Bu nedenle hapis cezasının infazı sürerken adli para cezası için taksit ve ödeme planı yapılması, aile açısından önemli bir hazırlıktır. Hapis cezasının infaz takvimi için yatar hesap tablosu yazımıza bakabilirsiniz.
Mahsup: tutuklulukta geçen süre ve adli para cezası
TCK m.63’e göre hüküm kesinleşmeden önce gerçekleşen ve şahsi hürriyeti sınırlama sonucunu doğuran bütün hâller nedeniyle geçirilmiş süreler hükmolunan hapis cezasından indirilir; adli para cezasına hükmedilmesi durumunda bir gün beş yüz Türk lirası sayılarak bu cezadan indirim yapılır (7499 sayılı Kanunla yüz liradan beş yüz liraya çıkarılmıştır). Uyuşturucu ticaretinde hapis ve adli para cezası birlikte verildiğinden, tutuklulukta geçen sürenin mahsubu kural olarak hapis cezası üzerinden yapılır; mahsubun somut uygulaması müddetnamede gösterilir. Tutukluluğun uzun sürdüğü ve sonuç hapis cezasının düşük kaldığı istisnai dosyalarda mahsup hesabı ayrıca kontrol edilmelidir.
Günlük miktarın düşük belirlenmesi için ne sunulmalı?
TCK 52/2, bir gün karşılığı miktarın kişinin ekonomik ve diğer şahsi hâlleri göz önünde bulundurularak takdir edileceğini öngörür. Uygulamada mahkemeler çoğu zaman asgari tutardan hüküm kurar; ancak sanığın gelir durumuna ilişkin dosyada bilgi bulunmaması veya lüks yaşamı gösteren deliller (araç, gayrimenkul, yüksek nakit) bulunması hâlinde tutar yükseltilebilir. Bu nedenle yargılama sırasında sanığın ekonomik durumunu gösteren belgelerin dosyaya sunulması yararlıdır: SGK hizmet dökümü veya işsizlik belgesi, maaş bordrosu, bakmakla yükümlü olunan aile bireylerini gösteren nüfus kaydı, kira sözleşmesi, borç ve kredi kayıtları gibi. Aynı belgeler TCK 52/4 kapsamında mehil veya taksit talebinin de dayanağıdır. Mahkemenin gün sayısını ve günlük miktarı kararda ayrı ayrı göstermesi (TCK 52/3) ve gerekçelendirmesi, bu takdirin kanun yolunda denetlenebilmesini sağlar.
Kesinleşmiş hükümde hata varsa ne yapılabilir?
Adli para cezasına ilişkin hesap hataları hüküm kesinleşmeden önce istinaf ve temyizde ileri sürülmelidir. Hüküm kesinleştikten sonra ise iki yol gündeme gelir. Birincisi, 5275 sayılı Kanun m.98’dir: mahkûmiyet hükmünün yorumunda duraksama olursa veya sonradan yürürlüğe giren kanun hükmünün TCK 7 kapsamında değerlendirilmesi gerekirse hükmü veren mahkemeden, çektirilecek cezanın hesabında duraksama olursa infaz hâkimliğinden karar istenir; bu başvurular kural olarak infazı ertelemez (m.98/2). İkincisi, CMK 309’daki kanun yararına bozmadır: istinaf veya temyiz incelemesinden geçmeksizin kesinleşen karar veya hükümde hukuka aykırılık bulunduğunu öğrenen Adalet Bakanlığı, bozma istemini Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına bildirir. Yukarıda aktardığımız alt sınır hatalarının bir kısmı bu yolla düzeltilmiştir. Bu yollara başvurulup başvurulamayacağı, hükmün kesinleşme biçimine ve hatanın niteliğine göre ayrıca değerlendirilmelidir.
Adli para cezası ile karıştırılan kavramlar
Özellikle müsadere ile adli para cezası sık karıştırılır: müsadere, suçtan elde edilen kazancın veya suçta kullanılan eşyanın devlete geçirilmesidir ve adli para cezasından bağımsız olarak uygulanır. Ayrıntı için müsadere rehberimize, hapsin paraya çevrilmesi için “Uyuşturucu Ticareti Suçunda Adli Para Cezasına Çevrilme İmkânı Var mıdır?” yazımıza bakabilirsiniz.
Sık yapılan yanlış değerlendirmeler
- “Hapis yatarsam para cezası düşer.” Hapis ve adli para cezası ayrı yaptırımlardır; hapis cezasının infazı adli para cezasını ortadan kaldırmaz.
- “Para cezası ödenmezse kaybolur.” Ödenmeyen kısım hapse çevrilir ve kamuya yararlı işte çalışma veya açık cezaevinde infaz edilir; karşılanmayan kısım ayrıca tahsil edilir.
- “Günlük 100 TL her dosyada asgaridir.” 01.06.2024’ten önce işlenen suçlarda asgari 20 TL’dir.
- “1.000 gün her zaman alt sınırdır.” 25.08.2017’den önce işlenen 188/3 suçlarında alt sınır 5 gündür.
- “Hapse çevrilen para cezası da 3/4 ile yatılır.” Adli para cezasından çevrilen hapiste koşullu salıverilme uygulanmaz; aynen çekilir, ancak üç yılı geçemez.
Sonuç ve değerlendirme
Uyuşturucu ticaretinde adli para cezası, hapis cezasının yanında zorunlu olarak verilen ve çoğu zaman yüz bin liranın üzerinde seyreden bir yaptırımdır. Gün sayısı fıkraya göre 1.000 veya 2.000 günden başlar, artırım ve indirimler gün üzerinden yapılır, günlük miktar ise kişinin ekonomik durumuna göre 100–500 TL arasında belirlenir. Suç tarihi bu hesabı doğrudan etkiler: 25.08.2017 öncesi suçlarda gün alt sınırı 5, 01.06.2024 öncesi suçlarda günlük miktar 20–100 TL’dir ve Yargıtay bu konudaki hataları düzenli olarak düzeltmektedir. Ödenmeyen adli para cezası hapse çevrilir; bu hapis üç yılı geçemez, koşullu salıverilme ve denetimli serbestlikten yararlanamaz. Bu nedenle hükmün adli para cezası kısmı da en az hapis cezası kadar dikkatle denetlenmeli ve infaz sürecinde ödeme planı yapılmalıdır.
İlgili yazılarımız
Uyuşturucu Ticareti Cezası (TCK 188 Tablosu) · Uyuşturucu Ticaretinde Cezayı Azaltan Haller · Uyuşturucu Ticaretinden Ceza Alan Ne Kadar Yatar? · Adli Para Cezasını Taksitle Ödemek · Hapsin Adli Para Cezasına Çevrilmesi · Müsadere (TCK 54-55) · Uyuşturucu Ticareti Suçu (TCK 188)
Uyuşturucu ticaretinde adli para cezası ne kadar?
TCK 188/3’teki suçlarda hapis cezasının yanında 1.000 günden 20.000 güne kadar, 188/1’deki imal, ithal ve ihraçta 2.000 günden 20.000 güne kadar adli para cezası verilir. Bir gün karşılığı miktar, 01.06.2024’ten itibaren işlenen suçlarda 100 ile 500 TL arasında belirlenir. Alt sınırdan 1.000 gün ve günlük 100 TL ile ceza 100.000 TL’dir.
Adli para cezası hapis cezasının yerine mi verilir?
Hayır. TCK 188’de hapis ve adli para cezası birlikte (kümülatif) öngörülmüştür; mahkeme her ikisine birden hükmeder. Hapis cezasının adli para cezasına çevrilmesi ayrı bir kurumdur ve kısa süreli hapis cezaları için geçerli olduğundan 188 cezalarında kural olarak uygulanamaz.
Günlük miktar neye göre belirlenir?
TCK 52/2 uyarınca bir gün karşılığı miktar, kişinin ekonomik ve diğer şahsi hâlleri göz önünde bulundurularak takdir edilir. Kararda tam gün sayısı ile bir gün karşılığı miktar ayrı ayrı gösterilir (TCK 52/3).
Suç 2024’ten önce işlendiyse günlük miktar ne kadar olur?
7499 sayılı Kanunla bir gün karşılığı miktar 01.06.2024’ten itibaren 20-100 TL’den 100-500 TL’ye yükseltilmiştir. Bu değişiklik sanık aleyhine olduğundan, bu tarihten önce işlenen suçlarda eski 20-100 TL aralığı uygulanır. Ayrıca 25.08.2017’den önce işlenen 188/3 suçlarında gün sayısının alt sınırı 1.000 değil 5 gündür.
Adli para cezası taksitle ödenebilir mi?
Evet. Mahkeme hükümde bir yılı geçmemek üzere mehil verebilir veya en az dört, en fazla iki yıl süreyle taksitlendirme yapabilir (TCK 52/4). Hükümde taksit yoksa, bir ay içinde cezanın üçte birini ödeyen hükümlünün isteği üzerine kalan kısım birer ay arayla iki eşit taksitte ödenebilir (5275 m.106/6).
Adli para cezası ödenmezse ne olur?
Cumhuriyet savcısı ödeme emri tebliğ eder; süresinde ödenmezse ödenmeyen kısma karşılık gelen gün miktarı hapis cezasına çevrilir ve hükümlü iki saat çalışma karşılığı bir gün olmak üzere kamuya yararlı işte çalıştırılır. Programa uyulmazsa kalan kısım açık ceza infaz kurumunda çektirilir (5275 m.106/3). Çevrilen hapis üç yılı, birden fazla hükümde beş yılı geçemez (m.106/7).
Hapse çevrilen adli para cezası koşullu salıverilmeden yararlanır mı?
Hayır. 5275 m.106/9 uyarınca adli para cezasından çevrilen hapsin infazı ertelenemez ve bunun infazında koşullu salıverilme hükümleri uygulanmaz. Ayrıca m.105/A/4 uyarınca cezası bu nedenle hapse çevrilenler denetimli serbestlikten yararlanamaz. Hükümlü kalan günlere karşılık gelen parayı ödediği anda salıverilir (m.106/8).
Tutuklulukta geçen süre adli para cezasından düşülür mü?
TCK 63’e göre hüküm kesinleşmeden önce gözaltı ve tutuklulukta geçen süreler hükmolunan hapis cezasından indirilir; adli para cezasına hükmedilmesi durumunda bir gün 500 TL sayılarak bu cezadan indirim yapılır. Hapis ve adli para cezasının birlikte verildiği dosyalarda mahsubun nasıl yapılacağı müddetnamede belirlenir.
Suç tarihine göre gün alt sınırı, günlük miktar, taksit imkânı ve ödenmezse uygulanacak süreç dosyanıza göre değişir; kararınızı birlikte inceleyelim.
Sağlık meslek mensuplarına uygulanan artırımın kapsamı ve hapis cezasına etkisi için TCK 188/8 sağlık mesleği artırımı yazımızı inceleyebilirsiniz.
Yazar Hakkında
Av. Burakhan Çalışkan, İstanbul Barosu’na kayıtlı olup ceza hukuku ve uyuşturucu suçları alanında savunma hizmeti vermektedir. Bu yazı, güncel mevzuat metinleri dikkate alınarak hazırlanmıştır.
Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup güncel mevzuat ve yerleşik hukuki uygulama esas alınarak kaleme alınmıştır. İçerikte yer alan değerlendirmeler, somut olayın kendine özgü koşullarına göre farklılık gösterebilecek genel nitelikte açıklamalardır ve hiçbir şekilde hukuki tavsiye niteliği taşımaz, avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Mevzuat ve içtihatlar zaman içinde değişebileceğinden, somut bir hukuki sorun hakkında adım atmadan önce alanında yetkili bir avukata danışılması önerilir.
