📌 Kısa Cevap: Hayvan dövüştürme cezası, 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu’nun 28/A maddesinin beşinci fıkrasına göre 3 aydan 2 yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır. Köpek, horoz ya da başka bir hayvanı dövüştüren kişi bu cezayla yargılanır. Birden fazla hayvan aynı anda dövüştürülmüşse veya fail hayvanları korumakla görevli biriyse ceza yarı oranında artırılır. Dövüşü yalnız izlemek ise tek başına dövüştürme sayılmaz.
- Hayvan dövüştürmek 5199 sayılı Kanun’un 11. maddesiyle yasaktır ve 14 Temmuz 2021’den beri kabahat değil suçtur.
- Hâkim hapis ile adli para cezası arasında seçim yapar; adli para cezası 90-730 gün arasında belirlenir.
- Soruşturma için Tarım ve Orman il veya ilçe müdürlüğünün savcılığa yazılı başvurusu gerekir; suçüstünde bu şart aranmaz.
- Dövüştürülen hayvanlara el konulabilir ve faile hayvan bulundurma yasağı getirilebilir.
- Hüküm iki yılı aşamayacağı için HAGB, erteleme ve seçenek yaptırımlar şartlarıyla tartışılabilir.
Hayvan dövüştürme cezası, köpek dövüşü organizasyonlarına yapılan baskınlar ve sosyal medyada yayılan görüntülerle sık gündeme gelir. Bu yazı, hayvana eziyet ve hayvan öldürmenin cezası rehberimizdeki genel tablonun ötesine geçerek yalnız dövüştürme suçunu ele alıyor: organizatörün, hayvan sahibinin ve seyircinin durumu, video çekmek ve paylaşmak, artırım hâlleri, hayvana el konulması, soruşturma şartı ve tam metni okunan Yargıtay kararları.
Tutanağa hangi sıfatla yazıldığınız ve müdürlük başvurusunun bulunup bulunmadığı ilk ifadeden önce bakılması gereken konulardır.
Hayvan dövüştürme suçu nedir ve hangi kanunda düzenlenir?
Hayvan dövüştürme suçu, bir hayvanı başka bir canlı hayvanla dövüştüren kişinin işlediği, 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu’nun 28/A-5 maddesinde düzenlenen suçtur. Yasak aynı kanunun 11/2. maddesindedir; ceza ise 7332 sayılı Kanun’la 2021’de eklenen 28/A maddesinde yer alır. Türk Ceza Kanunu’nda ayrıca bir hüküm yoktur.
Kanunun 11. maddesinin ikinci fıkrası açık bir yasak koyar: “Hayvanları başka bir canlı hayvanla dövüştürmek yasaktır.” Aynı fıkranın ikinci cümlesi bir istisna tanır: folklorik amaca yönelik, şiddet içermeyen geleneksel gösteriler, Bakanlığın uygun görüşü alınarak il hayvanları koruma kurullarından izin alınmak suretiyle düzenlenebilir. 28/A-5 bu cümleyi saklı tutar; izinsiz ya da şiddet içeren bir dövüş istisnadan yararlanamaz.
Kanun “hayvanları” dediğinden suçun konusu yalnız köpek değildir; horoz veya başka bir türün dövüştürülmesi de kapsamdadır. Güncel metne Mevzuat Bilgi Sistemi’ndeki 5199 sayılı Kanun metninden ulaşabilirsiniz.
Hayvan dövüştürme cezası ne kadar?
Kısa Cevap: Hayvan dövüştürme cezası üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır. İki yaptırım seçimliktir; hâkim somut olaya göre birini seçer. Adli para cezası seçilirse gün sayısı 90 ile 730 arasında belirlenir ve bir gün 100 ile 500 TL arasında hesaplanır. Ceza, iki ayrı nitelikli hâlde yarı oranında artırılır.
28/A-5 maddesinin metni şöyledir: “11 inci maddenin ikinci fıkrasının ikinci cümlesi saklı kalmak üzere, hayvanları dövüştüren kişi üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırılır.” Adli para cezasının gün sınırı, TCK 61/9 gereği seçimlik hapis cezasının sınırlarına bağlıdır; bu nedenle alt sınır 90 gün, üst sınır 730 gündür.
Örnek hesap: iki köpeğin dövüştürülmesi
Varsayımsal örnek: Mahkeme alt sınırdan, 3 aydan (90 gün) başlasın. İki hayvan aynı anda dövüştürüldüğü için m.28/A-6 uyarınca yarı oranında artırım yapılır: 90 + 45 = 135 gün, yani 4 ay 15 gün. Sanık lehine takdiri indirim (TCK 62) uygulanırsa altıda bir indirilir: 135 – 22,5 = 112,5 gün; TCK 61/6 gereği artakalan yarım gün hesaba katılmaz ve sonuç ceza 3 ay 22 gün hapis olur.
Köpek ve horoz dövüşünde kim fail sayılır?
Köpek dövüşü veya horoz dövüşünde fail, dövüştürme fiilini bizzat gerçekleştiren ya da birlikte gerçekleştiren kişidir (TCK 37). Uygulamada bunlar hayvanını dövüşe sokan sahip ve organizatördür. Diğer katkılar, örneğin yer sağlamak veya hayvanı getirmek, somut olayda yardım etme (TCK 39) olarak değerlendirilebilir.
Organizatör ve hayvan sahibi
Dövüşü düzenleyen ve hayvanını ringe sokan kişi, suçun kanuni tanımındaki fiili doğrudan gerçekleştirir. Hayvanın kendisine ait olması sorumluluğu ortadan kaldırmaz; 28/A’nın sekizinci fıkrası “sahibi tarafından işlenen suçlar da dahil” ifadesiyle bunu açıkça belirtir. Hayvanın kime ait olduğu ve ringde dövüştürüldüğü ise delille gösterilmelidir.
Yer sağlayan, hayvanı taşıyan veya hazırlayan
TCK 39/2, suçun işlenmesinde kullanılan araçları sağlamayı veya işlenmesinden önce ya da sırasında icrayı kolaylaştırmayı yardım etme sayar. Yardım edenin cezası yarı oranında indirilir. Bunun için kişinin dövüşü bilerek katkı sunduğu gösterilmelidir; olay yerinde bulunmak yetmez. Dövüş üzerine para toplanması veya bahis oynanması ise 5199 sayılı Kanun dışındaki hükümler bakımından ayrıca değerlendirilir; bu yazının konusu dışındadır.
Hayvan dövüşünü izleyen seyirci ceza alır mı?
Hayvan dövüşünü yalnızca izleyen seyirci, kanunun aradığı “dövüştürme” fiilini gerçekleştirmiş olmaz. Yargıtay kabahat döneminde verdiği çok sayıda kararda, dövüş yapılan yerde bulunmanın tek başına bu fiil sayılamayacağını belirtmiş ve seyircilere verilen idari para cezalarını kaldırmıştır. Seyircinin organizasyona katkısı ispatlanırsa durum değişir.
Bu kararlar kabahat dönemine aittir ve suçlarda iştirak TCK 37-39’a tabidir. Yine de ortak ölçüt bugün de geçerlidir: kimin hangi hayvanı dövüştürdüğü tutanak, görüntü veya tanıkla ayrı ayrı tespit edilmeden, yalnızca baskın sırasında orada bulunmak mahkûmiyete dayanak yapılamaz. Suç döneminde seyircinin durumuna ilişkin, tam metnini doğrulayabildiğimiz bir Yargıtay kararına ulaşamadık; bu nedenle konu her dosyada somut delillerle tartışılmalıdır.
Hayvan dövüşünü video çekmek veya paylaşmak suç mu?
Hayvan dövüşünü video çekmek, tek başına 28/A-5’teki dövüştürme fiili değildir. Bir dövüşe tanık olan kişinin görüntüyü kayda alıp kolluğa veya savcılığa teslim etmesi hukuka uygundur ve çoğu dosyada temel delil bu kayıtlardır. Sorumluluk, kaydın dövüşün bir parçası olarak çekilmesi ya da başkalarını aynı fiile özendirecek biçimde yayılmasıyla gündeme gelir.
Dövüşün tanıtımı için görüntü hazırlayan kişi, fiile yardım eden (TCK 39) olarak değerlendirilebilir. Görüntüyü suç işlemeye alenen tahrik amacıyla paylaşmak TCK 214’ü, işlenmiş suçu alenen övmek ise ancak kamu düzeni açısından açık ve yakın bir tehlike doğarsa TCK 215’i gündeme getirir. Başkasının özel alanını gizlice kaydedip yaymanın riskleri için özel görüntülerin ifşası yazımıza bakılabilir.
Dövüştürülen köpeğe veya horoza el konulur mu?
Dövüştürülen köpeğe veya horoza el konulabilir. 5199 sayılı Kanun’un 24. maddesi, kanunun hayvanları korumaya yönelik hükümlerine aykırı hareket eden ya da hayvanlara ağrı, acı veya zarar veren kişinin hayvan bulundurmasının yasaklanmasını ve hayvanlarına el konulmasını öngörür. Bu kararı denetimle yetkili merci verir.
28/A’nın son fıkrası suç dosyaları için özel bir kural koyar: suça konu olan ve 24. madde uyarınca el konulan kedi ve köpekler ile Bakanlıkça uygun görülen diğer hayvanlar koruma altına alınarak bakımevi bulunan en yakın belediye tarafından hayvan bakımevine götürülür. Sahiplendirilme niteliği olanlar sahiplendirilinceye kadar bakımevinde kalır (m.24, 7527 sayılı Kanun’la değişik). Yani hayvanın sahibine iadesi kural değildir.
Hayvan dövüştürme soruşturması nasıl başlar?
Hayvan dövüştürme soruşturması, kural olarak Tarım ve Orman Bakanlığının il veya ilçe müdürlüğünün Cumhuriyet başsavcılığına yazılı başvurusuyla başlar. Kanun bu başvuruyu açıkça “muhakeme şartı” olarak nitelendirir. Suçüstü hâlinde, örneğin kolluk dövüş sırasında olay yerine geldiğinde, soruşturma genel hükümlere göre başlatılır.
28/A’nın sekizinci fıkrası ayrıca, beşinci fıkradaki dövüştürme suçunun başka bir kişi tarafından sahipli hayvana karşı işlenmesi hâlinde hayvan sahibinin şikâyeti üzerine de soruşturma yapılacağını öngörür. Vatandaş olarak bir dövüşe tanık olduysanız izlenecek yol hayvana eziyet şikâyeti nasıl yapılır rehberimizde adım adım anlatılmıştır. Savunma açısından ise dosyada müdürlük başvurusunun veya suçüstü hâlinin bulunup bulunmadığı ilk incelenecek noktadır.
Sahipli bir hayvanın kasten öldürülmesinde hayvan sahibinin şikâyet ve tazminat hakları için hayvan zehirleme cezası yazımıza bakabilirsiniz.
Hayvan dövüştürme suçunda HAGB, erteleme ve paraya çevirme mümkün mü?
Hayvan dövüştürme suçunda HAGB, erteleme ve seçenek yaptırımlar kanunen yasaklanmış değildir; şartları varsa uygulanabilir. Suçun üst sınırı iki yıl olduğundan hükmedilecek ceza CMK 231/5’teki “iki yıl veya daha az” sınırını aşamaz. Ancak bu kurumların hiçbiri kendiliğinden uygulanmaz; mahkeme her birini gerekçeyle değerlendirir.
7589 sayılı Kanun’la değişen CMK 231/6’ya göre HAGB için önceki kasıtlı mahkûmiyetin bulunmaması, yeniden suç işlenmeyeceği kanaati ve zararın giderilmesi aranır; denetim süresi beş yıldır. Hapis cezası TCK 51’deki koşullarla ertelenebilir. Önemli bir sınır TCK 50/2’dedir: hapis ile adli para cezasının seçimlik olduğu suçlarda mahkeme hapsi tercih ettiyse, bu ceza artık adli para cezasına çevrilmez. Önödeme ise uygulanmaz; TCK 75 yalnız adli para cezası gerektiren veya hapis üst sınırı altı ayı aşmayan suçlar için öngörülmüştür.
Yargıtay hayvan dövüşü dosyalarında neye bakıyor?
Yargıtay hayvan dövüşü dosyalarında, kimin hangi hayvanı dövüştürdüğünün tutanak, görüntü veya tanıkla ayrı ayrı tespit edilip edilmediğine bakmaktadır. Tam metni incelenen aşağıdaki üç karar, dövüştürmenin henüz kabahat olduğu 7332 sayılı Kanun öncesine aittir; yalnız delil ve fiil tespiti ölçütleri bakımından aktarılmıştır.
1. Ringdeki horozların sahibi tespit edilmeden ceza verilemez
Yargıtay 7. Ceza Dairesi’nin 21.12.2021 tarihli, 2021/13496 Esas, 2021/17740 Karar sayılı kararına konu olayda, ihbar üzerine gidilen adreste horoz dövüşü yapıldığı ve organizatörün kim olduğu başka dosyalardaki beyanlarla ileri sürülmüştü. Daire, ringdeki horozların sayısı ve sahipleri tespit edilmediği, ses kaydı, kamera görüntüsü veya fotoğraf da bulunmadığı için iştirakin sabit olmadığını belirterek idari para cezalarını kaldırmıştır.
2. 54 kişilik baskında yalnız orada bulunmak yetmez
Yargıtay 7. Ceza Dairesi’nin 16.12.2024 tarihli, 2023/13756 Esas, 2024/11701 Karar sayılı kararında, 01.04.2021 tarihinde bir barakada yapılan horoz dövüşüne yönelik baskında 54 kişinin bulunduğu ve ele geçirilen 20 horozun kime ait olduğunun tespit edilemediği belirlenmişti. Daire, kabahatlinin “salt dövüş yaptırılan yerde bulunması” şeklindeki eylemin dövüştürme niteliğinde olmadığını kabul ederek idari para cezasını iptal etmiştir.
3. Başkasına ait hayvanlar için toplu ceza kesilemez
Yargıtay 7. Ceza Dairesi’nin 22.12.2021 tarihli, 2021/25325 Esas, 2021/17894 Karar sayılı kararında, 44 kişinin bulunduğu bir işhanı bodrumundaki horoz dövüşünde tek bir kişiye 15 horoz üzerinden toplam 47.250 TL idari para cezası verilmişti; horozlardan yalnız ikisinin sahibi belliydi. Daire, salt dövüş yerinde bulunmanın dövüştürme sayılamayacağını belirterek cezayı kaldırmıştır.
Hayvan dövüştürme dosyalarında sık yapılan hatalar
Hayvan dövüştürme dosyalarında hatalar çoğunlukla ilk saatlerde, olay yeri tutanağı ve ilk ifade aşamasında yapılır. Bu aşamadaki tespitler, kimin fail kimin seyirci olduğunu belirleyen ana delile dönüşür. Aşağıdaki gözlemler geneldir, hiçbir dosyanın sonucunu göstermez.
- Tutanağın okunmadan imzalanması: Hayvanın kime ait olduğu, kişinin ringe mi yoksa izleyici alanına mı yakın bulunduğu gibi ayrıntılar tutanakta yanlış yazılmışsa sonradan düzeltmek zorlaşır.
- “Hepimiz oradaydık” türü toplu beyanlar: Seyirci ile organizatör arasındaki ayrım bireysel tespitle yapılır; toplu kabul bu ayrımı silebilir.
- Muhakeme şartının kontrol edilmemesi: Suçüstü olmayan dosyada Tarım ve Orman müdürlüğünün yazılı başvurusu yoksa bu eksiklik savunmada ilk sırada ileri sürülmelidir.
- Olay tarihinin göz ardı edilmesi: 14.07.2021 öncesi fiiller için TCK 7/1 gereği hapis cezası verilemez; eski düzenlemedeki idari para cezası rejimi uygulanır.
Sıkça Sorulan Sorular
Köpek dövüştürmenin cezası ne kadar?
Köpek dövüştürmenin cezası, 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu m.28/A-5 uyarınca üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır. Hâkim iki yaptırımdan birini seçer. Birden fazla köpek aynı anda dövüştürülmüşse ya da fail hayvanlara bakmakla görevli biriyse ceza yarı oranında artırılır.
Horoz dövüşü suç mu, yoksa sadece para cezası mı?
Horoz dövüşü 14 Temmuz 2021’den itibaren suçtur. 7332 sayılı Kanun’dan önce horoz dövüştürmek hayvan başına idari para cezası gerektiren bir kabahatti. Bugün horozları dövüştüren kişi, köpek dövüşünde olduğu gibi üç ay ile iki yıl arasında hapis veya adli para cezasıyla yargılanır.
Hayvan dövüşünü sadece izlemek suç mu?
Hayvan dövüşünü yalnızca izlemek, kanunun tarif ettiği dövüştürme fiili değildir. Yargıtay kabahat döneminde, dövüş yerinde bulunmanın tek başına dövüştürme sayılamayacağını defalarca belirtmiştir. Ancak izleyicinin organizasyona, yer temini veya hayvan getirme gibi bir katkısı ispatlanırsa iştirak hükümleri gündeme gelebilir.
Hayvan dövüştürme suçunda adli para cezası ne kadar olur?
Hayvan dövüştürme suçunda adli para cezası 90 ile 730 gün arasında belirlenir; gün sınırları hapis cezasının alt ve üst sınırına bağlıdır (TCK 61/9). Bir günün karşılığı 100 ile 500 TL arasında takdir edildiğinden, temel adli para cezası 9.000 TL ile 365.000 TL arasında değişir.
Dövüştürülen köpeğime el konulur mu?
Evet, el konulabilir. 5199 sayılı Kanun’un 24. maddesi, hayvanlara acı veya zarar veren kişinin hayvan bulundurmasının yasaklanmasını ve hayvanlarına el konulmasını öngörür. 28/A kapsamındaki suça konu olup el konulan kedi ve köpekler, bakımevi bulunan en yakın belediye tarafından hayvan bakımevine götürülür.
Hayvan dövüştürme suçunda HAGB verilebilir mi?
Hayvan dövüştürme suçunda hükmün açıklanmasının geri bırakılması, şartları varsa verilebilir. Hükmedilen ceza iki yıl veya daha az hapis ya da adli para cezası olduğundan CMK 231/5’in sınırı içindedir. Sanığın daha önce kasıtlı suçtan mahkûm olmaması ve yeniden suç işlemeyeceği kanaati gibi şartlar ayrıca aranır.
Hayvan dövüşü nereye şikâyet edilir?
Hayvan dövüşü, olay sürüyorsa 112 Acil Çağrı Merkezi üzerinden kolluğa, sonrasında Cumhuriyet başsavcılığına ve il veya ilçe tarım ve orman müdürlüğüne bildirilir. Müdürlüğün savcılığa yazılı başvurusu bu suçta muhakeme şartıdır; suçüstü hâlinde ise soruşturma genel hükümlere göre başlar.
Fail-seyirci ayrımı, muhakeme şartı ve olay tarihi her dosyada farklıdır; tutanak ve iddianameyle somut bir değerlendirme yapabiliriz.
Yazar Hakkında
Av. Burakhan Çalışkan, Kartal’daki Çalışkan Hukuk Bürosu’nda ceza hukuku alanında çalışmaktadır. 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu’ndaki adli cezalar, özel bir kanunun TCK’nın iştirak, lehe kanun ve HAGB gibi genel kurumlarıyla birlikte uygulandığı alanlardandır. Büro, hayvana yönelik suçlardan doğan soruşturma ve kovuşturmalarda şüpheli, sanık ve suçtan zarar gören vekilliği yürütmektedir. Bu yazı, 5199 sayılı Kanun’un 7332 ve 7527 sayılı Kanunlarla değişik güncel metni ve tam metni incelenen Yargıtay kararları esas alınarak hazırlanmıştır.
Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup güncel mevzuat ve yerleşik hukuki uygulama esas alınarak kaleme alınmıştır. İçerikte yer alan değerlendirmeler, somut olayın kendine özgü koşullarına göre farklılık gösterebilecek genel nitelikte açıklamalardır ve hiçbir şekilde hukuki tavsiye niteliği taşımaz, avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Mevzuat ve içtihatlar zaman içinde değişebileceğinden, somut bir hukuki sorun hakkında adım atmadan önce alanında yetkili bir avukata danışılması önerilir.
