Kısa cevap: Boşanma dosyalarında işin önemli bölümü karar verildikten sonra başlar. Çocuk teslimi artık icra dairesinde yapılmaz: İİK m.25 ve 25/a 24 Kasım 2021’de yürürlükten kaldırılmış, bu kararlar adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüklerine devredilmiştir (5395 s.K. m.41/A). Nafaka ödenmezse üç aya kadar tazyik hapsi uygulanır ve ödeme yapılırsa borçlu derhâl tahliye edilir (İİK m.344). Koşullar değişirse irat artırılabilir veya azaltılabilir (TMK m.176/4).
Uygulamada en sık yapılan hata, kararın kendisinin yeterli olduğunu sanmaktır. Oysa velayet, kişisel ilişki ve nafaka kararlarının uygulanması ayrı bir süreçtir ve 2021’den beri farklı bir kuruma aittir.
Bu sayfa Sultanbeyli’den gelen dosyalar için alanın tamamını ele alıyor: boşanma avukatı hangi davalara bakar, karar nasıl uygulanır, çocuk teslimi hangi mercide yürür, nafaka nasıl tahsil edilir ve koşullar değiştiğinde hangi dava açılır.
İİK’nin çocuk teslimi ve kişisel ilişki maddeleri 2021’de kaldırıldı; başvuru çocuğun yerleşim yerindeki adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğüne yapılır. Doğru kapıyı belirlemek için iletişime geçebilirsiniz.
Boşanma Avukatı Hangi Davalara Bakar?
Kısa cevap: Aile hukuku işleri üç zamana yayılır: dava öncesi koruma ve şerh işlemleri, dava sırasındaki geçici önlemler ve asıl talepler, karardan sonraki uygulama ve değişiklik davaları. Üçüncü grup, uygulamada en çok zaman alan ve en çok hata yapılan aşamadır.
Anlaşmalı ve çekişmeli süreçlerin işleyişi için Sultanbeyli anlaşmalı boşanma ve çekişmeli boşanma sayfalarımıza; nafaka türleri için Sultanbeyli nafaka avukatı sayfamıza bakabilirsiniz.
Çocuk Teslimi: 2021’de Değişen Sistem
Kısa cevap: İcra ve İflas Kanunu’nun çocuk teslimi (m.25), çocukla şahsi münasebet tesisi (m.25/a) ve uzman bulundurulması (m.25/b) maddeleri 24 Kasım 2021 tarihli 7343 sayılı Kanun’la yürürlükten kaldırılmıştır. Bu kararlar artık adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüklerince yerine getirilir.
Sistemin farkı yalnızca kurum değişikliği değildir. Kararlar artık psikolog, pedagog, sosyal çalışmacı, çocuk gelişimci ve rehber öğretmen gibi uzmanlar marifetiyle ve çocuğun üstün yararı esas alınarak yerine getirilir. Kişisel ilişki kararlarının uygulanmasına ilişkin ayrıntılar için çocukla kişisel ilişki sayfamıza bakabilirsiniz.
Karar kesinleştikten sonra izlenecek yol
Nafakanın Tahsili
Kısa cevap: Nafaka alacağı için icra takibi yapılır; ayrıca kararın gereğini yerine getirmeyen borçlu hakkında alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir. Bu bir ceza değil zorlama tedbiridir: ödeme yapılırsa borçlu derhâl tahliye edilir.
Borçlu tarafında bilinmesi gereken önemli bir güvence vardır: nafakanın kaldırılması veya azaltılması talebiyle dava açılmışsa, ileri sürülen sebepler göz önünde bulundurularak tazyik hapsinin uygulanması bu davanın sonuna bırakılabilir (İİK m.344). Ödeme gücü gerçekten düşmüş bir borçlu için doğru adım beklemek değil, zamanında azaltma davası açmaktır. Takibin yürütülmesine ilişkin ayrıntılar için Sultanbeyli icra avukatı sayfamıza bakabilirsiniz.
Koşullar Değiştiğinde
Aile hukuku kararları, verildikleri günün koşullarına göre kurulur. Koşullar değiştiğinde kanun yeniden değerlendirme imkânı tanır; hangi yolun izleneceği değişikliğin niteliğine bağlıdır.
Velayet bakımından iki hüküm birlikte okunmalıdır. TMK m.183, ana veya babanın başkasıyla evlenmesi, başka bir yere gitmesi veya ölmesi gibi yeni olgularda hâkimin resen önlem almasını öngörür. TMK m.182/2 ise mahkemenin, kişisel ilişki kararının gereklerine uyulmaması hâlinde velayetin değiştirilebileceğini ihtar etmesini zorunlu kılar. Velayete ilişkin ayrıntılar için Sultanbeyli velayet davası sayfamıza bakabilirsiniz.
Aile Konutu Koruması
Dava açılmadan önce veya dava sürerken malvarlığının kaçırılmasını önleyen en etkili araç, aile konutuna ilişkin korumadır.
Uygulamada en değerli ayrıntı, tapu şerhidir: aile konutunun maliki olmayan eş, tapu kütüğüne gerekli şerhin verilmesini doğrudan tapu müdürlüğünden isteyebilir. Şerh konulduktan sonra konut, diğer eşin açık rızası olmadan devredilemez. Kiralanan konutlarda ise sözleşmenin tarafı olmayan eş, kiralayana yapacağı bildirimle sözleşmenin tarafı hâline gelir.
Görevli Merci
Boşanma, nafaka, velayet, kişisel ilişki ve mal rejimi davaları aile mahkemesinde görülür. Çocuk teslimi ve kişisel ilişkinin yerine getirilmesi adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğünde yürütülür; bu işlemlere karşı şikâyet bir hafta içinde yine aile mahkemesine yapılır. Nafakanın tahsili icra dairesinde, ödenmemesi hâlinde tazyik hapsi talebi icra mahkemesinde görülür.
Boşanmadan sonra açılacak nafaka davalarında nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (TMK m.177). Sultanbeyli’nin ayrı adliyesi bulunmadığından dosyalar Kartal’daki İstanbul Anadolu Adliyesi‘nde görülür.
Dosyanız Değerlendirilirken Nelere Bakılır?
İlk başlık kararın kendisidir: hüküm fıkrası neyi, hangi açıklıkla düzenlemiş; kişisel ilişki gün ve saatleri tereddüde yer bırakmayacak biçimde yazılmış mı; karar kesinleşmiş mi.
İkincisi doğru mercidir — çocuk teslimi için müdürlük, nafaka için icra dairesi, değişiklik için aile mahkemesi. Yanlış kapı, yalnızca zaman kaybı değil, süre kaybı da doğurabilir.
Üçüncüsü sürelerdir: müdürlük işlemine şikâyet bir hafta, boşanmadan doğan talepler bir yıl. Dördüncüsü değişikliğin belgelenmesidir; azaltma veya artırma davalarında gelir, sağlık ve giderlere ilişkin somut belgeler sonucu doğrudan belirler.
Nafakanın azaltılması veya kaldırılması davası açılmışsa, tazyik hapsinin uygulanması bu davanın sonuna bırakılabilir (İİK m.344). Durumunuzu değerlendirmek için Çalışkan Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Boşanma avukatı hangi davalara bakar?
Aile hukuku dosyaları üç zamanda toplanır. Dava öncesi: 6284 kapsamındaki koruma tedbirleri ve aile konutu şerhi. Dava sırasında: anlaşmalı veya çekişmeli boşanma, tedbir nafakası, geçici velayet. Karardan sonra: çocuk teslimi ve kişisel ilişkinin yerine getirilmesi, nafakanın tahsili, nafakanın artırılması, azaltılması veya kaldırılması, velayetin değiştirilmesi ve mal rejiminin tasfiyesi. Uygulamada avukatın işinin önemli bölümü bu üçüncü aşamada geçer.
Boşandım ama çocuğumu göstermiyor, nereye başvurmalıyım?
İcra dairesine değil. Bu konudaki en sık yapılan hata, 2021’de değişen usulün bilinmemesidir: İcra ve İflas Kanunu’nun çocuk teslimi (m.25) ve çocukla şahsi münasebet tesisi (m.25/a) maddeleri 24 Kasım 2021 tarihli 7343 sayılı Kanun’la yürürlükten kaldırılmıştır. Artık bu kararlar, Adalet Bakanlığınca kurulan adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüklerince yerine getirilir (5395 s.K. m.41/A) ve yetkili birim çocuğun yerleşim yeri müdürlüğüdür.
Müdürlük başvurusundan sonra ne oluyor?
Talebi alan müdürlük, her türlü iletişim vasıtasını kullanarak yükümlüyle irtibata geçer ve belirlenen gün ve saatte çocuğun getirilmesini derhâl bildirir; bildirimi veya irtibat kurulamadığını tutanağa bağlar. İrtibat kurulamaz ya da çocuk getirilmezse müdürlük derhâl teslim emri gönderir (5395 s.K. m.41/B).
Teslim emrinde neler yazıyor?
Dört husus bildirilir: belirlenen gün ve saatte çocuğu emirde belirtilen yere getirmek zorunda olduğu; haklı mazereti varsa teslim gününden önce müdürlüğe bildirerek çocuğun müdürlükçe alınmasını talep etmesi gerektiği; getirmez veya bu talepte bulunmazsa çocuğun uzman veya öğretmen marifetiyle, gerekirse kolluktan yardım alınarak ve zor kullanılarak teslim alınacağı; ve emrin gereğinin yerine getirilmemesi hâlinde disiplin hapsiyle cezalandırılacağı.
Kararı kim uyguluyor, icra memuru mu?
Hayır. İlam ve tedbir kararları, müdürlük tarafından görevlendirilen psikolog, pedagog, sosyal çalışmacı, çocuk gelişimci ve rehber öğretmen gibi uzmanlar, uzmanın bulunmadığı yerlerde ise öğretmen marifetiyle yerine getirilir (5395 s.K. m.41/A/5). Sistemin amacı, sürecin çocuğun üstün yararına uygun biçimde yürütülmesidir.
Müdürlüğün işlemine itiraz edebilir miyim?
Evet ancak süre çok kısadır: müdürlükçe yapılan iş ve işlemlere karşı, öğrenme veya tebliğ tarihinden itibaren bir hafta içinde, işlemi yapan müdürlüğün bulunduğu yer aile mahkemesine şikâyette bulunulabilir (5395 s.K. m.41/B). Bir haftalık süre kaçırıldığında işlem kesinleşir.
Çocuk teslim edildikten sonra geri alınırsa ne olur?
Kanun bunun için ayrı bir kolaylık getirmiştir: çocuk hak sahibine teslim edildikten sonra yükümlü haklı bir sebep olmaksızın çocuğu tekrar alırsa, ayrıca yeni bir hükme veya yükümlüyle irtibata geçmeye ya da teslim emri tebliğine gerek olmaksızın çocuk yeniden hak sahibine teslim edilir (m.41/B/6). Ayrıca çocuğun üstün yararının gerektirdiği hâllerde müdürlük, doğrudan teslim işlemini uygulayabilir.
Nafaka ödenmezse ne yapılabilir?
İki yol birlikte işler. Birincisi icra takibi. İkincisi ve daha etkili olanı: nafakaya ilişkin kararların gereğini yerine getirmeyen borçlunun, alacaklının şikâyeti üzerine, üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir (İİK m.344). Bu bir ceza değil, ödemeye zorlama tedbiridir; nitekim hapsin tatbikine başlandıktan sonra kararın gereği yerine getirilirse borçlu tahliye edilir.
Nafakayı ödeyemeyecek durumdayım, hapis kaçınılmaz mı?
Hayır. Kanun bir güvence içerir: borçlunun, nafakanın kaldırılması veya azaltılması talebiyle dava açmış olması hâlinde, ileri sürdüğü sebepler göz önünde bulundurularak, tazyik hapsinin uygulanması bu davanın sonuna bırakılabilir (İİK m.344). Bu nedenle ödeme gücü gerçekten düşmüşse, beklemek yerine azaltma veya kaldırma davası açmak doğru adımdır.
Nafaka hangi hâllerde kendiliğinden kalkar?
İrat biçiminde ödenmesine karar verilen maddî tazminat veya nafaka, alacaklı tarafın yeniden evlenmesi ya da taraflardan birinin ölümü hâlinde kendiliğinden kalkar (TMK m.176/3). Bu hâllerde ayrıca dava açmaya gerek yoktur. Buna karşılık alacaklının evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması ya da haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde nafaka mahkeme kararıyla kaldırılır.
Nafaka miktarı sonradan değiştirilebilir mi?
Evet. Tarafların malî durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hâllerde iradın artırılması veya azaltılmasına karar verilebilir (TMK m.176/4). Ayrıca hâkim, istem hâlinde, iradın gelecek yıllarda tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre ne miktarda ödeneceğini baştan karara bağlayabilir; bu, her yıl yeniden dava açmayı önler.
Nafaka davası nerede açılır?
Kanun bu konuda alacaklıyı korur: boşanmadan sonra açılacak nafaka davalarında, nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (TMK m.177). Yani alacaklının, borçlunun bulunduğu yere gitmesi gerekmez.
Kişisel ilişki kararına uyulmazsa velayet değişir mi?
Kanun bu yaptırımı doğrudan karara yazdırır: mahkeme, kararında kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerinin yerine getirilmemesi hâlinde, çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayetin değiştirilebileceğini ihtar eder (TMK m.182/2). Yani kararın sürekli ihlali, velayetin kaybı riskini doğurur.
Velayet sahibi başka şehre taşınırsa ne olur?
Bu, kanunda açıkça sayılan bir değişiklik sebebidir: ana veya babanın başkasıyla evlenmesi, başka bir yere gitmesi veya ölmesi gibi yeni olguların zorunlu kılması hâlinde hâkim, resen veya ana ve babadan birinin istemi üzerine gerekli önlemleri alır (TMK m.183). Kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi veya velayetin değiştirilmesi bu kapsamda istenebilir.
Eşim evi satmak istiyor, engelleyebilir miyim?
Aile konutu söz konusuysa evet. Eşlerden biri, diğer eşin açık rızası bulunmadıkça, aile konutu ile ilgili kira sözleşmesini feshedemez, aile konutunu devredemez veya aile konutu üzerindeki hakları sınırlayamaz (TMK m.194). Ayrıca aile konutunun maliki olmayan eş, tapu kütüğüne gerekli şerhin verilmesini tapu müdürlüğünden isteyebilir. Konut kira ile sağlanmışsa, sözleşmenin tarafı olmayan eş kiralayana yapacağı bildirimle sözleşmenin tarafı hâline gelir.
Boşandıktan sonra talepler için süre var mı?
Evet ve sıkça kaçırılır: evliliğin boşanma sebebiyle sona ermesinden doğan dava hakları, boşanma hükmünün kesinleşmesinin üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (TMK m.178). Bu nedenle tazminat ve mal rejimine ilişkin talepler ya boşanma davasıyla birlikte ileri sürülmeli ya da en geç bir yıl içinde dava edilmelidir.
Bu davalar hangi mahkemede görülür?
Boşanma, nafaka, velayet, kişisel ilişki ve mal rejimi davaları aile mahkemesinde görülür. Çocuk teslimi ve kişisel ilişkinin yerine getirilmesine ilişkin işlemler adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğünde yürütülür; bu işlemlere karşı şikâyet yine aile mahkemesine yapılır. Nafakanın tahsili için icra dairesi, ödenmemesi hâlinde tazyik hapsi için icra mahkemesi devreye girer. Sultanbeyli’nin ayrı adliyesi bulunmadığından dosyalar Kartal’daki İstanbul Anadolu Adliyesi’nde görülür.
Yazar Hakkında
Av. Burakhan Çalışkan, İstanbul Barosu’na kayıtlı avukat olarak Kartal’daki bürosunda aile hukuku dosyalarını takip etmektedir. Sultanbeyli ve çevre ilçelerden gelen dosyalarda; anlaşmalı ve çekişmeli boşanma davalarından çocuk teslimi ve kişisel ilişkinin yerine getirilmesine, nafakanın tahsili ve değiştirilmesinden velayetin değiştirilmesi taleplerine kadar sürecin bütün aşamalarında müvekkillerini temsil etmektedir. İletişim: 0 506 976 23 55 — Cevizli Mahallesi, Ulubey Sokak, No: 4A D: 46, Kartal/İstanbul.
Kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — mevzuat.gov.tr (m.176, 177, 178, 182, 183, 194)
- 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu — mevzuat.gov.tr (m.41/A, 41/B, 41/C)
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu — mevzuat.gov.tr (m.25 mülga, m.344)
- 7343 sayılı Kanun (24/11/2021) — çocuk tesliminin İİK’den çıkarılıp ÇKK’ye aktarılması
- 6284 sayılı Kanun — mevzuat.gov.tr
Hukuki Sorumluluk Reddi
Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup güncel mevzuat ve yerleşik hukuki uygulama esas alınarak kaleme alınmıştır. İçerikte yer alan değerlendirmeler, somut olayın kendine özgü koşullarına göre farklılık gösterebilecek genel nitelikte açıklamalardır ve hiçbir şekilde hukuki tavsiye niteliği taşımaz, avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Mevzuat ve içtihatlar zaman içinde değişebileceğinden, somut bir hukuki sorun hakkında adım atmadan önce alanında yetkili bir avukata danışılması önerilir.
