Kısa cevap: TCK m.235/5, ihaleye fesat karıştırma suçunun sadece klasik “kamu kurum veya kuruluşu” ihalelerini değil; kamu kurum veya kuruluşları aracılığı ile yapılan artırma veya eksiltmeleri, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarını, bunların iştirakiyle kurulmuş şirketleri, bünyelerinde faaliyet icra eden vakıfları, kamu yararına çalışan dernekleri ve kooperatifleri de kapsayacağını düzenler. Bu, tıpkı rüşvette olduğu gibi (TCK m.252/8), suçun uygulama alanını klasik kamu görevlisi tanımının çok ötesine taşıyan bir genişletme hükmüdür.
İhaleye fesat karıştırma denince akla ilk gelen, doğrudan bir bakanlık veya belediyenin ihalesi olsa da, kanun bu kapsamı çok daha geniş tutar. Bu yazı dizisinin son bölümlerinden birinde, TCK m.235/5’in kimleri ve hangi işlemleri kapsadığını ele alıyoruz. Rüşvetteki paralel düzenleme için Meslek Kuruluşları, Şirketler ve Kooperatifler Adına Rüşvet yazımıza bakabilirsiniz.
TCK m.235/5 Tam Olarak Ne Der?
Madde metni şöyledir: “Yukarıdaki fıkralar hükümleri, kamu kurum veya kuruluşları aracılığı ile yapılan artırma veya eksiltmeler ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, kamu kurum veya kuruluşlarının ya da kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının iştirakiyle kurulmuş şirketler, bunların bünyesinde faaliyet icra eden vakıflar, kamu yararına çalışan dernekler veya kooperatifler adına yapılan mal veya hizmet alım veya satımlarına ya da kiralamalara fesat karıştırılması halinde de uygulanır.”
“Artırma veya Eksiltme” Ne Anlama Gelir?
Kamu kurumlarının bazı işlemleri klasik “ihale” terimiyle değil, “artırma” (satış amaçlı, en yüksek teklifi verenle sonuçlanan işlem) veya “eksiltme” (alım amaçlı, en düşük teklifi verenle sonuçlanan işlem) olarak adlandırılır. Madde, bu işlem türlerinin de aynı koruma kapsamında olduğunu açıkça belirtir.
Hangi Kurumlar Ek Olarak Kapsam Dahilindedir?
- Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları (barolar, tabip odaları vb.),
- Kamu kurum/kuruluşlarının ya da meslek kuruluşlarının iştirakiyle kurulmuş şirketler,
- Bu kurumların bünyesinde faaliyet icra eden vakıflar,
- Kamu yararına çalışan dernekler,
- Kooperatifler.
Dikkat edilmelidir ki bu liste, rüşvetteki (TCK m.252/8) altı kategoriden birini — “halka açık anonim şirketler” — içermez. İhaleye fesat karıştırmada kapsam beş kategoriyle sınırlıdır.
Bu Genişletme Neden Önemli?
Bir kooperatifin veya kamu yararına çalışan bir derneğin yaptığı mal/hizmet alımı, ilk bakışta “özel hukuk ilişkisi” gibi görünebilir. Ancak bu kurumlar da kamu kaynaklarıyla veya kamusal bir amaçla bağlantılı olduklarından, kanun koyucu bu ihalelere de aynı cezai korumayı sağlamıştır. Bu, uygulamada özellikle kamu iştirakli şirketlerin ve büyük kooperatiflerin ihalelerinde önemli bir husustur.
Sonuç
TCK m.235/5, ihaleye fesat karıştırma suçunun kapsamını klasik kamu kurumu ihalelerinin ötesine, meslek kuruluşlarından kooperatiflere kadar geniş bir yelpazeye taşır. Bu genişletme, kamu kaynaklarıyla bağlantılı her türlü alım/satım ve kiralama işleminin aynı cezai korumadan yararlanmasını sağlar. Diğer kamu görevlisi suçları için Kamu Görevlisi Suçları Rehberi sayfamıza bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Bir kooperatifin ihalesine fesat karıştırma suç mudur?
Evet, TCK m.235/5 kooperatifler adına yapılan mal veya hizmet alım/satımlarını da kapsam dahilinde sayar.
Meslek kuruluşlarının ihaleleri de korunuyor mu?
Evet, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları m.235/5’te açıkça sayılmıştır.
Halka açık anonim şirketler ihaleye fesat karıştırma kapsamında mı?
Hayır, m.235/5’teki liste beş kategoriyle sınırlıdır ve halka açık anonim şirketleri içermez — bu, rüşvetteki (m.252/8) düzenlemeden farklıdır.
“Artırma veya eksiltme” ihale ile aynı şey midir?
Benzer işlem türleridir; artırma satış, eksiltme alım amaçlı yapılır, madde her ikisini de kapsar.
Kamu yararına çalışan bir derneğin alımına fesat karıştırma cezalandırılır mı?
Evet, madde metni kamu yararına çalışan dernekleri açıkça sayar.
Hangi kurum ve kuruluşların ihalelerinin madde kapsamına girdiği, isnadın yerinde olup olmadığını doğrudan belirler.
Yazar Hakkında: Av. Burakhan Çalışkan, İstanbul Barosu’na kayıtlı olarak ceza hukuku alanında çalışmaktadır. İhaleye fesat karıştırma ve diğer kamu görevlisi suçları dosyalarında şüpheli/sanık müdafiliği yapmaktadır.
Kaynaklar: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, m.235
Bu makale genel bilgilendirme amaçlıdır, somut olaya özgü hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Dosyanıza özel değerlendirme için bir avukatla görüşmeniz önerilir.
