Kısa cevap: Bıçak taşımak her zaman suç değildir; belirleyici olan bıçağın türüdür. Sustalı çakı, kama, hançer, saldırma ve sivri uçlu ve oluklu bıçaklar 6136 sayılı Kanun m.4’te yasak aletler arasındadır; bunları taşımak m.15/1 uyarınca 6 aydan 1 yıla kadar hapis ve adli para cezası gerektirir. Mutfak bıçağı, çakı veya iş bıçağı ise ancak sırf saldırıda kullanmak amacıyla taşınırsa suçtur ve cezası 3 aya kadar hapis veya adli para cezasıdır.
- Bıçağın yasak olup olmadığına kriminal polis laboratuvarının uzmanlık raporu karar verir; bıçağın boyu için kanunda santimetre ölçüsü yoktur.
- Sustalı çakı adıyla yasaktır; kelebek bıçak adıyla sayılmadığından rapora bakılır.
- Mutfak, av, iş veya cep bıçağı tek başına suç değildir; suç için hâl ve şartlardan anlaşılan sırf saldırı amacı gerekir.
- Okul, yurt, spor karşılaşması veya toplantı gibi yerlerde yasak bıçak taşınırsa ceza iki katına çıkar.
Bıçak taşımak suç mu sorusu çoğunlukla bir yol kontrolünde veya kavga sonrası üst aramasında ortaya çıkar. Bu yazıda yasak bıçaklar, kelebek ve mutfak bıçağının durumu, cezalar, önödeme ve yoklama süreci Yargıtay kararlarıyla anlatılmaktadır.
Suçun oluşup oluşmadığını çoğu dosyada bıçağın uzmanlık raporu belirler; rapor gelmeden verilen ifade ve atılan adımlar sonucu doğrudan etkileyebilir.
Bıçak taşımak suç mu?
Bıçak taşımak, ancak bıçak 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanun’un 4. maddesinde sayılan yasak türlerden biriyse ya da serbest bir bıçak sırf saldırı amacıyla taşınıyorsa suçtur. Yasak bıçak taşıma suçu, Kanun’un yapımını yasakladığı bıçak veya aletleri izinsiz satmak, satın almak, taşımak veya bulundurmakla işlenen suçtur.
“Ülke içinde kama, hançer, saldırma, şişli baston, sustalı çakı, pala,kılıç, kasatura, süngü, sivri uçlu ve oluklu bıçaklar, topuz, topuzlu kamçı, boğma teli veya zinciri, muşta ile salt saldırı ve savunmada kullanılmak üzere özel nitelikteki benzeri aletlerin yapımı yasaktır.”
6136 sayılı Kanun m. 4/1
Kanun iki rejim kurar: yasak bıçakta amaca bakılmaz ve m.15/1 uygulanır; serbest bıçakta ceza ancak saldırı amacı varsa m.15/4 ile verilir. Güncel madde metinleri 6136 sayılı Kanun’un resmî metninden okunabilir. Muşta gibi aynı listedeki aletler için muşta taşımanın cezası yazımıza bakabilirsiniz.
Hangi bıçaklar yasak? Sustalı, kama ve sivri uçlu oluklu bıçak
6136 sayılı Kanun m.4/1’e göre yasak bıçaklar kama, hançer, saldırma, sustalı çakı, kasatura, süngü ile sivri uçlu ve oluklu bıçaklardır; pala, kılıç ve şişli baston da aynı listededir. Listenin sonundaki “salt saldırı ve savunmada kullanılmak üzere özel nitelikteki benzeri aletler” ifadesi, adı sayılmayan ama aynı işleve göre yapılmış bıçakları da kapsar.
Kanun bıçağın boyu için bir ölçü koymaz. “Dört parmaktan uzun bıçak yasaktır” gibi kanaatlerin Kanun’da karşılığı yoktur. Uygulamada bıçak kriminal polis veya jandarma laboratuvarına gönderilir; rapor susta mekanizmasını, namlu yapısını ve sabitlenme biçimini yazar.
Yargıtay 8. Ceza Dairesi’nin 11.05.2023 tarihli, 2021/8602 Esas, 2023/3211 Karar sayılı kararında, kriminal rapor arızalı sustalı çakının basit bir müdahaleyle veya namlunun kabzaya sabitlenmesiyle yasak niteliği kazanacağını belirtmiştir. Daire, bu raporla verilen beraat kararını bozmuş ve m.15/1 uyarınca ceza verilmesi gerektiğini kabul etmiştir. Olay 2016 yılına aittir.
Kelebek bıçak taşımak suç mu?
Kelebek bıçak, 6136 sayılı Kanun m.4/1’de adıyla sayılmadığı için taşınmasının suç olup olmadığı somut bıçağın kriminal raporuna göre belirlenir. Rapor kelebek bıçağı yasak nitelikte bulmazsa m.15/1 uygulanmaz; bıçak ancak hâl ve şartlara göre sırf saldırıda kullanmak amacıyla taşınmışsa m.15/4’teki suç oluşur.
Yargıtay 6. Ceza Dairesi’nin 08.02.2017 tarihli, 2016/6455 Esas, 2017/256 Karar sayılı kararında, ele geçen kelebek bıçağın raporda m.4’teki yasak niteliği taşımadığı belirtilmiştir. Sanık bu bıçakla katılanı yaraladığından Daire, bıçağın sırf saldırıda kullanmak amacıyla taşındığını kabul ederek eylemin m.15/4 kapsamında kaldığını gözetmeyen hükmü bozmuştur.
Kelebek bıçak kendiliğinden yasak sayılmaz; ancak kabzası kilitlenen, namlusu sivri uçlu ve oluklu modeller raporda m.4/1 kapsamında görülebilir.
Mutfak bıçağı, çakı veya av bıçağı taşımak suç mu?
Mutfak bıçağı, cep çakısı, tarımda ya da bir meslekte kullanılan bıçak 6136 sayılı Kanun m.4/3 uyarınca Kanun hükümlerine tabi değildir ve tek başına taşınması suç oluşturmaz. Bu bıçaklar için tek ceza hükmü m.15/4’tür: bıçağı hâl ve şartlara göre sırf saldırıda kullanmak amacıyla taşıyan kişi 3 aya kadar hapis veya adli para cezası alır.
“Bu Kanunun 4 üncü maddesinin üçüncü fıkrasında yazılı olan yivli ve yivsiz silahlarla bıçak ve diğer aletleri, hal ve şartlara göre sırf saldırıda kullanmak amacıyla taşıyanlar, üç aya kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır.”
6136 sayılı Kanun m. 15/4
“Sırf saldırı amacı” kişinin söylediğinden değil, olayın koşullarından çıkarılır: bıçağın kavgada çekilmesi veya tehdit ederken gösterilmesi bu amaca işaret eder.
Yargıtay 8. Ceza Dairesi’nin 05.04.2023 tarihli, 2021/4415 Esas, 2023/2071 Karar sayılı kararında, 6,7 cm namlulu cep çakısı ele geçen sanık hakkında m.15/4’ten dava açılmıştı. Rapor çakıyı yasak saymamış, bıçak gösterilerek para istendiği iddiası tanıkla doğrulanamamıştır; sanık ise bıçağı hasmı olduğu için taşıdığını söylemiştir. Daire, yasak nitelikte olmayan bıçağı sadece taşımaktan ibaret eylem nedeniyle verilen beraat kararını düzelterek onamıştır.
Av veya spor bıçağı da m.4/3 kapsamına girebilir; ancak namlusu sivri uçlu ve oluklu ya da kama niteliğindeyse “av bıçağı” diye satılması onu yasak listesinden çıkarmaz.
Bıçak taşımanın cezası ne kadar?
Bıçak taşımanın cezası 6136 sayılı Kanun m.15’te dört ayrı hâle göre belirlenir. Yasak bıçak taşımada ceza 6 aydan 1 yıla kadar hapis ve en az 25 gün adli para cezasıdır; bıçak sayı veya nitelik bakımından vahimse ceza yarıdan bir katına kadar artar. Serbest bıçağı sırf saldırı amacıyla taşımanın cezası 3 aya kadar hapis veya adli para cezasıdır.
Vahamet tespiti de kriminal rapora dayanır. Vahim nitelik tespitinin cezaya etkisini silahın vahim nitelikte sayılması yazımızda ayrıntılı ele aldık.
Bıçak taşımak kabahat mi, suç mu? İdari para cezası var mı?
Bıçak taşımak kabahat değil suçtur ve idari para cezası öngörülmemiştir. 6136 sayılı Kanun m.15’teki her hâl hapis veya adli para cezası gerektirir; bu nedenle tutanak kolluk tarafından Cumhuriyet savcılığına gönderilir, dava asliye ceza mahkemesinde görülür ve mahkûmiyet adli sicile işlenir.
Hangi fıkranın uygulanacağı sonuç bakımından büyük fark yaratır. Yasak bıçakta hapis üst sınırı 1 yıl olduğundan TCK m.75’teki önödeme uygulanmaz. Sırf saldırı amacıyla serbest bıçak taşımada ise üst sınır 3 aydır ve dava açılmadan önce önödeme teklif edilir. Önödemenin işleyişini önödeme rehberimizde anlattık.
Yargıtay 8. Ceza Dairesi’nin 09.06.2022 tarihli, 2021/11570 Esas, 2022/8998 Karar sayılı kararında, uzmanlık raporuna göre ele geçen bıçağın m.4 kapsamında yasak nitelikteki sustalı çakı olduğu ve eylemin m.15/1’deki suçu oluşturduğu gözetilmeden m.15/4’ten mahkûmiyet kurulması bozma nedeni sayılmıştır.
Bıçak taşıma cezası nasıl hesaplanır? Örnek hesap
Bıçak taşıma cezası, temel cezanın alt sınırından başlayarak usule ilişkin indirimlerle hesaplanır. Sustalı çakıyla ilk kez yakalanan ve basit yargılama usulüyle yargılanan bir kişide 6 aylık alt sınır, CMK m.251/3’teki dörtte bir indirimle 4 ay 15 güne iner; bu ceza kısa süreli hapis cezası olduğundan seçenek yaptırıma çevrilebilir.
TCK m.49/2’ye göre bir yıl veya daha az hapis kısa süreli hapis cezasıdır. Mahkeme bu cezayı seçenek yaptırıma çevirebilir, erteleyebilir ya da sanık yazılı olarak karşı çıkmadıkça hükmün açıklanmasını geri bırakabilir (CMK m.251/4).
Sırf saldırı amacıyla mutfak bıçağı taşımada önödeme, TCK m.75/4 uyarınca adli para cezası esas alınarak hesaplanır: m.52’deki en az 5 gün ve günlüğü en az 100 TL esas alındığında önödeme miktarı 500 TL artı soruşturma gideridir; tebliğden itibaren 10 gün içinde ödenirse dava açılmaz.
Arabada veya çantada bıçak taşımak suç mu?
Arabada veya çantada bıçak taşımak için kanunda ayrı bir hüküm yoktur; araç veya çanta, bıçağın taşındığı ya da bulundurulduğu yer olarak değerlendirilir. Torpidoda veya bagajda sustalı çakı, kama ya da sivri uçlu ve oluklu bıçak bulunursa m.15/1’deki suç oluşur; mutfak bıçağı veya iş aleti ise ancak saldırı amacı varsa suçtur.
Polis yoklamasında bıçak çıkarsa ne olur?
Polis yoklamasında bıçak çıkarsa kolluk bıçağa el koyar, tutanak düzenler ve bıçağı kriminal incelemeye gönderir; kişi şüpheli sıfatıyla ifade verir. Polis Vazife ve Salahiyet Kanunu m.4/A, durdurulan kişinin elbisesinin çıkarılmasının veya aracın dışarıdan görünmeyen bölümlerinin açılmasının istenemeyeceğini düzenler; kural olarak el ile dıştan kontrol yapılır.
Önleme araması için PVSK m.9 uyarınca sulh ceza hâkiminin kararı veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde mülki amirin yazılı emri gerekir; konutta önleme araması yapılamaz. Aramanın dayanağı savunmada ilk incelenecek konudur.
Bıçak ele geçirildikten sonraki süreç
Bıçakla tehdit veya yaralama cezayı nasıl değiştirir?
Bıçak, TCK m.6/1-f uyarınca ceza kanunları bakımından silah sayılır; yasak bıçak olması gerekmez, saldırıya elverişli olması yeterlidir. Bu nedenle bıçakla yapılan tehdit TCK m.106/2-a uyarınca 2 yıldan 7 yıla kadar hapis, bıçakla kasten yaralama ise TCK m.86/3-e uyarınca yarı oranında artırılmış ceza gerektirir.
Bu suçlar ayrıca cezalandırılır; yasak bıçakla yaralamada hem Türk Ceza Kanunu m.86 hem m.15/1 uygulanır. Bıçakla birlikte tabanca da ele geçirilmişse m.13 gündeme gelir; ruhsatsız silah bulundurmanın cezası yazımızda bu hükmü anlattık.
Uygulamada sık yapılan hatalar nelerdir?
Bıçak dosyalarında sık görülen hatalar şunlardır:
- “Kendimi korumak için taşıyordum” demenin masum bir açıklama sanılması; m.4/1’deki yasak bıçakta amaç aranmadığından bu beyan sonucu değiştirmez, serbest bıçakta ise saldırı amacını destekleyen bir delil gibi okunabilir.
- Bıçağın boyuna bakarak “küçük olduğu için sorun olmaz” diye düşünmek; kanunda boy ölçütü yoktur, mekanizma ve namlu yapısı belirleyicidir.
- Kriminal rapor gelmeden önödeme veya mahkûmiyet ihtimali hakkında sonuca varmak; rapor bıçağın hangi fıkraya girdiğini, dolayısıyla önödemenin mümkün olup olmadığını belirler.
Sonuç ve değerlendirme
Bıçak taşımanın suç olup olmadığı bıçağın türüne ve taşıma koşullarına bağlıdır. Sustalı çakı, kama ve sivri uçlu ve oluklu bıçak gibi m.4/1’de sayılan bıçaklarda amaç aranmaz ve ceza 6 ay ile 1 yıl hapistir; mutfak, iş veya cep bıçağında ise ancak sırf saldırı amacı ispatlanırsa 3 aya kadar ceza verilir. Diğer ceza hukuku konuları için makaleler dizinimize bakabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Sustalı bıçak taşımak suç mu?
Evet. Sustalı çakı, 6136 sayılı Kanun m.4/1’de yapımı yasak aletler arasında adıyla sayılmıştır. Sustalı çakıyı taşımak, bulundurmak, satın almak veya satmak m.15/1 uyarınca 6 aydan 1 yıla kadar hapis ve en az 25 gün adli para cezası gerektirir. Susta mekanizması çalışmasa bile bıçak kolayca sabitlenebiliyorsa suç oluşabilir.
Kelebek bıçak taşımak yasak mı?
Kelebek bıçak, 6136 sayılı Kanun m.4/1’de adıyla sayılmaz. Bu nedenle yasak olup olmadığı kriminal raporla belirlenir. Rapor yasak niteliği reddederse, bıçak ancak hâl ve şartlara göre sırf saldırıda kullanmak amacıyla taşınmışsa m.15/4 uyarınca 3 aya kadar hapis veya adli para cezası verilir.
Mutfak bıçağı taşımak suç mu?
Mutfak bıçağı ev gereci olduğundan 6136 sayılı Kanun m.4/3 uyarınca Kanun hükümlerine tabi değildir; tek başına taşınması suç oluşturmaz. Ancak hâl ve şartlar bıçağın sırf saldırıda kullanılmak amacıyla taşındığını gösteriyorsa m.15/4’teki suç oluşur ve 3 aya kadar hapis veya adli para cezası gündeme gelir.
Arabada bıçak bulundurmak suç mu?
Araçta bıçak bulundurmak için ayrı bir kural yoktur; bıçağın türüne bakılır. Sustalı çakı, kama veya sivri uçlu ve oluklu bıçak gibi yasak bir bıçak araçta bulunursa m.15/1’deki taşıma veya bulundurma suçu oluşur. Torpidodaki çakı, iş aleti veya mutfak bıçağı ise ancak sırf saldırı amacı ispatlanırsa suç sayılır.
Bıçak taşımanın idari para cezası var mı?
Hayır. 6136 sayılı Kanun bıçak taşımayı idari para cezası gerektiren bir kabahat olarak düzenlemez; m.15’teki hâllerin tamamı hapis ve adli para cezası öngören suçlardır. Bu nedenle dosya kolluktan Cumhuriyet savcılığına gider, karar asliye ceza mahkemesince verilir ve mahkûmiyet adli sicile işlenir.
Bıçak taşıma suçunda önödeme var mı?
Önödeme yalnız m.15/4’teki sırf saldırı amacıyla serbest bıçak taşıma suçunda uygulanır, çünkü bu suçun hapis üst sınırı 3 aydır. Yasak bıçak taşımada (m.15/1) üst sınır 1 yıl olduğundan TCK m.75 uyarınca önödeme yapılamaz. Her iki suç da uzlaştırma kapsamında değildir.
Bıçağa el konulursa geri alınır mı?
Yasak niteliği raporla belirlenen bıçak, TCK m.54/4 uyarınca taşınması ve bulundurulması suç oluşturan eşya olduğundan beraat veya önödeme hâlinde dahi müsadere edilir. Raporda yasak niteliği taşımadığı belirlenen bıçak ise suçta kullanılmamışsa sahibine iadesi talep edilebilir.
Bıçağın m.4 kapsamına girip girmediği, aramanın hukuka uygunluğu ve önödeme imkânı dosyadaki tutanak ve rapora göre incelenebilir.
Yazar Hakkında
Av. Burakhan Çalışkan, ceza hukuku alanında çalışan ve 6136 sayılı Kanun’a muhalefet dosyalarında şüpheli ve sanık müdafii olarak görev alan bir avukattır. Yasak bıçak ve aletlerin kriminal raporlarla tespiti, üst ve araç aramalarının hukuka uygunluğu, önödeme ve basit yargılama usulü ile silahla işlenen yaralama ve tehdit suçları üzerine yazılar kaleme almaktadır. Çalışkan Hukuk Bürosu bünyesinde Kartal’da faaliyet göstermektedir.
Hukuki Sorumluluk Reddi
Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup güncel mevzuat ve yerleşik hukuki uygulama esas alınarak kaleme alınmıştır. İçerikte yer alan değerlendirmeler, somut olayın kendine özgü koşullarına göre farklılık gösterebilecek genel nitelikte açıklamalardır ve hiçbir şekilde hukuki tavsiye niteliği taşımaz, avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Mevzuat ve içtihatlar zaman içinde değişebileceğinden, somut bir hukuki sorun hakkında adım atmadan önce alanında yetkili bir avukata danışılması önerilir.
