Kısa cevap: Çalıntı telefon almak, telefonun çalıntı olduğunu bilerek satın alındığında veya kabul edildiğinde TCK m. 165 uyarınca suçtur; cezası altı ay ile üç yıl arası hapis ve on bin güne kadar adli para cezasıdır. Bilmeden, makul fiyattan ve belgeyle alan kişi cezalandırılmaz; ancak telefon sahibine iade edilir. Suç uzlaştırma kapsamındadır.
- TCK m. 165 yalnız kastla işlenir: telefonun suç eşyası olduğunu bilmeyen alıcı suç işlemiş olmaz.
- Mahkemeler “bilme”yi fiyat, fatura, satıcının kimliği ve alımın koşullarından çıkarır.
- Suç şikâyete bağlı değildir ama uzlaştırma kapsamındadır (CMK m. 253/1-b-9).
- Çalıntı telefona el konulur ve sahibine iade edilir; pazardan iyiniyetle alan kişi ödediği bedeli isteyebilir (TMK m. 989).
- IMEI sorgusu, fatura ve satıcının kimlik bilgisi iyiniyetin en önemli belgeleridir.
Çalıntı telefon almak suç mu sorusu, çoğu zaman ikinci el bir telefonu ilan sitesinden veya tanıdıktan aldıktan sonra karakoldan gelen bir telefonla gündeme gelir. Aşağıda suç eşyasının satın alınması suçunun unsurları, “bilerek” şartının mahkemede nasıl değerlendirildiği, ceza ve uzlaştırma, el koyma ile sahibine iade ve ikinci el alımda alınabilecek önlemler üç Yargıtay kararıyla açıklanmaktadır.
Satış ilanı, mesajlaşmalar, ödeme dekontu ve satıcının kimlik bilgisi zamanla kaybolabilir; ifade öncesinde bunların bir araya getirilmesi savunmanın temelidir. Durumunuzu bize iletebilirsiniz.
Çalıntı telefon almak suç mu?
Kısa Cevap: Çalıntı telefon almak, alıcı telefonun bir hırsızlık veya başka bir suçla elde edildiğini biliyorsa Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 165. maddesindeki suç eşyasının satın alınması veya kabul edilmesi suçunu oluşturur. Alıcı bunu bilmiyorsa ve koşullar da bilmesini gerektirmiyorsa suç oluşmaz; telefon yine de gerçek sahibine geri verilir.
Suçun kilit kelimesi “bilerek” değil, kast unsurudur: madde metninde ayrıca “bilerek” ifadesi geçmez, ama TCK’nın genel kuralı gereği bu suç taksirle işlenemez. Bu nedenle soruşturmada asıl tartışma, alıcının alım anında telefonun suç eşyası olduğunu bilip bilmediği ya da bilebilecek durumda olup olmadığıdır.
Suç eşyasının satın alınması (TCK 165) nedir?
Suç eşyasının satın alınması veya kabul edilmesi, bir suçla elde edilmiş eşyayı veya malvarlığı değerini, o suça katılmadan satan, devreden, satın alan veya kabul eden kişinin işlediği bir malvarlığı suçudur. Çalıntı telefon, bisiklet, altın veya araç parçası bu suçun en sık görülen konularıdır. Madde metni şöyledir:
“Bir suçun işlenmesiyle elde edilen eşyayı veya diğer malvarlığı değerini, bu suçun işlenmesine iştirak etmeksizin, satan, devreden, satın alan veya kabul eden kişi, altı aydan üç yıla kadar hapis ve onbin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.” (TCK m. 165)
Maddenin dört seçimlik hareketi vardır: satmak, devretmek, satın almak ve kabul etmek. Telefonu parayla almak “satın alma”, hediye ya da borç karşılığı almak “kabul etme”, çalıntı olduğunu öğrendikten sonra başkasına satmak ise “satma” hareketidir. Hırsızlığa katılan kişi, çaldığı telefonu sattığında ayrıca TCK m. 165’ten değil, hırsızlıktan sorumlu tutulur; telefonu zorla alan kişi bakımından suçun vasfı için yağma ile hırsızlık farkı yazımıza bakabilirsiniz.
Bilmeden çalıntı mal almak suç mu?
Bilmeden çalıntı mal almak suç değildir; TCK m. 165 kasıtlı bir suçtur ve alıcının, eşyanın suçla elde edildiğini bilmesi gerekir. Yargıtay, ikinci el telefon alım satımı yapan ve satıcıdan kimlik fotokopisi alan kişinin, telefonu bilerek aldığına dair “şüpheden uzak” delil bulunmadıkça cezalandırılamayacağını kabul etmektedir.
Yargıtay 2. Ceza Dairesi’nin 11.11.2019 tarihli, 2019/12479 Esas, 2019/17460 Karar sayılı kararında, çantayla birlikte çalınan telefon, “telefon benim, faturasını kaybettim” diyen bir kişi tarafından telefoncuya satılmıştı. Telefoncu satıcının kimlik fotokopisini ve telefon numarasını almış, telefonu ikinci el değerinden satın almıştı. Daire, telefonun suç eşyası olduğunu bilerek alındığına dair yeterli delil bulunmadığını belirterek mahkûmiyeti bozdu.
Yargıtay 6. Ceza Dairesi’nin 10.05.2022 tarihli, 2021/10166 Esas, 2022/6797 Karar sayılı kararı da aynı yöndedir: ikinci el telefon alım satımı yapan sanık telefonu 500 TL’ye almıştı. Daire, sanığın telefonun hırsızlık konusu olduğunu bilebilecek durumda olmadığını, suç kastının bulunmadığını ve beraat kararı verilmesi gerektiğini belirtti.
Mahkeme “bilerek aldığınızı” neye göre kabul eder?
Mahkeme, alıcının telefonun çalıntı olduğunu bilip bilmediğini doğrudan değil, alımın çevresindeki koşullardan çıkarır. Fiyatın piyasa değerine uygunluğu, fatura veya kutunun varlığı, satıcının kimliğinin bilinmesi, alımın yapıldığı yer ve saat ile alıcının sonraki davranışları belirleyici ölçütlerdir. Belgesiz ve kimliksiz alım aleyhe değerlendirilir.
Yargıtay 2. Ceza Dairesi’nin 24.04.2024 tarihli, 2022/9410 Esas, 2024/6342 Karar sayılı kararı, bu ölçütlerin aleyhe işlediği bir örnektir. Seyyar telefon alım satımı yapan sanık, evden çalınan telefonu kimden ve kaça aldığını hatırlamadığını, belge almadığını söylemişti. Daire, satıcının “kimlik fotokopisi veya kimlik bilgilerini dahi almaması” karşısında sanığın telefonun suç eşyası olduğunu öngörebilecek konumda bulunduğunu belirterek beraat kararını bozdu.
Bu olguların hiçbiri tek başına sonucu belirlemez. Ticaretle uğraşan kişiden, sıradan bir alıcıya göre daha fazla özen beklenir; iki 2. Ceza Dairesi kararındaki fark da büyük ölçüde satıcının kimlik bilgisinin alınıp alınmamasından doğmuştur.
Çalıntı telefon almanın cezası nedir?
Çalıntı telefonu bilerek almanın cezası, TCK m. 165 uyarınca altı aydan üç yıla kadar hapis ve beş günden on bin güne kadar adli para cezasıdır; iki ceza birlikte verilir. Suç şikâyete bağlı değildir, ancak uzlaştırma kapsamındadır. Dava zamanaşımı TCK m. 66/1-e gereği sekiz yıldır.
Örnek hesap: Mahkeme alt sınırdan 6 ay hapis ve 5 gün adli para cezası belirler, gün başını 100 TL takdir ederse adli para cezası 500 TL olur. TCK m. 62 uyarınca altıda bir takdiri indirim uygulanırsa hapis 5 aya, adli para cezası 4 gün üzerinden 400 TL’ye iner (TCK m. 61/8 gereği indirim gün üzerinden yapılır).
Uzlaşma olursa dava düşer mi?
TCK m. 165, 7188 sayılı Kanun’la 24.10.2019’da uzlaştırma kapsamına alınmıştır. Uzlaşma sağlanır ve edim bir defada yerine getirilirse CMK m. 253/19 uyarınca kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir. Yukarıdaki 2019/17460 Karar sayılı kararda Daire, uzlaştırma yapılmadan hüküm kurulmasını ve hapis yanında adli para cezası verilmemesini de ayrı bozma sebebi saymıştır. Uzlaştırmanın işleyişi için uzlaştırma rehberimize (CMK 253) bakabilirsiniz.
Aldığım telefon çalıntı çıkarsa ne olur?
Aldığınız telefon çalıntı çıkarsa kolluk telefona el koyar, sizin hakkınızda TCK m. 165’ten soruşturma başlatılır ve telefon delil olarak gerekmediğinde gerçek sahibine iade edilir. Çalıntı olduğunu bilmediğinizi gösterebilirseniz cezai sorumluluk doğmaz; ancak telefonun mülkiyeti genellikle size geçmez ve bedeli satıcıdan istemeniz gerekir.
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (CMK) 127. maddesine göre el koyma hâkim kararıyla, gecikmesinde sakınca varsa savcının yazılı emriyle yapılır; hâkim kararı olmadan yapılan el koyma 24 saat içinde hâkim onayına sunulur. CMK m. 131/2 uyarınca suçtan zarar gören mağdura ait eşya, delil olarak artık ihtiyaç kalmadığında sahibine iade edilir. (CMK m. 127, 131)
Ödediğim parayı kimden isteyebilirim?
Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 989. maddesine göre çalınan taşınırın zilyedi, onu elinde bulunduran herkese karşı beş yıl içinde dava açabilir. Ancak eşya açık artırmadan, pazardan veya benzeri eşya satanlardan iyiniyetle alınmışsa, sahibi telefonu ancak ödenen bedeli geri vermek koşuluyla isteyebilir. Bireysel satıcıdan alınan telefonda ise bedel, telefonu satan kişiden hukuk yoluyla istenir; bu yüzden satıcının kimlik bilgisi ve ödeme dekontu hem ceza hem hukuk davası için önemlidir.
İkinci el telefon alırken çalıntı olup olmadığı nasıl anlaşılır?
İkinci el telefonun çalıntı olup olmadığını anlamanın ilk adımı, e-Devlet’teki IMEI sorgulama hizmetiyle cihazın kayıt durumuna bakmaktır. Bunun yanında fatura veya kutu üzerindeki IMEI numarasının telefondaki numarayla eşleşmesi, satıcının kimlik bilgisi ve iz bırakan ödeme yöntemi, alıcının özen gösterdiğinin somut kanıtıdır.
İkinci el telefon alırken özen adımları
IMEI sorgusunun temiz çıkması telefonun çalıntı olmadığını garanti etmez; sahibi kayıp bildirimini geç yapmış olabilir. Ancak sorgu kaydı, alım anında makul özen gösterildiğini kanıtlayan en somut belgedir.
Çalıntı olduğunu sonradan öğrenirsem ne yapmalıyım?
Telefonun çalıntı olduğunu sonradan öğrenen kişi, telefonu kullanmayı bırakmalı, sıfırlamamalı ve satmamalı; en yakın kolluk birimine veya Cumhuriyet başsavcılığına teslim edip alım belgelerini sunmalıdır. Öğrendikten sonra telefonu başkasına satmak, maddedeki “satma” veya “devretme” hareketi olarak ayrı bir sorumluluk doğurabilir.
Kolluğa teslim, iyiniyetin en açık göstergesidir ve el koyma işleminin tutanağa bağlanmasını sağlar. İfadeye çağrıldıysanız suç eşyasının satın alınması savunma dilekçesi örneğimiz, savunmada hangi olguların öne çıkarılacağını göstermektedir.
TCK 165 ile suç gelirini aklama (TCK 282/2) farkı nedir?
TCK m. 165 ile TCK m. 282/2 arasındaki fark, eşyanın kaynağı olan suçun ağırlığına ve cezaya dayanır. TCK m. 282/2, alt sınırı altı ay veya daha fazla hapis gerektiren bir suçtan kaynaklanan ve aklama konusu olan malvarlığını bilerek satın alan, kabul eden, bulunduran veya kullananı iki-beş yıl hapisle cezalandırır.
Sıradan bir çalıntı telefonun alımı uygulamada TCK m. 165 kapsamında değerlendirilir. Aile içinde suç gelirinin kabulü gibi durumlar için suç gelirini bilerek kabul etmek (TCK 282/2) yazımıza bakabilirsiniz. Ayrıca TCK m. 168’deki etkin pişmanlık listesinde TCK m. 165 sayılmadığından, telefonun iadesi bu madde üzerinden indirim sağlamaz; iade uzlaşma ve takdiri indirim bakımından değerlendirilir.
Uygulamada sık yapılan hatalar
Çalıntı telefon dosyalarında sorunların çoğu, ikinci el alım sırasında hiçbir iz bırakılmamasından ve telefonun çalıntı olduğu öğrenildikten sonraki ilk tepkiden doğar. Bu hataların büyük kısmı, alım anında birkaç dakikalık özen ve soruşturmanın başında sakin bir değerlendirmeyle önlenebilir. Dosyalarda sık karşılaşılan hatalar şunlardır:
- Satıcının adını ve numarasını kaydetmeden, elden nakit ödemeyle telefon almak.
- İlan ve mesajlaşmaları silmek; bu kayıtlar alımın olağan koşullarda yapıldığını gösterir.
- Polisten haber gelince telefonu sıfırlamak veya başkasına satmak.
- İfadede satıcıyı “hatırlamıyorum” demek; 2024/6342 Karar sayılı kararda bu savunma aleyhe değerlendirilmiştir.
- Uzlaştırma teklifini, suçu kabul etmek anlamına geldiğini düşünerek incelemeden reddetmek; CMK m. 253/20 gereği müzakere beyanları delil olarak kullanılamaz.
Sıkça Sorulan Sorular
Bilmeden çalıntı telefon aldım, ceza alır mıyım?
Telefonun çalıntı olduğunu bilmediğiniz ve şartlar da bunu bilmenizi gerektirmediği sürece TCK m. 165 uyarınca ceza verilmez; suç ancak kastla işlenebilir. Ancak telefonun sahibine iadesi gündeme gelir. Piyasa değerinin çok altında fiyat, belgesiz alım veya satıcının kimliğinin hiç bilinmemesi, mahkemenin bilme kanaatine varmasına yol açabilir.
Çalıntı telefonu kullanmak suç mu?
Telefonun çalıntı olduğunu bilerek almak, hediye olarak kabul etmek veya kendi hattınızla kullanmak TCK m. 165’teki kabul etme hareketine girebilir. Sonradan çalıntı olduğunu öğrenen kişinin telefonu kullanmayı sürdürmesi ya da başkasına satması da yeni bir sorumluluk doğurabilir. Bu durumda telefonu kolluğa teslim etmek en güvenli yoldur.
Aldığım telefon çalıntı çıkarsa paramı geri alabilir miyim?
Telefona el konulup sahibine iade edilirse ödediğiniz bedeli, telefonu size satan kişiden hukuk yoluyla isteyebilirsiniz. Telefonu bir dükkândan veya pazardan iyiniyetle aldıysanız TMK m. 989/2 uyarınca sahibi, ancak ödediğiniz bedeli size geri vermek koşuluyla telefonu sizden isteyebilir. Satış belgesi bu yüzden önemlidir.
TCK 165 uzlaşmaya tabi mi?
Evet. TCK m. 165’teki suç eşyasının satın alınması veya kabul edilmesi suçu, 7188 sayılı Kanun’la CMK m. 253/1-b-9’a eklenmiş olup uzlaştırma kapsamındadır. Uzlaşma sağlanıp edim bir defada yerine getirilirse kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir; uzlaştırma yapılmadan kurulan hüküm Yargıtay’da bozma sebebidir.
IMEI sorgulamada kayıtlı görünen telefon çalıntı olamaz mı?
IMEI sorgusunun temiz çıkması, telefonun çalıntı olmadığını tek başına kanıtlamaz; kayıp veya çalıntı bildirimi gecikmiş ya da hiç yapılmamış olabilir. Sorgu yine de önemli bir özen göstergesidir. Fatura, kutu, satıcının kimlik bilgisi ve banka yoluyla ödeme ile birlikte değerlendirildiğinde iyiniyetinizi gösteren güçlü bir belge hâline gelir.
Çalıntı telefon almanın cezası ertelenir veya HAGB verilir mi?
TCK m. 165’in cezası altı ay ile üç yıl arası hapis ve adli para cezasıdır. Uzlaşma olmazsa ve sonuç ceza iki yıl veya daha az olursa, CMK m. 231’deki şartlarla hükmün açıklanmasının geri bırakılması mümkündür; şartlardan biri mağdurun zararının giderilmesidir. Suç uzlaştırma kapsamında olduğu için kamu davasının açılmasının ertelenmesi uygulanmaz.
Telefonu satan kişi hırsızsa ben de hırsızlıktan yargılanır mıyım?
Hırsızlığa katılmadan sadece telefonu satın alan kişi hırsızlıktan değil, TCK m. 165’ten sorumlu tutulur; madde metni bu suçu “iştirak etmeksizin” alanlara özgüler. Ancak çalınan telefonu ilk kullanan kişi olarak HTS kayıtlarında görünmek, hırsızlık şüphesini de beraberinde getirebilir; telefonu kimden ve nasıl aldığınızı belgelemeniz bu yüzden önemlidir.
Alım belgeleriniz, ödeme kaydınız ve satıcıyla yazışmalarınız üzerinden bilme unsuru, uzlaştırma ve telefonun iadesi konusundaki durumunuzu değerlendirebiliriz.
Yazar Hakkında
Av. Burakhan Çalışkan, Çalışkan Hukuk Bürosu’nda ceza hukuku alanında çalışmaktadır. Malvarlığına karşı suçlar, özellikle hırsızlık, yağma ve suç eşyasının satın alınması dosyalarında şüpheli, sanık ve suçtan zarar gören taraflara hukuki destek vermektedir. İkinci el telefon alımından doğan soruşturmalarda bilme unsurunun ispatı, HTS kayıtlarının değerlendirilmesi, uzlaştırma süreci ve el konulan eşyanın iadesi, çalışmalarının düzenli olarak karşılaştığı konular arasındadır.
Hukuki Sorumluluk Reddi: Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup güncel mevzuat ve yerleşik hukuki uygulama esas alınarak kaleme alınmıştır. İçerikte yer alan değerlendirmeler, somut olayın kendine özgü koşullarına göre farklılık gösterebilecek genel nitelikte açıklamalardır ve hiçbir şekilde hukuki tavsiye niteliği taşımaz, avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Mevzuat ve içtihatlar zaman içinde değişebileceğinden, somut bir hukuki sorun hakkında adım atmadan önce alanında yetkili bir avukata danışılması önerilir.
