Sancaktepe Miras Avukatı | Denkleştirme ve Paylaşma

Dosyalar üç eksende toplanır: mirasçılığın ve terekenin tespiti (mirasçılık belgesi, tereke envanteri, mirasın reddi), payların doğru hesaplanması (denkleştirme, tenkis, muris muvazaası, vasiyetname uyuşmazlıkları) ve paylaşmanın yapılması (paylaşma davası, özgüleme talepleri, paylaşma sözleşmesi ve sonrasındaki sorumluluklar).

Mirasbırakanın sağlığında bazı mirasçılara yaptığı karşılıksız kazandırmaların hesaba katılmasıdır: yasal mirasçılar, mirasbırakandan miras paylarına mahsuben elde ettikleri sağlararası karşılıksız kazandırmaları, denkleştirmeyi sağlamak için terekeye geri vermekle birbirlerine karşı yükümlüdürler (TMK m.669/1).

Kural olarak katılır. Kanun altsoya yapılan kazandırmalar için açık bir karine kurar: çeyiz veya kuruluş sermayesi vermek ya da bir malvarlığını devretmek veya borçtan kurtarmak ve benzerleri gibi karşılık almaksızın altsoyuna yapmış olduğu kazandırmalar, aksi mirasbırakan tarafından açıkça belirtilmiş olmadıkça, denkleştirmeye tâbidir (TMK m.669/2). Yani muafiyet iddiasında bulunanın bunu göstermesi gerekir.

Seçim yükümlü mirasçıdadır: geri vermekle yükümlü olan mirasçı, dilerse aldığını aynen geri verir; dilerse payından fazla olsa bile değerini miras payına mahsup ettirir (TMK m.671/1). Mirasbırakanın bu kurala aykırı tasarrufları ve diğer mirasçıların tenkise ilişkin hakları saklıdır.

Fazlalık için ayrı bir kural vardır: yapılan kazandırma miras payını aştığı takdirde mirasçı, mirasbırakanın bunu kendisine bırakmak istediğini ispat ederse, bu fazlalık denkleştirmeye tâbi olmaz. Ancak diğer mirasçıların tenkise ilişkin hakları saklıdır (TMK m.672).

Devir tarihi değil: denkleştirme, kazandırmanın denkleştirme anındaki değerine göre yapılır (TMK m.673/1). Ayrıca yarar ve zarar ile gelir ve giderler hakkında mirasçılar arasında sebepsiz zenginleşme hükümleri uygulanır.

Yalnızca aşırı kısmı: çocukların eğitim ve öğrenimi için yapılan giderler sebebiyle geri verme yükümlülüğü, mirasbırakanın aksini arzu ettiği ispat edilmedikçe, ancak alışılmış ölçüleri aşan kısım için mevcuttur (TMK m.674/1). Ayrıca eğitimini tamamlamamış olan veya engelliliği bulunan çocuklara paylaşmada hakkaniyete uygun bir ödeme yapılır.

Kural olarak değil: olağan hediyeler ile evlenme sırasında yapılan geleneğe uygun giderler denkleştirmeye tâbi değildir. Kanun ayrıca bir karine koyar: altsoy hısımlarının evlenmelerinde, alışılmış ölçüler içinde yapılan çeyiz giderleri hakkında denkleştirmeye tâbi tutmama arzusunun bulunduğu asıldır (TMK m.675).

Kural olarak evet: mirasçılardan her biri, sözleşme veya kanun gereğince ortaklığı sürdürmekle yükümlü olmadıkça, her zaman mirasın paylaşılmasını isteyebilir (TMK m.642/1). Talep sulh mahkemesine yöneltilir.

Kanun önce aynen paylaştırmayı dener: hâkim, terekenin tamamını ve malların her birini göz önünde tutarak, olanak varsa taşınmazlardan her birinin tamamının bir mirasçıya verilmesi suretiyle paylaştırmayı yapar ve değerler arasındaki fark para ödenmesi yoluyla giderilerek miras payları arasında denkleştirme sağlanır. Aynen paylaştırma olanağı yoksa satış yoluyla paylaştırma istenebilir (TMK m.642/2).

Erteleme mümkündür ama gerekçeye bağlıdır: paylaşmanın derhâl yapılması, paylaşım konusu malın veya terekenin değerini önemli ölçüde azaltacaksa; sulh hâkimi, mirasçılardan birinin istemi üzerine bu malın veya terekenin paylaşılmasının ertelenmesine karar verebilir (TMK m.642/3).

İsteyebilir: eşlerden birinin ölümü hâlinde tereke malları arasında ev eşyası veya eşlerin birlikte yaşadıkları konut varsa; sağ kalan eş, bunlar üzerinde kendisine miras hakkına mahsuben mülkiyet hakkı tanınmasını isteyebilir. Haklı sebeplerin varlığında mülkiyet yerine intifa veya oturma hakkı tanınmasına da karar verilebilir (TMK m.652).

Zorundadır: mirasçılar, mirasbırakan ile aralarındaki ilişkiler hakkında paylaşmanın eşitliğe ve adalete uygun olması için göz önüne alınması gereken bütün bilgileri birbirlerine vermekle yükümlüdürler (TMK m.649/2). Ayrıca tereke mallarına zilyet olan veya mirasbırakana borçlu bulunan mirasçılar, paylaşma sırasında bu konuda eksiksiz bilgi vermekle yükümlüdür (m.646/3).

Talep edilebilir: mirasçılardan her biri, tereke borçlarının paylaşmadan önce ödenmesini veya güvenceye bağlanmasını isteyebilir (TMK m.649/3). Bu talep, paylaşmadan sonra doğacak müteselsil sorumluluk riskini baştan azaltır.

Yazılı olmak zorundadır: mirasçılar arasında payların oluşturulması ve fiilen alınması veya aralarında yapacakları paylaşma sözleşmesi mirasçıları bağlar ve paylaşma sözleşmesinin geçerliliği yazılı şekilde yapılmasına bağlıdır. Sözleşmeyle elbirliği mülkiyetinin miras payları oranında paylı mülkiyete dönüştürülmesi de kabul edilebilir (TMK m.676).

Devredebilirsiniz ama şekil ve etki farklıdır: mirasçılar arasında yapılan devir sözleşmesi yazılı şekle, bir mirasçının üçüncü kişiyle yapacağı devir ise noterlikçe düzenlenmesine bağlıdır. Ayrıca bu sözleşme üçüncü kişiye paylaşmaya katılma yetkisi vermez; yalnızca paylaşma sonunda mirasçıya özgülenen payın kendisine verilmesini isteme hakkı sağlar (TMK m.677).

Sorumludur: paylaşmanın tamamlanmasından sonra mirasçılar, paylarına düşen mallar için birbirlerine karşı satım hükümlerine göre sorumludurlar ve özgülenen alacakların varlığını garanti ederler; borçlunun ödeme gücünden adî kefil gibi sorumludurlar (TMK m.679).

Bir yıl: garantiye ve kefalete dayanan dava, paylaşma tarihinin veya daha sonra yerine getirilecek alacaklarda muacceliyet tarihinin üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (TMK m.679/3).

Müteselsil sorumluluk devam eder: mirasçılar, bölünmesine veya nakline alacaklı tarafından açık veya örtülü olarak rıza gösterilmemiş olan tereke borçlarından dolayı, paylaşmadan sonra da bütün malvarlıklarıyla müteselsilen sorumludurlar. Ancak paylaşmanın gerçekleştiği tarihin veya muacceliyet tarihinin üzerinden beş yıl geçmekle teselsül sona erer (TMK m.681).

Mirasın paylaşılması ve terekeye ilişkin birçok iş sulh hukuk mahkemesinin görev alanındadır; tenkis, muris muvazaası ve vasiyetnamenin iptali gibi davalar ise asliye hukuk mahkemesinde görülür. Sancaktepe’nin ayrı adliyesi bulunmadığından dosyalar Kartal’daki İstanbul Anadolu Adliyesi‘nde görülür.