Kısa cevap: IMEI değiştirmek suçtur. 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu m. 55, telefonun elektronik kimlik bilgisini (IMEI) izinsiz değiştirmeyi, kopyalamayı ve IMEI’si değiştirilmiş cihazı bulundurmayı yasaklar; cezası m. 63/9 uyarınca bin günden on beş bin güne kadar adli para cezasıdır. Yalnızca IMEI kayıtsız bir telefonu kullanmak ise suç değildir; telefon şebekeye kapanır.
- IMEI değiştirmek, kopyalamak ve klon cihaz bulundurmak 5809 sayılı Kanun m. 55 ve m. 63/9 kapsamında suçtur.
- Cezası yalnız adli para cezasıdır; en az 100.000 TL olup önödeme kapsamındadır.
- Kayıt dışı veya hiç kaydı olmayan telefon, IMEI’si değiştirilmedikçe bu suçu oluşturmaz.
- Kaçak telefonun ticari amaçla alım satımı ayrıca 5607 sayılı Kanun m. 3/5 uyarınca hapis gerektirir.
- Mahkûmiyet için IMEI’nin gerçekten değiştirildiği BTK yazısı veya bilirkişi raporuyla tespit edilmelidir.
IMEI değiştirmek suç mu sorusu genellikle yurt dışından getirilen bir telefon kapandığında, ikinci el alınan bir cihaz “kayıt dışı” uyarısı verdiğinde ya da telefoncu dükkânında yapılan aramadan sonra ifadeye çağrıldığında gündeme gelir. Aşağıda IMEI değiştirme ve klon cihaz suçunun unsurları, cezası, kayıtsız telefonun hukuki durumu, kaçakçılıkla ilişkisi ve önödeme imkânı dört Yargıtay kararıyla açıklanmaktadır.
Satış ilanı, mesajlaşmalar, fatura ve ödeme dekontu zamanla kaybolabilir; ifade öncesinde toplanmaları savunmanın temelidir. Durumunuzu bize iletebilirsiniz.
IMEI değiştirmek suç mu, hangi kanunda düzenlenir?
IMEI değiştirmek, 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu’nun 55. maddesine göre suçtur. IMEI (uluslararası mobil cihaz kimliği), her telefona tek ve benzersiz olarak verilen elektronik kimlik bilgisidir. Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) izin vermedikçe bu bilginin değiştirilmesi, yeniden oluşturulması veya kopyalanarak çoğaltılması yasaktır.
Kanun’un m. 3/1-n hükmüne göre elektronik kimlik bilgisi, “Elektronik haberleşme cihazlarına tek ve benzersiz olarak tahsis edilmiş kimlik tanımını” ifade eder. IMEI değiştirme suçu, bir telefonun kimliğinin başka bir cihazdan kopyalanması veya gerçek dışı bir numara yaratılarak sisteme tanıtılması suretiyle işlenen, cezası adli para cezası olan bir suçtur. Madde metni şöyledir (5809 sayılı Kanun m. 55/1):
“Kurum tarafından izin verilmedikçe, abone kimlik ve iletişim bilgilerini taşıyan özel bilgiler veya cihazın teşhisine yarayan elektronik kimlik bilgileri yeniden oluşturulamaz, değiştirilemez, kopyalanarak çoğaltılamaz veya herhangi bir amaçla dağıtılamaz.”
Maddenin ikinci fıkrası, IMEI’si değiştirilmiş cihazların ve bu değişikliği yapmaya yarayan yazılım ile araçların ithalatını, üretimini, dağıtımını, tanıtımını, bulundurulmasını ve bunlara aracılık edilmesini de yasaklar. Böylece yalnızca değişikliği yapan değil, klon telefonu satan veya depoda tutan kişi de kapsama girer.
IMEI değiştirmenin cezası nedir?
IMEI değiştirmenin cezası, 5809 sayılı Kanun m. 63/9 uyarınca bin günden on beş bin güne kadar adli para cezasıdır; kanunda hapis cezası öngörülmemiştir. TCK m. 52/2’ye göre bir gün karşılığı 100 ile 500 TL arasında belirlendiğinden ceza en az 100.000 TL’dir. Suç bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenirse m. 63/11 gereği ceza yarı oranında artırılır.
Kanunda IMEI ve abonelik bilgileriyle ilgili birbirine yakın birkaç fiil ayrı yaptırımlara bağlanmıştır. Aşağıdaki tablo, 5809 ve 5607 sayılı kanunların güncel metninden derlenmiştir:
Örnek hesap: Mahkeme alt sınırdan 1.000 gün belirleyip bir günü 100 TL’den hesaplarsa ceza 100.000 TL olur. Basit yargılama usulü uygulanırsa CMK m. 251/3 gereği dörtte bir indirimle 75.000 TL’ye düşer. Önödemede ise aynı alt sınır, yani 100.000 TL ile soruşturma giderleri ödenir.
Klon telefon bulundurmak veya satmak suç mu?
Klon telefon bulundurmak, 5809 sayılı Kanun m. 55/2 kapsamında IMEI’yi bizzat değiştirmeden de suç oluşturur. Yargıtay, IMEI’si değiştirilmiş cihazın bulundurulmasının suçun oluşması için yeterli olduğunu kabul etmektedir. Bu nedenle telefoncu dükkânında satışa sunulan veya depoda tutulan klon cihazlar, değişikliği kimin yaptığından bağımsız olarak ceza sorumluluğu doğurur.
Yargıtay 19. Ceza Dairesi’nin 26.01.2021 tarihli, 2020/1807 Esas, 2021/560 Karar sayılı kararında, IMEI’nin sanık tarafından kopyalandığına dair delil bulunmadığı gerekçesiyle verilen beraat kararı bozulmuştur. Daire, işyerinde ikinci el olarak satmak amacıyla tutulan 17 telefonun bir kısmının kimlik bilgilerinin değiştirildiğinin anlaşıldığını belirterek “elektronik kimlik bilgisi değiştirilmiş cihazın bulundurulmasının suçun oluşması için yeterli olduğu” sonucuna varmıştır.
Yargıtay 7. Ceza Dairesi’nin 16.03.2023 tarihli, 2022/16439 Esas, 2023/2411 Karar sayılı kararında ise 61 telefonun kasası üzerindeki IMEI ile ekranda görünen IMEI’nin farklı olduğu bilirkişi raporuyla tespit edilmiş, maddenin “seçimlik hareketli” olduğu vurgulanarak mahkûmiyet onanmıştır. Aynı kararda, kasıtlı suçtan önceki mahkûmiyeti bulunan sanık hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılmamasında isabetsizlik görülmemiştir.
IMEI kayıtsız telefon kullanmak suç mu?
IMEI kayıtsız telefon kullanmak, tek başına 5809 sayılı Kanun’da suç olarak tanımlanmamıştır. Kanun’un 57. maddesi operatörlere, kayıp, kaçak veya çalıntı ya da düzenlemelere uymayan cihazlara hizmet vermeme yükümlülüğü getirir. Kayıtsız telefonun sonucu bu nedenle cezai değil tekniktir: cihaz Merkezi Mobil Cihaz Kayıt Sistemi (MCKS) üzerinden şebekeye kapatılır.
Kayıt dışı telefon ile IMEI’si değiştirilmiş telefon arasındaki fark mahkemelerde belirleyicidir. Yargıtay 19. Ceza Dairesi’nin 31.05.2018 tarihli, 2017/6247 Esas, 2018/6660 Karar sayılı kararında, işyerinde ele geçen 40 telefondan 5’inin kayıt dışı, 4’ünün hiç kaydının bulunmadığı tespit edilmiştir. Daire, suçun oluşması için en az bir telefonun IMEI’sinin başka bir cihazdan kopyalanması veya gerçek dışı bir IMEI yaratılarak sisteme tanıtılması gerektiğini belirterek mahkûmiyeti bozmuş; eylemin 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu kapsamında tartışılmasını istemiştir.
Kayıt süresi geçtiği için kapanan bir telefonu başka bir cihazın IMEI’siyle yeniden çalıştırmak, kayıtsız kullanımın aksine doğrudan m. 55/1’deki IMEI değiştirme suçunu oluşturur. Telefonu bu yolla açtıran kişi de cihazı bilerek bulunduruyorsa m. 55/2 kapsamında soruşturulabilir.
Kaçak telefon almak veya satmak hangi suçu oluşturur?
Kaçak telefonu ticari amaçla almak veya satmak, 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu m. 3/5 uyarınca bir yıldan üç yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası gerektiren kaçakçılık suçudur. Suçun oluşması için telefonun gümrük işlemi yapılmadan ülkeye sokulduğunun bilinmesi ve alım satımın ticari amaçla yapılması gerekir; kişisel kullanım için tek cihaz alımı bu fıkranın ticari amaç unsurunu karşılamaz.
Kaçakçılık ile IMEI değiştirme ayrı suçlardır ve aynı telefonda birlikte bulunabilir. Gümrük kaçağı olup IMEI’si de klonlanmış cihazlarda 5607 sayılı Kanun ve 5809 sayılı Kanun’dan iki ayrı yargılama yapılması mümkündür. Kaçak eşyanın alıcı ve taşıyıcı açısından sonuçları için kaçak eşya satın almak, bulundurmak ve taşımak yazımıza, suçun genel çerçevesi için 5607 sayılı Kanun kaçakçılık suçu rehberine bakabilirsiniz.
Tamirciye IMEI kopyalatan telefon sahibi de sorumlu olur mu?
Tamirciye IMEI kopyalatmak, kopyalamayı yapan tamirci için 5809 sayılı Kanun m. 55/1 kapsamında suçtur; bu işi bilerek isteyen telefon sahibi de TCK m. 38 uyarınca azmettiren olarak soruşturulabilir. Kopyalanmış telefonu bilerek kullanmaya devam eden kişi ayrıca m. 55/2’deki bulundurma yasağını ihlal etmiş olur.
Yargıtay 15. Ceza Dairesi’nin 28.11.2016 tarihli, 2014/10401 Esas, 2016/9021 Karar sayılı kararında olay şöyledir: Yurt dışından gelen bir telefon yasal kullanım süresi dolunca kapanmış, sahibi telefonu tek başına çalıştığı dükkâna tamire götürmüş, tamirci de başka bir kişiye ait cihazın IMEI’sini bu telefona kopyalamıştır. Daire, tamircinin 5809 sayılı Kanun’un 55/1-2 ve 63/9. maddeleri uyarınca mahkûmiyetini onamıştır.
IMEI’nin değiştirildiği nasıl tespit edilir?
IMEI’nin değiştirildiği, BTK’nın MCKS sorgusu ile cihazın kasası, kutusu ve ekranında (*#06#) görünen numaraların karşılaştırılmasıyla tespit edilir. Sorguda farklı marka veya modele kayıtlı çıkan IMEI, eski ve kullanım dışı bir cihazdan kopyalanmış numara olarak değerlendirilir. Mahkûmiyet için bu tespitin BTK yazısı veya bilirkişi raporuyla dosyaya girmesi gerekir.
IMEI SORUŞTURMASINDA TİPİK AŞAMALAR
Telefonu satın almadan önce IMEI numarasını e-Devlet IMEI sorgulama ekranından kontrol etmek, cihazın kayıt durumunu gösterir. Sorgunun temiz çıkması, ekrandaki numara kasadaki numarayla uyuşmuyorsa tek başına güvence sağlamaz. Çalıntı cihaz riski için çalıntı telefon almak suç mu yazımızda IMEI sorgusunun iyiniyetteki yeri ayrıca anlatılmıştır.
IMEI değiştirme suçunda önödeme, basit yargılama ve HAGB uygulanır mı?
IMEI değiştirme suçu yalnız adli para cezası gerektirdiği için TCK m. 75 uyarınca önödeme kapsamındadır; uzlaştırma ise uygulanmaz, çünkü suç CMK m. 253’teki listede yer almaz. Savcılığın tebliğinden itibaren on gün içinde alt sınır ve soruşturma giderleri ödenirse kamu davası açılmaz; talep edilirse ödeme üç eşit taksite bölünebilir.
Yargıtay 19. Ceza Dairesi’nin 2021/560 Karar sayılı kararında, işyerinde çok sayıda klon telefon bulunmasının tek suç oluşturduğu, her telefon için ayrı hesaplanan 300.000 TL’lik önödeme teklifinin hukuka aykırı olduğu belirtilmiş ve usulüne uygun yeni teklif yapılması istenmiştir. Kovuşturma aşamasında basit yargılama usulü (CMK m. 251) ve şartları varsa hükmün açıklanmasının geri bırakılması da gündeme gelir.
Ele geçirilen telefona ne olur?
Ele geçirilen telefona, 5809 sayılı Kanun m. 55/3 gereği CMK m. 127 hükümlerine göre el konulur. Bu kural, IMEI’si değiştirilmiş cihazları ve değişiklik için kullanılabilen yazılım ve araçları kapsar. Önödeme yapılması veya kamu davasının açılmaması, TCK m. 75/5 uyarınca malın geri alınmasına ve müsadereye ilişkin hükümleri etkilemez; klon cihazın iadesi bu yüzden beklenmemelidir.
Uygulamada sık yapılan hatalar
IMEI dosyalarındaki sorunların önemli kısmı, kayıt dışı telefon ile klon telefonun birbirine karıştırılmasından, teknik tespitin eksik bırakılmasından ve önödeme teklifinin gözden kaçırılmasından doğar. Bu hatalar çoğu zaman soruşturmanın ilk haftalarında yapılır ve sonradan telafisi güçleşir. Dosyalarda sık karşılaşılan hatalar şunlardır:
- Kayıtsız telefonu, IMEI’si değiştirilmiş telefonla aynı sanıp savunmada bu ayrımı hiç ileri sürmemek.
- BTK yazısında yalnız “kayıt dışı” ibaresi varken, klonlama tespiti için bilirkişi incelemesi talep etmemek.
- Her telefon için ayrı hesaplanmış önödeme teklifini incelemeden ödememek veya itiraz etmemek.
- Kapanan telefonu “kayıt yaptırmak” yerine dükkânda IMEI kopyalatarak açtırmak.
- İkinci el alımda satıcının kimliğini, faturayı ve ödeme kaydını saklamamak.
Sıkça Sorulan Sorular
IMEI değiştirmek yasal mı?
Hayır. 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu m. 55/1, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu izin vermedikçe cihazın elektronik kimlik bilgisinin değiştirilmesini, yeniden oluşturulmasını ve kopyalanmasını yasaklar. Aykırılık m. 63/9 uyarınca bin günden on beş bin güne kadar adli para cezası gerektirir. Yazılım güncellemesi veya resmî servis onarımı IMEI’yi değiştirmez; bu işlemler suç değildir.
IMEI kayıtsız telefon kullanmak suç mu?
Hayır, yalnızca kayıtsız bir telefonu kullanmak 5809 sayılı Kanun’da suç olarak tanımlanmamıştır. Kanun’un 57. maddesi gereği operatörler kayıt dışı, kaçak veya çalıntı cihazlara hizmet veremez; telefon bu yüzden şebekeye kapanır. Telefonun IMEI’si değiştirilmişse veya ticari amaçla kaçak cihaz alınıp satılıyorsa ayrı suçlar gündeme gelir.
IMEI kopyalama cezası ne kadar?
IMEI kopyalama cezası, 5809 sayılı Kanun m. 55/1 ve m. 63/9 uyarınca bin günden on beş bin güne kadar adli para cezasıdır; hapis cezası öngörülmemiştir. Bir gün karşılığı 100-500 TL arasında belirlendiği için ceza en az 100.000 TL’dir. Suç örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenirse ceza yarı oranında artırılır.
Aldığım ikinci el telefonun IMEI’si klon çıktı, ceza alır mıyım?
Klonlandığını bilmeden ve kişisel kullanım için bir telefon satın alan kişide suçun kastı bulunmaz; 5809 sayılı Kanun’daki suçlar ancak kastla işlenebilir. Yine de telefona el konulabilir ve kimden, kaça, hangi belgeyle aldığınız sorulur. Satış ilanı, mesajlar ve ödeme dekontu iyiniyetinizi gösteren temel belgelerdir.
IMEI değiştirme suçunda önödeme yapılır mı?
Evet. Suç yalnız adli para cezası gerektirdiği için TCK m. 75 uyarınca önödeme kapsamındadır. Savcılık, alt sınır olan bin günün karşılığını ve soruşturma giderlerini tebliğ eder; on gün içinde ödenirse kamu davası açılmaz. Yargıtay, birden çok telefon bulunsa da eylemin tek suç sayılacağını ve önödemenin bir kez hesaplanacağını belirtmiştir.
Yurt dışından getirdiğim telefon kapandı, ne yapmalıyım?
Yurt dışından yolcu beraberinde getirilen telefon, kayıt ücreti ödenip e-Devlet veya vergi dairesi üzerinden kayıt ettirilmezse belirli bir süre sonra şebekeye kapanır. Bu bir suç değil, 5809 sayılı Kanun m. 57’nin teknik sonucudur. Kapanan telefonu bir dükkânda başka bir cihazın IMEI’siyle açtırmak ise IMEI değiştirme suçunu oluşturur.
Kaçak telefon satmanın cezası nedir?
Gümrük işlemi yapılmadan ülkeye sokulmuş telefonu bu özelliğini bilerek ve ticari amaçla satın alan, satışa arz eden, satan, taşıyan veya saklayan kişi 5607 sayılı Kanun m. 3/5 uyarınca bir yıldan üç yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezasıyla cezalandırılır. IMEI’si de klonlanmışsa 5809 sayılı Kanun’dan ayrıca dava açılabilir.
BTK yazısı, bilirkişi raporu ve alım belgeleriniz üzerinden telefonların kayıt dışı mı yoksa klon mu olduğunu, önödeme ve savunma seçeneklerini değerlendirebiliriz.
Yazar Hakkında
Av. Burakhan Çalışkan, Çalışkan Hukuk Bürosu’nda ceza hukuku alanında çalışmaktadır. Özel ceza kanunlarından doğan dosyalar, özellikle kaçakçılık ve elektronik haberleşme mevzuatına aykırılık soruşturmalarında şüpheli ve sanıklara hukuki destek vermektedir. Telefoncu dükkânlarında yapılan aramalar, BTK sorgu sonuçlarının ve bilirkişi raporlarının değerlendirilmesi, önödeme teklifleri ile 5607 ve 5809 sayılı kanunlar arasındaki suç vasfı ayrımı, çalışmalarında sıkça karşılaştığı konular arasındadır.
Hukuki Sorumluluk Reddi: Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup güncel mevzuat ve yerleşik hukuki uygulama esas alınarak kaleme alınmıştır. İçerikte yer alan değerlendirmeler, somut olayın kendine özgü koşullarına göre farklılık gösterebilecek genel nitelikte açıklamalardır ve hiçbir şekilde hukuki tavsiye niteliği taşımaz, avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Mevzuat ve içtihatlar zaman içinde değişebileceğinden, somut bir hukuki sorun hakkında adım atmadan önce alanında yetkili bir avukata danışılması önerilir.
