Kısa cevap: Vasiyetname resmî, el yazılı veya sözlü olmak üzere üç şekilde yapılabilir (TMK m.531). El yazılı vasiyetnamede yıl, ay, gün gösterilmesi ve metnin baştan sona el yazısıyla yazılıp imzalanması zorunludur (m.538). Sözlü vasiyet yalnızca olağanüstü durumlara özgüdür ve diğer şekiller mümkün hâle geldikten bir ay sonra hükümden düşer (m.541). Ele geçen vasiyetname, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın hemen sulh hâkimine teslim edilmelidir (m.595).
Vasiyetname uyuşmazlıklarının büyük bölümü içerikten değil şekilden doğar. Tarihi eksik yazılmış bir el yazılı vasiyetname, bilgisayarda yazılıp yalnızca imzalanmış bir metin ya da iyileşmeden sonra bir ay geçmiş bir sözlü vasiyet — hepsi, mirasbırakanın gerçek iradesi ne olursa olsun geçersizlik tartışmasına açıktır.
Bu sayfa Maltepe’deki dosyaları vasiyetname ve ölüme bağlı tasarruflar ekseninde ele alıyor: şekil şartları, teslim ve açılma usulü, iptal sebepleri ve süreler. Mirasın reddi, saklı pay ve terekenin korunması ayrı konulardır.
Teslim görevini yerine getirmeyen kişi, bundan doğacak zarardan sorumlu olur (TMK m.595). Elinizde bir vasiyetname varsa atılacak ilk adım için iletişime geçebilirsiniz.
Vasiyetnamenin Üç Şekli
Kısa cevap: Vasiyet; resmî şekilde, mirasbırakanın el yazısı ile ya da sözlü olarak yapılabilir (TMK m.531). Vasiyet yapabilmek için ayırt etme gücüne sahip ve on beş yaşını doldurmuş olmak yeterlidir (m.502) — miras sözleşmesi için ise ergin olmak ve kısıtlı bulunmamak aranır (m.503).
El yazılı vasiyetname en yaygın ama en kırılgan şekildir. Kanun üç unsuru birden zorunlu tutar: yıl, ay ve gün gösterilmesi, metnin başından sonuna kadar mirasbırakanın el yazısıyla yazılmış olması ve imza. Bilgisayarda yazılıp altı imzalanan bir metin bu şartı karşılamaz; tarihin eksikliği de tek başına şekil aykırılığı doğurur.
Sözlü Vasiyet: Dar Bir İstisna
Kısa cevap: Mirasbırakan; yakın ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, hastalık, savaş gibi olağanüstü durumlar yüzünden resmî veya el yazılı vasiyetname yapamıyorsa sözlü vasiyet yoluna başvurabilir. Son arzularını iki tanığa anlatır ve onlara bu beyana uygun bir vasiyetname yazmaları veya yazdırmaları görevini yükler (TMK m.539).
Bu şekil, adı sanıldığı kadar esnek değildir. Önce olağanüstü durumun gerçekten var olması ve diğer şekillerin yapılamıyor olması gerekir. Tanıklara ilişkin yasaklar — okuryazar olma koşulu dışında — sözlü vasiyette de geçerlidir.
En kritik kural ise sona ermeye ilişkindir: mirasbırakan için sonradan diğer şekillerde vasiyetname yapma olanağı doğarsa, bu tarihin üzerinden bir ay geçince sözlü vasiyet hükümden düşer (TMK m.541). Yoğun bakımdan çıkıp noter huzurunda vasiyetname yapabilecek duruma gelen kişinin sözlü vasiyeti, bir ay sonra geçerliliğini yitirir.
Teslim ve Açılma
Kısa cevap: Mirasbırakanın ölümünden sonra ele geçen vasiyetnamenin, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın hemen sulh hâkimine teslim edilmesi zorunludur (TMK m.595). Vasiyetname, tesliminden başlayarak bir ay içinde mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi tarafından açılır ve ilgililere okunur (m.596).
Teslim yükümlülüğü geniş tutulmuştur: vasiyetnameyi düzenleyen veya muhafaza eden görevli, mirasbırakanın arzusu üzerine saklayan, başka surette ele geçiren ya da ölenin eşyası arasında bulan kimse bu görevi yerine getirmekle yükümlüdür ve aksi hâlde doğacak zarardan sorumlu olur. “Zaten geçersiz” düşüncesiyle saklamak, sorumluluğu ortadan kaldırmaz. Mirasçılık sıfatının belgelenmesi için veraset ilamı nasıl alınır yazımıza bakabilirsiniz.
Vasiyetname ortaya çıktığında izlenecek yol
İptal Davası: Dört Sebep
Kanun ölüme bağlı tasarrufun iptali için dört sebep sayar: tasarruf ehliyetinin bulunmaması, yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama, içeriğin ya da koşulların hukuka veya ahlâka aykırı olması ve kanunda öngörülen şekillere uyulmaması (TMK m.557).
Dava, tasarrufun iptal edilmesinde menfaati bulunan mirasçı veya vasiyet alacaklısı tarafından açılabilir ve tasarrufun tamamı ya da bir kısmı bakımından olabilir (m.558). Süre bakımından: iptal davası açma hakkı, davacının tasarrufu, iptal sebebini ve kendisinin hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl; her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinin üzerinden iyiniyetli davalılara karşı on yıl, iyiniyetli olmayanlara karşı yirmi yıl geçmekle düşer (m.559). Süre geçse dahi hükümsüzlük def’i yoluyla her zaman ileri sürülebilir. Ayrıntılar için vasiyetnamenin iptali davası yazımıza bakabilirsiniz.
İptal mi, Tenkis mi?
İki dava sıkça karıştırılır. İptal, tasarrufun ehliyetsizlik, irade sakatlığı veya şekil aykırılığı nedeniyle geçersiz olduğu iddiasına dayanır. Tenkis ise tasarrufun geçerli olduğunu kabul eder ancak saklı payı zedeleyen kısmının yasal sınıra çekilmesini ister. Saklı pay hesabı ve tenkisin işleyişi için saklı pay ihlali ve tenkis davası yazımıza bakabilirsiniz.
Üçüncü bir ihtimal daha vardır: mirasbırakan sağlığında taşınmazını bağışladığı hâlde tapuda satış göstermişse, ortada bir vasiyetname değil muris muvazaası vardır ve tapu iptali ile tescil davası gündeme gelir; bkz. muris muvazaası ile tapu davaları. Hangi yolun izleneceği, elde vasiyetname olup olmadığına ve tapu işlem dosyasının içeriğine göre belirlenir.
Görevli Mahkeme ve Dosyanın Değerlendirilmesi
Vasiyetnamenin teslimi, açılması ve okunması ile mirasçılık belgesi sulh hukuk mahkemesinin; vasiyetnamenin iptali, tenkis ve muris muvazaasına dayalı tapu iptali davaları asliye hukuk mahkemesinin görevindedir. Yetkide belirleyici olan mirasbırakanın son yerleşim yeridir. Maltepe’nin ayrı adliyesi bulunmadığından dosyalar Kartal’daki İstanbul Anadolu Adliyesi‘nde görülür.
Bir dosya değerlendirilirken ilk incelenen şey vasiyetnamenin fiziksel hâlidir: tarih var mı, el yazısı bütün metni kapsıyor mu, imza yerinde mi, resmî vasiyetnamede tanık beyanı tutanağa geçmiş mi. İkincisi ehliyet: tasarruf tarihindeki sağlık kayıtları, reçeteler ve varsa hastane raporları. Üçüncüsü takvim: açılma tarihi, tebliğ tarihi ve bir yıllık süre. Terekedeki taşınmazlara ilişkin talepler için Maltepe gayrimenkul avukatı sayfamıza bakabilirsiniz.
El yazılı vasiyetnamede tarih ya da resmî vasiyetnamede tanık beyanı gibi bir eksiklik, içerikten bağımsız olarak iptal sebebidir. Belgeyi değerlendirmek için Çalışkan Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Vasiyetname yapmak için yaş sınırı var mı?
Evet, ancak sanıldığından düşüktür: vasiyet yapabilmek için ayırt etme gücüne sahip ve on beş yaşını doldurmuş olmak gerekir (TMK m.502). Miras sözleşmesi için ise şartlar ağırdır: ayırt etme gücüne sahip, ergin olmak ve kısıtlı bulunmamak aranır (m.503).
Kaç çeşit vasiyetname var?
Üç şekil vardır: resmî vasiyetname, mirasbırakanın el yazısı ile yapılan vasiyetname ve sözlü vasiyet (TMK m.531). Bunlar alternatif değildir; sözlü vasiyet yalnızca diğer ikisinin yapılamadığı olağanüstü durumlara özgüdür.
El yazılı vasiyetnamede nelere dikkat edilmeli?
Kanun üç unsuru zorunlu tutar: yapıldığı yıl, ay ve gün gösterilmeli, başından sonuna kadar mirasbırakanın el yazısıyla yazılmış olmalı ve imzalanmış olmalıdır (TMK m.538). Bilgisayarda yazılıp imzalanan metin el yazılı vasiyetname sayılmaz. Tarihin eksik olması da şekil aykırılığı doğurur ve iptal sebebidir. Vasiyetname açık veya kapalı olarak notere, sulh hâkimine ya da yetkili memura saklanmak üzere bırakılabilir.
Resmî vasiyetname nasıl düzenlenir?
İki tanığın katılmasıyla resmî memur tarafından düzenlenir; resmî memur sulh hâkimi, noter veya kanunla yetkilendirilmiş diğer bir görevli olabilir (TMK m.532). Mirasbırakan arzularını memura bildirir, memur vasiyetnameyi yazar veya yazdırır ve okuması için verir; vasiyetname mirasbırakanca okunup imzalanır, memur tarih koyarak imzalar (m.533). Hemen ardından mirasbırakan, vasiyetnameyi okuduğunu ve son arzularını içerdiğini memurun huzurunda iki tanığa beyan eder (m.534).
Hastanede söylenen sözler vasiyet sayılır mı?
Yalnızca kanunun aradığı koşullarda. Mirasbırakan; yakın ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, hastalık, savaş gibi olağanüstü durumlar yüzünden resmî veya el yazılı vasiyetname yapamıyorsa sözlü vasiyet yoluna başvurabilir. Bunun için son arzularını iki tanığa anlatır ve onlara buna uygun bir vasiyetname yazmaları veya yazdırmaları görevini yükler (TMK m.539).
Sözlü vasiyet süresiz geçerli mi?
Hayır ve bu kural sıkça atlanır: mirasbırakan için sonradan diğer şekillerde vasiyetname yapma olanağı doğarsa, bu tarihin üzerinden bir ay geçince sözlü vasiyet hükümden düşer (TMK m.541). Yani hastanede sözlü vasiyet yapan kişi iyileşir ve noter huzurunda vasiyetname yapabilecek duruma gelirse, bir ay sonra o sözlü vasiyet geçerliliğini yitirir.
Vasiyetnameden dönmek mümkün mü?
Evet. Mirasbırakan, vasiyetname için kanunda öngörülen şekillerden birine uymak suretiyle yeni bir vasiyetname yaparak önceki vasiyetnameden her zaman dönebilir; dönme, vasiyetnamenin tamamı veya bir kısmı bakımından olabilir (TMK m.542). Ayrıca vasiyetnamenin yok edilmesi yoluyla da dönme mümkündür.
Elimde vasiyetname var, ne yapmalıyım?
Kanun bu konuda tereddüde yer bırakmaz: mirasbırakanın ölümünden sonra ele geçen vasiyetnamenin, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın hemen sulh hâkimine teslim edilmesi zorunludur. Vasiyetnameyi saklayan, ele geçiren ya da ölenin eşyası arasında bulan kimse, ölümü öğrenir öğrenmez teslim görevini yerine getirmekle yükümlüdür; aksi hâlde bu yüzden doğacak zarardan sorumlu olur (TMK m.595).
Vasiyetname ne zaman açılır?
Vasiyetname, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın tesliminden başlayarak bir ay içinde mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi tarafından açılır ve ilgililere okunur. Bilinen mirasçılar ve diğer ilgililer, açılma sırasında diledikleri takdirde hazır bulunmak üzere çağrılır. Mirasbırakanın sonradan ortaya çıkan vasiyetnameleri için de aynı işlemler yapılır (TMK m.596).
Vasiyetname hangi sebeplerle iptal edilebilir?
Kanun dört sebep sayar: tasarrufun mirasbırakanın tasarruf ehliyeti bulunmadığı bir sırada yapılmış olması; yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama sonucunda yapılmış olması; içeriğinin, bağlandığı koşulların veya yüklemelerin hukuka veya ahlâka aykırı olması; ve tasarrufun kanunda öngörülen şekillere uyulmadan yapılmış olması (TMK m.557). Uygulamada en sık kullanılan sebepler ehliyetsizlik ve şekil aykırılığıdır.
İptal davasını kim açabilir, süresi nedir?
Dava, tasarrufun iptal edilmesinde menfaati bulunan mirasçı veya vasiyet alacaklısı tarafından açılabilir ve tasarrufun tamamının ya da bir kısmının iptaline ilişkin olabilir (TMK m.558). Süre bakımından: iptal davası açma hakkı, davacının tasarrufu, iptal sebebini ve kendisinin hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinin üzerinden iyiniyetli davalılara karşı on yıl, iyiniyetli olmayanlara karşı yirmi yıl geçmekle düşer (m.559). Süre geçse bile hükümsüzlük def’i yoluyla her zaman ileri sürülebilir.
Vasiyetname geçerli ama payım azaldı, ne yapabilirim?
Bu durumda iptal değil tenkis davası gündeme gelir. Saklı paylarının karşılığını alamayan mirasçılar, mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan tasarruflarının tenkisini dava edebilir. İki dava birbirinin alternatifidir: iptalde tasarrufun geçersizliği, tenkiste ise geçerli bir tasarrufun yasal sınıra çekilmesi söz konusudur.
Vasiyet alacaklısı nasıl talepte bulunur?
Vasiyet alacaklısı; vasiyeti yerine getirme görevlisi varsa ona, yoksa yasal veya atanmış mirasçılara karşı kişisel bir istem hakkına sahiptir. Bu alacak, tasarruftan aksi anlaşılmıyorsa vasiyet yükümlüsünün mirası kabul etmesi veya ret hakkının düşmesiyle muaccel olur. Yükümlülüğünü yerine getirmeyen vasiyet yükümlüsüne karşı vasiyet edilen malın teslimi veya hakkın devri istenebilir (TMK m.600).
Yazar Hakkında
Av. Burakhan Çalışkan, İstanbul Barosu’na kayıtlı avukat olarak Kartal’daki bürosunda miras hukuku dosyalarını takip etmektedir. Maltepe ve çevre ilçelerden gelen dosyalarda; vasiyetnamenin hazırlanmasından teslim ve açılma sürecine, şekil ve ehliyet denetiminden iptal ile tenkis davalarına kadar sürecin bütün aşamalarında müvekkillerini temsil etmektedir. İletişim: 0 506 976 23 55 — Cevizli Mahallesi, Ulubey Sokak, No: 4A D: 46, Kartal/İstanbul.
Kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — mevzuat.gov.tr (m.502-504, 531-542, 557-559, 595-597, 600)
- Adalet Bakanlığı — adalet.gov.tr
- Türkiye Noterler Birliği — tnb.org.tr
Hukuki Sorumluluk Reddi
Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup güncel mevzuat ve yerleşik hukuki uygulama esas alınarak kaleme alınmıştır. İçerikte yer alan değerlendirmeler, somut olayın kendine özgü koşullarına göre farklılık gösterebilecek genel nitelikte açıklamalardır ve hiçbir şekilde hukuki tavsiye niteliği taşımaz, avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Mevzuat ve içtihatlar zaman içinde değişebileceğinden, somut bir hukuki sorun hakkında adım atmadan önce alanında yetkili bir avukata danışılması önerilir.
