Kısa cevap: 28 Mart 2023 tarihli 7445 sayılı Kanun’dan bu yana; kıymetli şeyler hariç olmak üzere ailenin ortak kullanımına hizmet eden tüm ev eşyası haczedilemez (İİK m.82/3) — “iki televizyondan biri haczedilir” kuralı kaldırılmıştır. Maaş haczinde kesinti dörtte birden az olamaz (m.83), haczedilebilirliğe dair önceden yapılan anlaşmalar geçersizdir (m.83/a) ve icra işlemlerine karşı şikâyet süresi yedi gündür (m.16).
İcra dosyalarında kayıp çoğunlukla borcun varlığından değil, haczin sınırlarının bilinmemesinden doğar. Kanunen haczedilemeyecek bir mal haczedildiğinde bunu geri almanın yolu yedi günlük şikâyet süresinden geçer; süre kaçırıldığında işlem kesinleşir.
Bu sayfa Maltepe’deki icra dosyalarını haczedilemeyen mallar ve haczin sınırları ekseninde ele alıyor: neyin haczedilemeyeceği, maaş haczinin oranı ve sırası, aşkın haciz yasağı ve satış aşamasındaki süreler.
İcra dairelerinin işlemlerine karşı şikâyet, işlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gün içinde yapılır (İİK m.16). Haciz tutanağınızı değerlendirmek için iletişime geçebilirsiniz.
Haczedilemeyen Mallar
Kısa cevap: Kanun haczi caiz olmayan mal ve hakları tek tek sayar: devlet malları, bedenî çalışmaya dayanan mesleğin sürdürülmesi için gerekli eşya, ailenin ev eşyası, çiftçinin geçim araçları, iki aylık yiyecek ve yakacak, beden zararı tazminatları, borçlunun haline münasip evi ve öğrenci bursları (İİK m.82).
Bu listenin uygulamadaki en önemli tamamlayıcısı, maddenin son fıkrasıdır: icra memuru, haczi talep edilen mal veya hakların haczinin caiz olup olmadığını değerlendirir ve talebin kabulüne veya reddine karar verir. Yani haczedilmezlik denetimi, yalnızca sonradan yapılacak şikâyete bırakılmış bir konu değildir.
Ev Eşyasında 2023 Değişikliği
Ev haczine ilişkin yaygın bilgilerin önemli bölümü güncelliğini yitirmiştir. 28 Mart 2023 tarihli 7445 sayılı Kanun’un 2. maddesiyle İİK m.82’nin 3 numaralı bendinde yer alan “bireyleri için lüzumlu eşya; aynı amaçla kullanılan eşyanın birden fazla olması durumunda bunlardan biri” ibaresi, “bireylerine ait kişisel eşya ile ailenin ortak kullanımına hizmet eden tüm ev eşyası” şeklinde değiştirilmiştir.
Aynı Kanun ikinci bir değişiklik daha yapmıştır. Maddedeki “2, 4, 5, 7 ve 12 numaralı bentlerdeki istisna, borcun bu eşya bedelinden doğmaması hâline münhasırdır” kuralının listesinden “3” ibaresi çıkarılmıştır. Bunun pratik sonucu şudur: ev eşyasının haczedilmezliği, artık borcun o eşyanın bedelinden doğup doğmamasına bağlı değildir. Konunun ayrıntıları için ev haczi yapılabilir mi, hangi eşyalar haczedilemez yazımıza bakabilirsiniz.
Buna karşılık sınır eşyanın niteliğindedir: para, kıymetli evrak, altın, gümüş, değerli taş, antika veya süs eşyası gibi kıymetli şeyler bu korumanın dışındadır.
Maaş ve Ücret Haczi
Kısa cevap: Maaşlar, tahsisat ve her nevi ücretler; borçlu ve ailesinin geçinmeleri için icra memurunca lüzumlu olarak takdir edilen miktar tenzil edildikten sonra haczolunabilir. Ancak haczolunacak miktar bunların dörtte birinden az olamaz (İİK m.83).
Uygulamada en çok karşılaşılan iki hata şunlardır. Birincisi, birden fazla dosya için aynı anda kesinti yapılması; oysa kanun hacizlerin sıraya konmasını ve öndeki bitmeden sonrakine geçilmemesini emreder. İkincisi, sözleşmeye konulan “maaşımın haczedilebileceğini kabul ediyorum” türü kayıtlara dayanılmasıdır; bu tür önceden yapılan anlaşmalar muteber değildir (m.83/a). Konunun ayrıntıları için maaş haczi nasıl yapılır, ne kadar kesilir yazımıza bakabilirsiniz.
Aşkın Haciz Yasağı
Kanun haczin ölçüsünü de belirler: borçlunun kendi yedinde veya üçüncü şahısta olan taşınır mallarıyla taşınmazlarından, alacak ve haklarından; alacaklının ana, faiz ve masraflar dâhil bütün alacaklarına yetecek miktarı haczolunur, ancak bu miktarı aşacak şekilde haciz yapılamaz (İİK m.85).
Aşkın haciz, özellikle birden fazla taşınmaz veya araç üzerine aynı anda haciz konulan dosyalarda gündeme gelir ve başlı başına bir şikâyet sebebidir. Takibe itiraz aşamasındaki seçenekler için icra takibine nasıl itiraz edilir yazımıza bakabilirsiniz.
Süreler: Şikâyet, Satış ve Haczin Düşmesi
İcra dosyalarında sürelerin kaçırılması, çoğu zaman esasa ilişkin bir savunmadan daha belirleyici olur. Üç süre öne çıkar: yedi günlük şikâyet, bir yıllık satış isteme ve satış istenmediğinde haczin kendiliğinden kalkması.
Haciz geldiğinde izlenecek yol
Görevli Mahkeme ve Dosyanın Değerlendirilmesi
İcra işlemlerine karşı şikâyet, haczedilmezlik iddiası ve ihalenin feshi talepleri icra mahkemesinde incelenir; icra mahkemesine arz edilen hususlar ivedi işlerden sayılır ve basit yargılama usulü uygulanır (İİK m.18). İtirazın iptali ve menfi tespit gibi davalar ise genel mahkemelerde görülür. Maltepe’nin ayrı adliyesi bulunmadığından dosyalar Kartal’daki İstanbul Anadolu Adliyesi‘nde görülür.
Bir dosya değerlendirilirken sırasıyla şunlara bakılır: haciz tutanağı (hangi mallar yazılmış, kıymet takdiri nasıl yapılmış), öğrenme tarihi (yedi günlük şikâyet süresi içinde miyiz), haczedilmezlik bendi (mal hangi bende giriyor, kıymet fazlaysa satış kuralı o bent için geçerli mi), kesinti oranı ve sırası (dörtte bir alt sınırı ve dosya sırası) ve satış takvimi (bir yıllık süre içinde satış istenmiş mi).
Kira ilişkisinden doğan alacaklar için başlatılan tahliye talepli takipler ayrı bir usule tâbidir; bkz. Maltepe kira avukatı. İşçilik alacaklarının icra safhası için Maltepe iş avukatı ve taşınmazlara ilişkin işlemler için Maltepe gayrimenkul avukatı sayfalarımıza bakabilirsiniz.
Hacizden itibaren bir yıl içinde satış istenmezse mal üzerindeki haciz düşer ve giderlerden alacaklı sorumlu olur (İİK m.106, 110). Dosyanızın takvimini değerlendirmek için Çalışkan Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz.
Konkordato komiserine alacak bildirimi ve tasdik itirazı süreleri için dilekçe örneği rehberimize göz atabilirsiniz.
Çeki elinden çıkan kişinin ödeme yasağı alma ve iptal süreci hakkında çek iptali davası yazımızda bilgi bulabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Evime haciz gelirse eşyalarım alınır mı?
Kural olarak hayır. 28 Mart 2023 tarihli 7445 sayılı Kanun ile İİK m.82/3 değiştirildi ve kapsam genişletildi. Güncel hâliyle; para, kıymetli evrak, altın, gümüş, değerli taş, antika veya süs eşyası gibi kıymetli şeyler hariç olmak üzere, borçlu ve aynı çatı altında yaşayan aile bireylerine ait kişisel eşya ile ailenin ortak kullanımına hizmet eden tüm ev eşyası haczedilemez. Değişiklikten önce “aynı amaçla kullanılan eşyanın birden fazla olması durumunda bunlardan biri” haczedilebiliyordu; bu ibare metinden çıkarıldı.
İkinci televizyon veya ikinci buzdolabı haczedilebilir mi?
Artık hayır. Eski metin, aynı amaca hizmet eden eşyanın birden fazla olması hâlinde bunlardan birinin haczine imkân tanıyordu. 2023 değişikliğiyle bu ibare kaldırıldı ve yerine “ailenin ortak kullanımına hizmet eden tüm ev eşyası” ifadesi geldi. Sınır, eşyanın sayısı değil niteliğidir: altın, süs eşyası, antika gibi kıymetli şeyler istisna kapsamı dışındadır.
Taksitle aldığım eşyanın borcunu ödemezsem o eşya haczedilebilir mi?
Bu noktada 2023 değişikliğinin ikinci ve daha az bilinen etkisi devreye girer. İİK m.82’de yer alan “2, 4, 5, 7 ve 12 numaralı bentlerdeki istisna, borcun bu eşya bedelinden doğmaması hâline münhasırdır” kuralındaki listeden, aynı Kanunla “3” ibaresi çıkarılmıştır. Yani ev eşyasına ilişkin haczedilmezlik, artık borcun o eşyanın bedelinden doğup doğmamasına bağlı değildir.
Oturduğum ev haczedilebilir mi?
Borçlunun haline münasip evi haczedilemez (İİK m.82/12). Ancak bu bent, kıymeti fazla olan mallara ilişkin özel kuralın kapsamındadır: (2), (4), (7) ve (12) numaralı bentlerde sayılan malların kıymetinin fazla olması durumunda, bedelinden haline münasip bir kısmı ihtiyacını karşılayabilmesi amacıyla borçluya bırakılmak üzere haczedilerek satılır. Yani lüks bir konut, “haline münasip” bir konut bedeli borçluya bırakılmak kaydıyla satılabilir. Ev eşyası ise bu listede yer almadığından aynı işleme tâbi değildir.
Maaşımın ne kadarı kesilir?
Maaşlar, tahsisat ve her nevi ücretler; borçlu ve ailesinin geçinmeleri için icra memurunca lüzumlu olarak takdir edilen miktar tenzil edildikten sonra haczolunabilir. Ancak kanun bir alt sınır koyar: haczolunacak miktar bunların dörtte birinden az olamaz (İİK m.83). Yani asgari kesinti oranı dörtte birdir; üst sınır ise geçim için takdir edilen miktara göre belirlenir.
Birden fazla icra dosyam varsa maaşımdan ayrı ayrı mı kesilir?
Hayır. Kanun açıktır: birden fazla haciz varsa sıraya konur ve sırada önde olan haczin kesintisi bitmedikçe sonraki haciz için kesintiye geçilemez (İİK m.83). Aynı anda birden çok dosya için kesinti yapılması hukuka aykırıdır ve şikâyet konusudur.
İşe girerken imzaladığım “maaşım haczedilebilir” taahhüdü geçerli mi?
Hayır. Kanun bu konuda özel bir hüküm içerir: 82 ve 83. maddelerde yazılı mal ve hakların haczolunabileceğine dair önceden yapılan anlaşmalar muteber değildir (İİK m.83/a). Kredi sözleşmesinde, iş sözleşmesinde veya herhangi bir matbu metinde yer alan bu tür bir hüküm, haczedilmezlik korumasını ortadan kaldırmaz.
Öğrenci bursum haczedilebilir mi?
Hayır. Öğrenci bursları, 2012’de 6352 sayılı Kanunla eklenen 13 numaralı bent uyarınca haczi caiz olmayan haklar arasındadır (İİK m.82/13). Aynı şekilde, vücut veya sıhhat üzerine ika edilen zararlar için tazminat olarak mutazarrıra veya ailesine toptan ya da irat şeklinde verilen paralar da haczedilemez (m.82/11).
Esnafım, tezgâhım ve aletlerim haczedilir mi?
Ekonomik faaliyeti sermayesinden ziyade bedenî çalışmasına dayanan borçlunun mesleğini sürdürebilmesi için gerekli her türlü eşya haczedilemez (İİK m.82/2). Ayrıca sanat ve mesleği için lüzumlu alet, edevat ve kitaplar ile arabacı, kayıkçı, hamal gibi küçük nakliye erbabının geçimini sağlayan nakil vasıtaları da kapsamdadır (m.82/4). Buna karşılık bu bentler, kıymet fazlaysa satış kuralına tâbidir.
Haczedilemeyecek bir malım haczedildi, ne yapmalıyım?
İcra dairelerinin yaptığı işlemler hakkında, kanuna aykırı olması veya olaya uygun bulunmaması sebebiyle icra mahkemesine şikâyet olunabilir ve şikâyet, bu işlemlerin öğrenildiği tarihten yedi gün içinde yapılır (İİK m.16). Süre kısadır; haciz tutanağının öğrenildiği tarih belirleyicidir. Buna karşılık bir hakkın yerine getirilmemesinden veya sebepsiz sürüncemede bırakılmasından dolayı her zaman şikâyet olunabilir.
Borcumdan fazla mal haczedilebilir mi?
Hayır. Borçlunun kendi yedinde veya üçüncü şahısta olan taşınır mallarıyla taşınmazlarından, alacak ve haklarından; alacaklının ana, faiz ve masraflar dâhil bütün alacaklarına yetecek miktarı haczolunur, ancak bu miktarı aşacak şekilde haciz yapılamaz (İİK m.85). Aşkın haciz, şikâyet yoluyla kaldırılabilir.
Haciz konduktan sonra alacaklı ne kadar sürede satış istemeli?
Alacaklı veya borçlu, hacizden itibaren bir yıl içinde haczolunan malın satışını isteyebilir; borçlunun üçüncü şahıslardaki alacağı da bu hükme tâbidir (İİK m.106, 24/11/2021 tarihli 7343 sayılı Kanunla değişik). Satış talebiyle birlikte kıymet takdiri ve satış giderlerinin tamamının peşin yatırılması zorunludur; yatırılmazsa satış talebi vaki olmamış sayılır.
Süresinde satış istenmezse ne olur?
Bir malın satılması kanuni müddet içinde istenmez veya talep geri alınıp da kanuni müddet içinde yenilenmezse o mal üzerindeki haciz kalkar (İİK m.110). Ayrıca haczin kalkmasına sebebiyet veren alacaklı, o mala yönelik olarak haczin konulması ve muhafazası gibi tüm giderlerden sorumlu olur. Resmî sicile kayıtlı mallarda haciz şerhi, sicili tutan idarece terkin edilir.
Bu uyuşmazlıklar hangi mahkemede görülür?
İcra işlemlerine karşı şikâyet, haczedilmezlik iddiası ve ihalenin feshi gibi talepler icra mahkemesinde; itirazın iptali ve menfi tespit gibi davalar ise genel mahkemelerde görülür. İcra mahkemesine arz edilen hususlar ivedi işlerden sayılır ve basit yargılama usulü uygulanır (İİK m.18). Maltepe’nin ayrı adliyesi bulunmadığından dosyalar Kartal’daki İstanbul Anadolu Adliyesi’nde görülür.
Yazar Hakkında
Av. Burakhan Çalışkan, İstanbul Barosu’na kayıtlı avukat olarak Kartal’daki bürosunda icra ve iflas hukuku dosyalarını takip etmektedir. Maltepe ve çevre ilçelerden gelen dosyalarda; alacaklı tarafta takip başlatılması ve haciz uygulamalarından, borçlu tarafta haczedilmezlik şikâyeti, aşkın haciz itirazı ve maaş haczi uyuşmazlıklarına kadar sürecin bütün aşamalarında müvekkillerini temsil etmektedir. İletişim: 0 506 976 23 55 — Cevizli Mahallesi, Ulubey Sokak, No: 4A D: 46, Kartal/İstanbul.
Kaynaklar
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu — mevzuat.gov.tr (m.16, 18, 82, 83, 83/a, 85, 106, 110, 355)
- 7445 sayılı Kanun (28/3/2023) — İİK m.82/3 değişikliği
- 7343 sayılı Kanun (24/11/2021) — İİK m.106 satış isteme süresi değişikliği
- Adalet Bakanlığı — adalet.gov.tr
Hukuki Sorumluluk Reddi
Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup güncel mevzuat ve yerleşik hukuki uygulama esas alınarak kaleme alınmıştır. İçerikte yer alan değerlendirmeler, somut olayın kendine özgü koşullarına göre farklılık gösterebilecek genel nitelikte açıklamalardır ve hiçbir şekilde hukuki tavsiye niteliği taşımaz, avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Mevzuat ve içtihatlar zaman içinde değişebileceğinden, somut bir hukuki sorun hakkında adım atmadan önce alanında yetkili bir avukata danışılması önerilir.
